Ο καιροσκοπισμός ως μοναδική «ιδεολογία»

Ο τσέχος φιλόσοφος και αντιφρονών, στην περίοδο της Ανοιξης της Πράγας το 1968, Κάρελ Κόσικ, στο δοκίμιό του «Κρίση Εξουσίας» έγραφε: «Η διαφορά ανάμεσα στον διανοητή και στο δογματικό είναι η διαφορά ανάμεσα στο πρωτότυπο και στο παράγωγο. Ενώ ο πρώτος ενδιαφέρεται για την ανεύρεση της αλήθειας, ο δεύτερος ασχολείται με τις εκτιμήσεις αν αυτή ή εκείνη η γνώση ανταποκρίνεται στο δόγμα και στην αυθεντία».

Αυτός ο συλλογισμός κατέληγε στο ότι ο διανοητής θα έπρεπε να είναι αυτόνομος ενώ ο δογματικός ήταν εξαρτημένος και ετερόφωτος. Αυτό σημαίνει ότι ο πρώτος έχει ηθική ακεραιότητα βλέποντας πρωταρχικά το σύνολο της κοινωνίας και τα συμφέροντά της. Ο δογματικός απ’ την άλλη πλευρά δεν μπορεί να παραβεί την κομματική γραμμή και θυσιάζει τον εαυτό του στις εντολές της ηγεσίας.

Πέρασαν πενήντα χρόνια από τότε, οι ολοκληρωτισμοί που υπόσχονταν τη βεβαιότητα του παραδείσου αυτοκαταργήθηκαν, αλλά νέες μορφές καιροσκοπικού λαϊκισμού εμφανίστηκαν για να σαγηνεύσουν τις μάζες. Τώρα πια ο καιροσκόπος δεν αναζητεί την αλήθεια ούτε υποτάσσεται σε αυθεντίες, η αλήθεια του είναι η εξουσία για την οποία θυσιάζει τα πάντα, την ηθική του, την ύπαρξή του, γι’ αυτήν μεταμφιέζεται καθημερινά, παραληρεί και τελικά καταργεί το πρόσωπό του.

Εχει και η Ελλάδα το προνόμιο να πρωτοστατεί και μάλιστα με αριστερό λαϊκισμό και καιροσκοπισμό, με τον Τσίπρα και τον ΣΥΡΙΖΑ. Τα κυρίαρχα στοιχεία του είναι το ψεύδος, ο κυνισμός και η θρασύτητα. Η δράση του εκτός τόπου και χρόνου, όπου οι φαντασιώσεις του δεν έχουν καμιά σχέση με τον πραγματικό περίγυρό του, τον οδηγούν σε δονκιχωτικές εφόδους, στις οποίες η αλλαγή της Ευρώπης, η ανατροπή του καπιταλισμού και η ευημερία των λαών, συνδυάζεται με την υπεράσπιση του ολοκληρωτισμού στο παρελθόν του Στάλιν, του Μάο, του Κάστρο ή του Μαδούρο σήμερα, που έδειξαν το φρικτό τους πρόσωπο, ως παραδείγματα προς αποφυγή.

Η ανάγκη όμως της εξουσίας τον οδηγεί στην προσαρμογή στους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, στην πλήρη υποταγή του και στον εναγκαλισμό αυτών που έβριζε για να κερδίσει την υποστήριξη και τους επαίνους τους.

Οι τακτικές μεταμφιέσεις του, οι ταχύτατες εναλλαγές των ψευδολογιών του, οι βεβαιότητες που γίνονται αυταπάτες, η υπεράσπιση της ανεπάρκειάς του με την επίθεση εναντίων των αντιπάλων-εχθρών, δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο όπου εμφανίζεται μετέωρος στο κενό. Πράγματι είναι ασύλληπτη αυτή η τακτική χωρίς στρατηγική.

Εδώ αρχίζει ο θαυμασμός των άλλων για την εξυπνάδα του, ότι πιάνει πουλιά στον αέρα, ότι είναι χαρισματικός, ενώ το μοναδικό του πλεονέκτημα είναι να μην υπερασπίζεται τίποτε παρά μόνο την εξουσία του. Αφού έχει χάσει την ύπαρξή του, κινείται σ’ ένα κενό όπου αυτοσχεδιάζει, καταστρέφοντας αξίες, «ιδεολογίες» και ιστορικές βεβαιότητες με τρόπο ασύλληπτο για τους άλλους.

Ο έλεγχος των πάντων είναι γι’ αυτόν στρατηγικός στόχος, γι’ αυτό η ελεύθερη οικονομία, οι ξένες επενδύσεις και η επιχειρηματικότητα τον ενοχλούν. Θέλει μια εξαρτημένη οικονομία, ανεξάρτητα απ’ το κοινωνικό κόστος, ενώ οι επιδοτήσεις, η κοινωνική πρόνοια και τα ψίχουλα που μοιράζει θα θεωρούνται κοινωνική πολιτική.

Δεν πρόκειται για ιδεοληψία ή δογματισμό. Γνωρίζει ότι αυτό που δεν ελέγχει είναι επικίνδυνο για την εξουσία του. Οι φράσεις «Ηρθαμε για να μείνουμε», «Ή εμείς ή αυτοί», εκφράζουν τον πρωτογονισμό ενός ολοκληρωτισμού που εγκατέλειψε το ιστορικό προσκήνιο καταστρέφοντας τις κοινωνίες όπου είχε επιβληθεί βίαια.

Δυστυχώς όλον αυτόν τον θανάσιμο εναγκαλισμό με την εξουσία τον πληρώνει η ελληνική κοινωνία με την καθυστέρηση και την πτώχευση. Πρέπει επιτέλους η χώρα μας να επιστρέψει στον σύγχρονο κόσμο ενισχύοντας τη μόρφωση και όχι τους κομματικούς εγκάθετους.

Ο Λεωνίδας Χατζηπροδρομίδης είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας