Το γελοίον της τραγωδίας

κόμα και μέσα στην ακρότητά του, αυτός ο μολιερικός μισάνθρωπος διαθέτει αρετές και γοητεία. Kαι μοιάζει σαν να βγήκε από το τώρα…

Ο Μολιέρος, ή Ζαν-Μπατίστ Ποκελέν, όπως ήταν το πραγματικό όνομά του (Jean-Baptiste Poquelin, Moliere, 1622-1673) αποτελεί κορυφαία προσωπικότητα των γραμμάτων, ένας συγγραφέας που έδωσε άλλη οντότητα στην έννοια της κωμωδίας. Με το έργο του κατέγραψε τις ανθρώπινες αδυναμίες και τα πάθη, αναγνωρίζοντας τη γελοιότητα που κρύβεται στην κοινωνία αλλά και μέσα μας. Ηθοποιός, σκηνοθέτης, θιασάρχης της εποχής, ο Μολιέρος αν και ευνοούμενος του Λουδοβίκου του ΙΔ’ βρέθηκε συχνά αντιμέτωπος με απαγορεύσεις που είχαν βασιλική σφραγίδα – κορυφαία η αντιπαράθεση για τον «Ταρτούφο».

Ο «Μισάνθρωπος» («Le Misanthrope», 1666), μαζί με τον «Ταρτούφο» και τον «Δον Ζουάν» βρίσκονται στην κορυφή της πλούσιας εργογραφίας του, αποτυπώνοντας τη φιλοσοφία του ίδιου του Μολιέρου. Παράλληλα, ο «Μισάνθρωπος» μαζί με τον «Κατά φαντασίαν ασθενή», τον «Φιλάργυρο», τον «Αρχοντοχωριάτη» αλλά και τον «Ταρτούφο» πραγματεύονται ανθρώπινους τύπους, με τις αδυναμίες και τη γελοιότητά τους. Καταπιάνεται με τους ήρωές του με τέτοιον τρόπο τέτοιο που να αποκαλύπτεται, κυρίως, το δράμα τους.

Στον «Μισάνθρωπο» ο κεντρικός ήρωας, ο Αλσέστ, όπως λέει και ο τίτλος, διαχωρίζει τη θέση του από όλη την κοινωνία αρνούμενος να ενταχθεί στους κόλπους της. Εχθρός της υποκρισίας, του συμβιβασμού, του ψεύδους, της διαφθοράς προτιμά να είναι – να μένει μόνος, από το να κολακέψει, να ανεχθεί συμπεριφορές, να δείξει επιείκεια. Γίνεται αυστηρός, σκληρός, επικαλούμενος την εντιμότητα και την ειλικρίνεια. Κι όμως: Ο Αλσέστ με την ακραία συμπεριφορά του μετατρέπει αυτές τις αρετές σε αυτοκαταστροφικά χαρακτηριστικά. Ούτε ο έρωτάς του για τη Σελιμέν μοιάζει ικανός να τον κρατήσει μέσα στην κοινωνία.

Στο Εθνικό, ο Γιάννης Χουβαρδάς ανεβάζει τον «Μισάνθρωπο» με τις αντιφάσεις και τις ακρότητές του, μέσα στο πλαίσιο «ένας εναντίον όλων». Γύρω από τον Αλσέστ στήνει έναν κόσμο παρακμής και ελαφράς ηθικής, έναν κόσμο όπου το αλκοόλ βασιλεύει μαζί με την υποκρισία, την ερωτική διάθεση και την ηδυπάθεια. Το σκηνικό της Εύας Μανιδάκη με την ξύλινη επένδυση στο σαλόνι, την ορχήστρα στο βάθος και τα δεκάδες ποτήρια και μπουκάλια παντού, καθορίζει αυτή την ατμόσφαιρα. Στη μοναξιά ή απομόνωση του Αλσέστ συμβάλλουν και τα κοστούμια της Ιωάννας Τσάμη – με την ενδυματολογική λιτότητα του Αλσέστ να στέκεται απέναντι στην απατηλή λάμψη της κοινωνίας. Η έμμετρη μετάφραση της Χρύσας Προκοπάκη αναδεικνύει τις αρετές του μολιερικού λόγου και γίνεται ένα αυτόνομο λογοτεχνικό έργο-παρακαταθήκη, χωρίς να προδίδει τον δημιουργό του.

Η παράσταση του Χουβαρδά έχει σαφείς προθέσεις, προσθέτοντας έναν ακόμα κρίκο στο θεατρικό σύμπαν του σκηνοθέτη. Οθόνες, μικρόφωνα, μουσική, πρόκληση και ερωτισμός συνθέτουν τη γνώριμη ατμόσφαιρα ενός κόσμου που διαταράσσεται ωστόσο από τον ρόλο-τίτλο. Το σκοτάδι του Αλσέστ  («Μισώ όλους τους ανθρώπους») φέρνει μια νέα, ενδιαφέρουσα, ισορροπία στην παράσταση.

Ο Μιχαήλ Μαρμαρινός επιστρέφει στο θεατρικό σανίδι και αναδεικνύει τις ερμηνευτικές του αρετές. Ο Αλσέστ του διαθέτει βάθος, λεπτές αποχρώσεις, πόνο, και μαζί αναδεικνύει το γελοίον της τραγωδίας (του). Ικανότατος συνομιλητής του επί σκηνής ο Χρήστος Λούλης (Φιλέντ). Εντυπωσιακή στην όψη αλλά και στην ερμηνεία η Εμιλυ Κολιναδρή (Αρσινόη), γοητευτική υποκριτική φιγούρα η Ελενα Τοπαλίδου (Ελιάντ). Η Αλκηστις Πουλοπούλου επαναλαμβάνει έναν τύπο που ξέρει καλά και κουράζει ακόμα κι αν δεν φέρει πλήρως την ευθύνη. Συγκινητικός ως πιστός του Αλσέστ ο Γιάννης Βογιατζής.

Μετάφραση:
Χρύσα Προκοπάκη
Σκηνοθεσία:
Γιάννης Χουβαρδάς
Σκηνικά:
Εύα Μανιδάκη
Κοστούμια:
Ιωάννα Τσάμη
Κίνηση:
Σταυρούλα Σιάμου
Μουσική:
Κορνήλιος Σελαμσής
Φωτισμοί:
Σίμος Σαρκετζής
Ερμηνείες:
Μιχαήλ Μαρμαρινός, Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης, Γιάννης Βογιατζής, Εμιλυ Κολιανδρή, Χρήστος Λούλης, Λαέρτης Μαλκότσης, Δημήτρης Παπανικολάου, Αλκηστις Πουλοπούλου, Ελενα Τοπαλίδου.
Πού:
Στο Εθνικό Θέατρο – Κεντρική Σκηνή (Αγίου Κωνσταντίνου 22-24, τηλ. 210-5288.100) Τετάρτη και Κυριακή 19.00, Πέμπτη – Σάββατο 20.30

Το στοίχημα του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου
Η ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού, το μεσημέρι της περασμένης Παρασκευής, επιβεβαίωσε κάτι που είχε γίνει σαφές από τον ίδιο τον καλλιτεχνικό διευθυντή του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο: Οσο τα προβλήματα στη λειτουργία του πολιτιστικού αυτού οργανισμού μένουν άλυτα, ο ίδιος δεν επιθυμεί να παραμείνει επικεφαλής του. Θα «τρέξει» το πρόγραμμα του προσεχούς καλοκαιριού, αλλά η θητεία του ολοκληρώνεται στις 29 Απριλίου.
Κι αυτό το είχε ξεκαθαρίσει και στις συνομιλίες και τις επιστολές του προς τη Μυρσίνη Ζορμπά αλλά και δημόσια, κατά τη διάρκεια της ανακοίνωσης του προγράμματος, στις 26 Φεβρουαρίου. Οσο για την παράταση, αυτή ήταν και είναι αναγκαία, για την ομαλή διεξαγωγή του Φεστιβάλ.
Ο σκηνοθέτης και ιδρυτής του Θεάτρου του Νέου Κόσμου ανέλαβε τη θέση επί υπουργίας Αριστείδη Μπαλτά, μετά την υπόθεση Φαμπρ – μια επιλογή που ήρθε ως «λύση» (!) μετά την αποπομπή του Γιώργου Λούκου. Ο Θεοδωρόπουλος με άμεσες κινήσεις κατάφερε να καλύψει τον χαμένο χρόνο και να παρουσιάσει πρόγραμμα το καλοκαίρι του 2016, βασιζόμενος στο υλικό που ήταν στη διάθεσή του.
Στην τριετία της καλλιτεχνικής διεύθυνσης που ο ίδιος οργάνωσε, πήρε πρωτοβουλίες, έκανε μετακλήσεις, κέρδισε ή έχασε κάποια, επιμέρους, στοιχήματα, πετυχαίνοντας ουσιαστικά τους στόχους: Ενα Φεσιβάλ με διαρκώς αυξανόμενο κοινό και αντίστοιχα έσοδα. Χωρίς επιπλέον οικονομικές απαιτήσεις και χωρίς «τρύπες». Με συνεργασίες, συμπαραγωγές και διεθνείς συμμετοχές υψηλού βεληνεκούς. Με πρόταση για την Επίδαυρο και με το Ηρώδειο να ξαναβρίσκει τον εαυτό του. Οσο για την Πειραιώς 260, εκεί συνέχισε πάνω στα χνάρια του Λούκου, ο οποίος το εμπνεύστηκε και το δούλεψε συστηματικά.
Προφανώς και δεν ήταν ανώδυνη η θητεία του Θεοδωρόπουλου: Ωστόσο κάποιες νύξεις σχετικά με την εμπλοκή του, μέσω μελών της οικογενείας του, στις φεστιβαλικές παραγωγές έμειναν μετέωρες και περιορίστηκαν σε καταγγελίες-εμμονές «κομμένων» καλλιτεχνών από το Φεστιβάλ.
Η πρόσκληση ενδιαφέροντος για τις θέσεις των πολιτιστικών οργανισμών, την οποία και ανακοίνωσε η Μυρσίνη Ζορμπά, είναι μια, καταρχήν, υγιής ιδέα. Αρκεί ο τρόπος χειρισμού και υλοποίησης να μην αποδειχθεί δικαιολογία για ειλημμένες αποφάσεις. Και το προηγούμενο του ΕΜΣΤ δυστυχώς δεν αφήνει και πολλά αισιόδοξα περιθώρια.