«Οικόπεδα με θέα» πέρα από τα κάγκελα

Μια μεγάλη κόκκινη κουρτίνα χώριζε το σκοτεινό δωμάτιο στα δύο. Μπροστά της ένα ταλαιπωρημένο ξύλινο τραπέζι με λίγες καρέκλες έδινε μια αίσθηση παλιού στον χώρο. Από πάνω τους κρεμόταν ένα κόκκινο κινεζικό φανάρι, κολλημένο σ’ έναν ανεμιστήρα οροφής. Οταν η απαλή κινεζική μουσική που έπαιζε από τα μεγάφωνα χαμήλωσε, εμφανίστηκε ένας καλοντυμένος νεαρός, ο οποίος κάθισε στο τραπέζι. Οση ώρα παρήγγελλε φαγητό στον σερβιτόρο που εμφανιζόταν μέσα από μια βαριά μεταλλική πόρτα, η οποία κρυβόταν μερικώς από ένα παραβάν, η φωνή του Αλέξη Κωστάλα γέμιζε την αίθουσα. «Παρακαλείσθε να απενεργοποιήσετε τα κινητά σας. Παράλληλα, σας υπενθυμίζουμε πως απαγορεύεται η λήψη φωτογραφιών με ή χωρίς φλας, όπως και η μαγνητοσκόπηση ολόκληρης ή μέρους της παράστασης». Το κοινό ξέσπασε σε γέλια και υποδέχτηκε με μια ελαφρότητα την ιδιαίτερη θεατρική εμπειρία που πλησίαζε.

Το Εθνικό Θέατρο οργάνωσε για τρίτη χρονιά θεατρικό εργαστήριο στο κατάστημα φυλακών Κορυδαλλού. Για εννιά μήνες κρατούμενοι από όλες τις πτέρυγες της φυλακής πραγματοποίησαν μια σπουδή πάνω στο αμερικανικό θέατρο και συγκεκριμένα στο συγγραφικό έργο του Ντέιβιντ Μάμετ, το οποίο ολοκληρώθηκε με τις δύο παραστάσεις του έργου «Οικόπεδα με θέα» που έδωσαν το περασμένο Σαββατοκύριακο. Παρουσία εκπροσώπων του υπουργείου Δικαιοσύνης, νομικών, συγκρατουμένων τους αλλά και των δικών τους ανθρώπων, στον ειδικά διαμορφωμένο χώρο του παλιού σιδηρουργείου, ανέβασαν το έργο του Μάμετ σε σκηνοθεσία Στρατή Πανούριου, ο οποίος ήταν και ο υπεύθυνος του εργαστηρίου.

ΣΚΛΗΡΟΣ ΛΟΓΟΣ. Τον μίτο της θεατρικής πράξης άρχισε να ξετυλίγει ο Στάθης Κόικας, επαγγελματίας ηθοποιός του Εθνικού Θεάτρου, ο οποίος υποδυόμενος τον Τζον, έναν από τους κεντρικούς ήρωες του έργου, έδειξε τον δρόμο στους κρατουμένους για το πώς να χειριστούν και τους δικούς τους ρόλους. Και τα κατάφεραν περίφημα. Αν και τα εγχειρήματα αυτά δεν χρήζουν καλλιτεχνικής κριτικής αφού αποτελούν κατά κάποιο τρόπο μια εναλλακτική μορφή σωφρονισμού μέσω της τέχνης, ο συγκεκριμένος θίασος ήταν όχι μόνο επαρκής, αλλά και σε συγκεκριμένες περιπτώσεις πολύ πειστικός στον λόγο του. Οι περισσότεροι ερασιτέχνες έγκλειστοι ηθοποιοί κατάφεραν και φίλτραραν τον σκληρό λόγο του Μάμετ μέσα από τα προσωπικά τους βιώματα και πάνω στις σκηνές τους έδιναν λέξη λέξη στον ρόλο τους μια καθαρά συμβολική διάσταση.

Το έργο άλλωστε, χωροθετημένο σ’ ένα γραφείο σκληρών εμπόρων του Σικάγου, όπου τέσσερις απελπισμένοι υπάλληλοι κάνουν τα πάντα για να πουλήσουν ακίνητα, ήταν πολύ ταιριαστό με τη συνθήκη των φυλακών. Γιατί έγινε για λίγο καθρέφτης αυτής της σύγχρονης κοινωνίας όπου η ευημερία στηρίζεται αποκλειστικά στην επιτυχία και τα παραστρατήματα δεν συγχωρούνται. «Οι κακοί πάνε στην κόλαση; Δεν το νομίζω. Υπάρχει κόλαση επί γης; Υπάρχει. Αλλά εγώ δεν θα ζήσω σ’ αυτή» είπε με έπαρση αλλά και νόημα ο ήρωας του Μάμετ Ρίτσαρντ Ρόμα κερδίζοντας την προσοχή του κοινού.

ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΣΗ. Οι συγκρούσεις των ηρώων ήταν διαρκείς μέχρι να φτάσουν στην κάθαρση της αποκάλυψης του δράστη της ληστείας του ιερού δισκοπότηρου της πραγματικότητάς τους: των συμβολαίων των πωλήσεών τους. Η σκηνή μεταμορφώθηκε σ’ ένα αυτοσχέδιο γραφείο με χειροποίητους πίνακες και ζωγραφισμένους στο χέρι χάρτες και οι εντάσεις των πρωταγωνιστών έγιναν πιο μεγάλες. Κάθε φορά που ακουγόταν μια βωμολοχία, το κοινό αντιδρούσε με χαχανητά. Αλλά παράλληλα επιδοκίμαζαν με χειρονομίες και ζωηρά βλέμματα τις αποφάσεις των ηρώων που τελικά καθόρισαν αποφασιστικά τη ζωή τους. Και φυσικά κατέληξαν μ’ ένα δυνατό χειροκρότημα κι επευφημίες όταν έπεσε η αυλαία της παράστασης. Ισως έτσι απάντησαν στο καίριο και βασανιστικό ερώτημα για το αν υπάρχει ελπίδα, που επέστρεφε διαρκώς στο έργο του Μάμετ. «Οταν μπορείς μέσα από το θέατρο να κάνεις τέτοια ταξίδια, να αποκαλύπτεις τη δημιουργικότητα, την αλληλεγγύη, τη συνεργασία, την ελεύθερη σκέψη, να συγκινείς και να συγκινείσαι, τότε, ναι, υπάρχει ελπίδα» σημείωσε ο Στάθης Λιβαθινός, καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου.