Ο μεγαλοϊδεατισμός επιστρέφει στα Βαλκάνια

Να πούμε από την αρχή, για να μην κρατάμε τον αναγνώστη σε αγωνία, ποιο είναι το σενάριο της καταστροφής. Σερβία και Κόσοβο ολοκληρώνουν με επιτυχία το σατανικό σχέδιο για ανταλλαγή εδαφών: η Σερβία προσαρτά την περιοχή βορείως της Μιτρόβιτσα, ο πληθυσμός της οποίας είναι στην πλειονότητά του σερβικός, και παραχωρεί στο Κόσοβο τη νότια κοιλάδα του Πρέσεβο, όπου ζουν κυρίως Αλβανοί. Η συμφωνία αυτή ξεσηκώνει τους Σέρβους που ζουν σε διάφορους θυλάκους του Κοσόβου, ενθαρρύνοντας την ίδια στιγμή αλλαγές συνόρων και σε άλλες χώρες. Εν μέσω της αναταραχής που δημιουργείται, η Αλβανία ενώνεται με το Κόσοβο και η Σερβία με τη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας. Ο,τι δεν έγινε πριν από δύο δεκαετίες με τον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας, ο σχηματισμός της Μεγάλης Αλβανίας και της Μεγάλης Σερβίας, επιτυγχάνεται με την ειρήνη. Και ενδεχομένως δίνει τέλος στην ειρήνη.

Τα σενάρια αυτά δεν κυκλοφορούν στα κεφάλια των συνωμοσιολόγων. Τα διατυπώνουν ειδικοί στα μέσα ενημέρωσης. Τα εξέθεταν το περασμένο Σαββατοκύριακο στο περιθώριο του Φόρουμ των Δελφών στελέχη ενός από τα πιο γνωστά think tanks των Ηνωμένων Πολιτειών, του Atlantic Council. Ο συλλογισμός τους είναι περιληπτικά ο εξής: η Ρωσία υπέστη μεγάλη ήττα στα Βαλκάνια με τη Συμφωνία των Πρεσπών. Η ένταξη της Βόρειας Μακεδονίας πρώτα στο ΝΑΤΟ και στη συνέχεια, αν όλα πάνε καλά, στην ΕΕ, απεικονίζει την αποτυχία μιας εκστρατείας αποσταθεροποίησης που ξεκίνησε αμέσως μετά τη Σύνοδο του Βουκουρεστίου, το 2008. Η Μόσχα δεν θα μείνει με σταυρωμένα τα χέρια. Θα προσπαθήσει να υποδαυλίσει την ένταση σε κάποια άλλη εστία – και τέτοιες εστίες από τα Βαλκάνια δεν έλειψαν ποτέ.

Για τον σκοπό αυτό χρειάζονται οι κατάλληλοι ηγέτες. Ο Ζόραν Ζάεφ κατέστησε από την αρχή σαφές το δικό του στρατόπεδο: την Ευρώπη και τη Δύση. Ο Μίλοραντ Ντόντικ πάλι, ο ακροδεξιός ηγέτης των Σέρβων της Βοσνίας και με βάση τη Συμφωνία του Ντέιτον ένας εκ των τριών προέδρων της Βοσνίας, υποστηρίζεται από το Βελιγράδι και τη Μόσχα. Και αντιτίθεται στο αίτημα της χώρας του να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ.

Ο Ντόντικ έχει προβλήματα τον τελευταίο καιρό: από τότε που ανακαλύφθηκε το πτώμα του ηλικίας 21 ετών φοιτητή Νταβίντ Ντραγκίτσεβιτς στα περίχωρα της Μπάνια Λούκα, πριν από έναν χρόνο, η περιοχή βράζει. Ο φοιτητής έπεσε θύμα βασανισμού και βιασμού και οι υποψίες στρέφονται σε ανθρώπους του περιβάλλοντος του Ντόντικ. Για πολλούς μήνες γίνονταν καθημερινά διαδηλώσεις μπροστά στον καθεδρικό ναό της πόλης με πρωτοβουλία του πατέρα του θύματος και αίτημα την παραίτηση του προέδρου. «Οι περισσότεροι κάτοικοι της Μπάνια Λούκα περιφρονούν σήμερα την αστυνομία της σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας και δεν έχουν πια εμπιστοσύνη στους θεσμούς» λέει στη «Libération» η πολιτική αναλύτρια Τάνια Τόπιτς.

Τι θα μπορούσε να συσπειρώσει τους πολίτες γύρω από τον ηγέτη; Ο εθνικός μεγαλοϊδεατισμός, φυσικά. «Αν υπήρχε ένας τρόπος να αποσχιστεί η Republika Srpska από τη Βοσνία ειρηνικά, με μια συμφωνία, ασφαλώς και θα τον υιοθετούσαμε» είπε ο Ντόντικ τον περασμένο Σεπτέμβριο στη βρετανική «The Telegraph». Κι αν κάτι δεν μπορεί να γίνει ειρηνικά, υπάρχουν πάντα τα όπλα…

Ολα δείχνουν λοιπόν ότι το κλειδί βρίσκεται στο Βελιγράδι. «Ο σέρβος πρόεδρος πρέπει με κάθε τρόπο να κρατηθεί στο στρατόπεδο της Δύσης» έλεγαν τα στελέχη του Atlantic Council στους Δελφούς. Τίποτα δεν είναι λιγότερο σίγουρο. Οι συζητήσεις για την ανταλλαγή εδαφών με το Κόσοβο, που ξεκίνησαν το περασμένο καλοκαίρι με την υποστήριξη των ΗΠΑ και κάποιων χωρών της ΕΕ (αλλά όχι της Γερμανίας), έχουν σταματήσει. Και τη θέση τους έχει πάρει η πολεμική ρητορική. Τον περασμένο Νοέμβριο, η Σερβία έβαλε βέτο στην ένταξη του Κοσόβου στην Interpol, το Κόσοβο απάντησε με την επιβολή δασμών στις εισαγωγές από τη Σερβία, η πρωθυπουργός της τελευταίας αντέδρασε λέγοντας ότι η επιλογή της στρατιωτικής επέμβασης στο Κόσοβο είναι πάντα ανοιχτή και η κυβέρνηση της Πρίστινα αποφάσισε κατόπιν αυτού να συγκροτήσει τον δικό της στρατό.

Οποιος παρακολούθησε την περασμένη Παρασκευή την ομιλία του σέρβου υπουργού Εξωτερικών στους Δελφούς δεν πρέπει να έφυγε καθησυχασμένος. Ο Ιβιτσα Ντάτσιτς θύμιζε έντονα τον πρώην μέντορά του, του οποίου υπήρξε εκπρόσωπος στη διάρκεια των πολέμων της Γιουγκοσλαβίας και χάρη στον οποίο απέκτησε το παρατσούκλι «Μικρός Σλόμπα»: τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς. Αντε πάλι η ιστορική σημασία της Μάχης του Κοσσυφοπεδίου ανάμεσα στους Σέρβους και τους Τούρκους, το 1389, άντε πάλι η συναισθηματική σημασία της Πρίστινα (στην οποία ο Ντάτσιτς γεννήθηκε), άντε πάλι η πολιτική σημασία του Κοσόβου (το οποίο η Σερβία εξακολουθεί να αρνείται να αναγνωρίσει, καθώς το θεωρεί επαρχία της). Ο υπουργός δεν δίστασε να κάνει πλάκα και με την Ευρώπη, λέγοντας ότι μέχρι να φτάσει η ώρα της ένταξης της Σερβίας, η ΕΕ θα έχει διαλυθεί. Και το περίεργο είναι ότι το ακροατήριο γέλασε…

Η αντίθεση με το πνεύμα της επόμενης ομιλίας ήταν εντυπωσιακή. Ο υπουργός Εξωτερικών της Βόρειας Μακεδονίας Νίκολα Ντιμιτρόφ μίλησε για το παρελθόν (τις συζητήσεις που οδήγησαν στη Συμφωνία των Πρεσπών), έδωσε έμφαση όμως κυρίως στο μέλλον (στη δημιουργία θέσεων εργασίας στην παραγωγή, την παιδεία, την υγεία). Επιτέλους, είπε, τα Βαλκάνια προσέφεραν καλά νέα στην Ευρώπη. Ας γίνει μια προσπάθεια λοιπόν να συνεχίσουν να το κάνουν.

Τα Βαλκάνια έχουν σοβαρά προβλήματα, ένα από τα οποία είναι το brain drain. Η Βοσνία, για παράδειγμα, έχει το υψηλότερο ποσοστό μετανάστευσης σε όλη την Ευρώπη: 44,5%. Μόνο από τη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας φεύγουν κάθε χρόνο 20.000 με 30.000 άτομα. Για να λυθούν αυτά τα προβλήματα, είναι φανερό πως πρέπει να επιδιωχθεί η σταθερότητα και η ανάπτυξη της περιοχής, όχι να γίνεται και πάλι επίκληση της Ιστορίας για τη διαιώνιση του μίσους και του φανατισμού. Πρέπει να ενισχυθεί η φιλία μεταξύ των λαών, όχι να αναδεικνύονται οι διαφορές τους.

Οι νέοι το γνωρίζουν, γι’ αυτό και διαδηλώνουν εβδομάδες, μήνες τώρα, στο Βελιγράδι, στην Ποντγκόριτσα, στα Τίρανα (αλλά όχι και στην Μπάνια Λούκα, όπου πλέον κάθε συγκέντρωση άνω των τριών ατόμων στην Πλατεία της Κράινα διαλύεται από την αστυνομία). Αλλά είναι μόνοι. Η «Βαλκανική Ανοιξη» παραμένει άπιαστο όνειρο. Και τα τύμπανα του πολέμου ακούγονται πάλι ρυθμικά.