Η άγνοια και ο κίνδυνος για τις δημοκρατίες μας

Οι πρόσφατες κρίσεις (χρέος και Προσφυγικό) έκαναν την ΕΕ πιο ορατή στους πολίτες των κρατών – μελών. Με λάθος τρόπο όμως. Οι πολίτες έγιναν μάρτυρες της διάδοσης διαστρεβλωμένων πληροφοριών και της κατανόησης των ευρωπαϊκών εξελίξεων μέσα από υπεραπλουστευμένες και συναισθηματικές αφηγήσεις. Τόσο οι κυβερνήσεις όσο και τα ΜΜΕ των κρατών – μελών λειτούργησαν αποσπασματικά και συναισθηματικά, μεταθέτοντας την ευθύνη σε δρώντες πέρα από το εθνικό επίπεδο.

Η στρατηγική αυτή στο κοινό και ψηφοφόρους των κρατών – μελών, που είναι ελλιπώς ενημερωμένο για τον τρόπο λειτουργίας και τις σχέσεις αλληλεξάρτησης εντός της ΕΕ, ενίσχυσε την αδιαφορία για τις μέχρι τώρα κατακτήσεις της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, καθώς και τη δυσπιστία για τους μηχανισμούς / θεσμούς χάρη στους οποίους επιτεύχθηκαν. Με αυτόν τον τρόπο καλλιεργήθηκε ένα «αντι-ευρωπαϊκό» αφήγημα που:

1. Αγνοεί ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση αποτελεί μέρος της ιστορικής λύσης που δόθηκε μετά το 1945 και οδήγησε σε μια άνευ προηγουμένου μακρά περίοδο ειρήνης, ευμάρειας και σταθερότητας στην πιο συγκρουσιακή ήπειρο του πλανήτη πριν από τον 2ο ΠΠ. Η ΕΕ ήταν ο πρόδρομος της εξέλιξης αυτής, εντάσσοντας τα κράτη σε δίκτυα αλληλεξάρτησης / διασυνδέσεων στην οικονομία, στην πολιτική, στον πολιτισμό και στην επιστήμη / εκπαίδευση. Οι σχέσεις αυτές ήταν και είναι προϊόν ελεύθερης επιλογής και επιλέχθηκαν με στόχο τα κράτη – μέλη όχι μόνο να διασφαλίσουν πλεονεκτήματα οικονομικής αποδοτικότητας ή τη βελτίωση της πολιτικοστρατηγικής θέσης τους, αλλά και να αντιμετωπίσουν / επιλύσουν προβλήματα / επιδράσεις, τα αίτια των οποίων βρίσκονται πέρα από τα όρια του ελέγχου τους.

2. Αποκρύπτει ότι οι πολίτες των κρατών – μελών έχουν σχεδόν την ίδια επιρροή στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού δικαίου όπως και στη διαμόρφωση του εθνικού δικαίου. Εχουν μια έμμεση επιρροή, μέσω της εκλογής του κόμματος το οποίο σχηματίζει την εθνική κυβέρνηση, η οποία συμμετέχει στη λήψη των αποφάσεων από το Συμβούλιο των υπουργών. Αλλά οι πολίτες συμμετέχουν και άμεσα στη δημοκρατική διαδικασία, διά της εκλογής των βουλευτών, οι οποίοι τους εκπροσωπούν στο Eυρωπαϊκό Kοινοβούλιο, το οποίο έχει όλο και μεγαλύτερη συμμετοχή στη νομοθετική διαδικασία, χάρη σε συνεχείς βελτιώσεις που επιφέρουν οι Ευρωπαϊκές Συνθήκες.

3. Περιορίζει όχι μόνο τη δυνατότητα πολιτών / κινημάτων να ενεργήσουν με θετικές προτάσεις και πρωτοβουλίες, αλλά διευρύνει και την ασυμφωνία μεταξύ του αφηγήματος που υιοθετούν οι κυβερνήσεις των κρατών – μελών της ΕΕ και των ανησυχιών που εκφράζουν οι πολίτες – και μάλιστα σε μια περίοδο στην οποία οι πολίτες δεν απομακρύνονται όχι μόνο από την ΕΕ, αλλά και από τις εθνικές φιλελεύθερες αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες, όπου ένα μεγάλο μέρος των πολιτών απέχουν από τις εθνικές εκλογές ή ψηφίζουν / στηρίζουν ριζοσπαστικά ακραία κόμματα.

Η πρόκληση λοιπόν για τις κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις και ΜΜΕ στο εσωτερικό των κρατών – μελών είναι να δημιουργήσουν τους χώρους που θα τους επιτρέψουν να «ακούσουν καλύτερα» τις ευρωπαϊκές κοινωνίες σχετικά με το παρόν και το μέλλον της ολοκλήρωσης. Οφείλουν να αναπτύξουν διαύλους επικοινωνίας / ενημέρωσης που διευκολύνουν τους πολίτες να κατανοήσουν πώς συνδέονται και γιατί με την ΕΕ. Να αυξήσουν την ορατότητα των θεσμών και των πραγματικών ρόλων τους και να κατανοήσουν τη σύνθετη αρχιτεκτονική δομή της ΕΕ, πως αυτή μοιάζει με τη δομή της «κανονικής» και «γνώριμης» πολιτικής του σύγχρονου δημοκρατικού κράτους, πως οι θεσμοί της ΕΕ αποτελούν, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, δημιουργήματα των μελών τους και πως μπορούν ή όχι να πετύχουν περισσότερα από όσα τους επιτρέπουν τα κράτη – μέλη. Δηλαδή να γνωρίζουν τι «είναι» και τι πραγματικά «κάνει» η ΕΕ. Το θέμα αυτό θα απασχολήσει στο επόμενο κείμενο του αφιερώματος για τις ευρωπαϊκές εκλογές.

Ο Χρήστος Α. Φραγκονικολόπουλος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, κάτοχος έδρας Jean Monnet, ΑΠΘ. Το άρθρο αυτό εντάσσεται σε μια σειρά άρθρων του για τις αλήθειες και τους μύθους των ευρωεκλογών.