Τι δεν πάει καλά με τον σύγχρονο καπιταλισμό

Ξαφνικά ο καπιταλισμός έχει αρχίσει να ασθενεί. Οι κυβερνήσεις δεν είχαν ιδέα πώς να αντιμετωπίσουν την επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης της οικονομίας. Το μόνο που κάνουν είναι να υπόσχονται την αποκατάσταση του χαμένου μεταπολεμικού παράδεισου. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτό έχει σημάνει πρόσθετο δανεισμό. Και στην Ευρώπη οι ελίτ έχουν επιδιώξει την ηπειρωτική ενοποίηση, με κύριο στόχο να σταματήσουν την επανάληψη μεγάλων καταστροφών. Ωστόσο, με τη βιασύνη τους για να εξασφαλίσουν τα προφανή οφέλη της ολοκλήρωσης, ξέχασαν να συμπεριλάβουν και τους πολίτες τους. Εχουν μάθει από τότε ότι μετά την ύβρη έρχεται η νέμεση.

Τα μεσαία εισοδήματα των νοικοκυριών παραμένουν στάσιμα και όλο και περισσότερος πλούτος πάει στους έχοντες, με αποτέλεσμα ο καπιταλισμός να γίνεται όλο και λιγότερο δημοφιλής.

Επίσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες κάποτε ηγούνταν στη δημόσια εκπαίδευση, παρέχοντας σχολεία όπου μάθαιναν τα παιδιά με κάθε είδους ταλέντο και από κάθε οικονομικό περιβάλλον. Και όταν η στοιχειώδης εκπαίδευση έγινε ανεπαρκής, οι κοινωνίες άρχισαν να παρέχουν πρόσβαση στα σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης για όλους χωρίς εξαίρεση.

Σήμερα, όμως, επειδή ένα πτυχίο κολεγίου αποτελεί προϋπόθεση για την επιτυχία, τα πιο ταλαντούχα παιδιά αποφασίζουν να κυνηγήσουν τη δική τους επιτυχία αλλού.

Στο τέλος στις ταχέως αναπτυσσόμενες πόλεις οι λιγότερο ταλαντούχοι αποκλείονται από το υψηλό κόστος ζωής. Αυτοί που επιτυγχάνουν φτιάχνουν μια κοινότητα στην οποία τα παιδιά τους – και σχεδόν αποκλειστικά τα δικά τους παιδιά τους και μόνο – τα πάνε καλά.

Και στη Βρετανία όλο και περισσότερο ταλέντο και μερίδιο του εθνικού εισοδήματος συγκεντρώνεται στο Λονδίνο, αφήνοντας πίσω τους τις υπόλοιπες κοινότητες. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Janan Ganesh των «Financial Times», αυτές οι μητροπολιτικές ελίτ βρίσκονται πλέον «αλυσοδεμένες με ένα πτώμα».

Πιστεύω ότι πλέον οι περισσότεροι είναι θύματα της κατάληψης που έχει κάνει μια μειοψηφία στις αγορές και στο κράτος. Είμαι όμως σκεπτικιστής για το εάν ισχυρότερες τοπικές κοινότητες μπορούν πλέον να θεραπεύσουν αυτά που μας ταλαιπωρούν. Το τζίνι της αξιοκρατίας δεν μπορεί να ξαναμπεί στο μπουκάλι.

Ο Ανγκους Ντίτον πήρε το 2015 το Νομπέλ Οικονομίας. Είναι καθηγητής Οικονομικών και Διεθνών Σχέσεων στο Woodrow Wilson School of Public and International Affairs του Princeton University.