«Ευτυχής όταν το ΣτΕ τρίψει τα μούτρα ενός υπουργού»

Αυτή η προκλητική ευχή του Ελευθερίου Βενιζέλου περιλαμβάνεται στη σύντομη προσφώνηση κατά την έναρξη λειτουργίας του Συμβουλίου Επικρατείας με τη σημερινή του μορφή. Μάιος 1929, Πρόεδρος Κωνσταντίνος Ρακτιβάν. Υστερα από 190 χρόνια, χιλιάδες Δημόσιοι Υπάλληλοι αναμένουν με αγωνία την απόφαση του Συμβουλίου Επικρατείας για την αναδρομική καταβολή των δώρων και των επιδομάτων.

Το ΣτΕ ιδρύθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1835 με πρότυπο το γαλλικό. Η διοικητική του αρμοδιότητα περιελάμβανε την επεξεργασία διαταγμάτων, ενώ η δικαστική του αρμοδιότητα τη λύση διοικητικών διαφορών, που με ρητή όμως διάταξη υπάγονταν σ’ αυτό, καθώς και την άρση συγκρούσεων μεταξύ δικαστικών και διοικητικών διαφορών. Για όλα αυτά τα θέματα το εικοσαμελές Συμβούλιο ψήφιζε, αφού είχαν προηγηθεί συζητήσεις των επιμέρους περιπτώσεων από τις τέσσερις επιτροπές στις οποίες χωρίζονταν τα μέλη του Συμβουλίου.

Κατά την πρώτη αυτή περίοδο της λειτουργίας του, το ΣτΕ εκτελούσε χρέη ανωτάτου συμβουλευτικού σώματος, που επί σοβαρών κυβερνητικών θεμάτων έδινε τη γνώμη του στον βασιλιά. Η συμβολή του αυτή υπήρξε σημαντική, αν υπολογισθεί ότι τότε δεν υπήρχε σώμα νομοθετικό ή ακόμη και κάποια λαϊκή αντιπροσωπεία. Ομως, ο Οθωνας με αυτές τις αρμοδιότητες του ΣτΕ σκόπευε να περιορίσει την ισχύ των τότε κομμάτων.

ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ. Με το άρθρο όμως 101 του Συντάγματος του 1844 καταργήθηκε ο θεσμός, καθώς κρίθηκε ότι αντιβαίνει στο πνεύμα του Συνταγματικού Πολιτεύματος με υπαγωγή των πρότερων αρμοδιοτήτων του ΣτΕ στα Εφετεία και τον Αρειο Πάγο. Η Εθνική Συνέλευση του 1862 επανίδρυσε (με ασθενή πλειοψηφία) το ΣτΕ ως συμβουλευτικό σώμα «προς παρασκευή και βάσανο των νομοσχεδίων». Τα μέλη του Συμβουλίου δεν μπορούσαν να είναι λιγότερα από δεκαπέντε και περισσότερα από είκοσι. Τους συμβούλους διόριζε ο βασιλιάς ύστερα από πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου. Με την αναθεώρηση του Συντάγματος του 1911 αναθεωρήθηκαν και οι αρμοδιότητες του ΣτΕ με τον νόμο 214, αλλά δεν εφαρμόστηκε. Ενταφιάστηκε στον Εθνικό Διχασμό.

Με τον νέο ιδρυτικό νόμο 3713 του Δεκεμβρίου 1928 το ΣτΕ άρχισε να λειτουργεί με τη σημερινή του μορφή τον Μάιο του 1929. Από τον πρώτο χρόνο της λειτουργίας του ακύρωσε πολλές πράξεις της Διοικήσεως, που κρίθηκαν παράνομες. Δικαίωσε τις προσδοκίες του Ελευθερίου Βενιζέλου. Απόσπασμα από την αγόρευση (26 Νοεμβρίου 1928):

«Κατ’ εμέ, η συγκρότησις του Συμβουλίου και η καλή λειτουργία αυτού θα συντελέσουν, όπως το κοινοβουλευτικόν πολίτευμα εδραιωθή και όπως ο πολίτης, ο οποίος δυστυχώς από της εποχής της τουρκικής κατακτήσεως εσυνήθισε να θεωρή το Κράτος ως εχθρόν, και ο οποίος από της αποκτήσεως της ελευθερίας, προ ενός ήδη αιώνος, δεν κατώρθωσεν ν’ απομακρυνθή από την αντίληψιν αυτήν, όπως ο πολίτης παύση να θεωρή το Κράτος ως ένα εχθρόν ή ως εν πρόσωπον, το οποίον, περιβεβλημένον με μεγάλην εξουσίαν, δεν κάμνει τίποτε άλλο παρά να καταχράται της δυνάμεώς του. Και να αναγνωρίση, ότι και το Κράτος, του οποίου την εξουσίαν αυτός ρυθμίζει διά της ψήφου του, είναι εν νομικόν πρόσωπον, είναι εις οργανισμός, ο οποίος δρα και λειτουργεί εκ των κειμένων νόμων, και ότι ο πολίτης, ο οποίος καλείται διά της ψήφου του ν’ αναδείξη την Κυβέρνησιν κατά 4ετίαν, δεν θα μείνη του λοιπού ανοχύρωτος κατά πάσης αυθαιρεσίας της κρατούσης αρχής, της Κυβερνήσεως, αλλά θα έχη το δικαίωμα, οσάκις ήθελε θιγή εις τα συμφέροντά του, να προσφύγη εις εν ανώτατον δικαστήριον και να ζητήση την ακύρωσιν των πράξεων της Κυβερνήσεως, όχι βεβαίως των καθαρώς κυβερνητικών πράξεων, αλλά των πράξεων της διοικήσεως, αι οποίαι γίνονται από την Κυβέρνησιν».

»…Η Δικαιοσύνη, ευτυχώς, με την ισοβιότητα και με το Ανώτατον Δικαστικόν Συμβούλιον, έχει πάρει τον δρόμον της και δεν φοβάται τίποτα πλέον. Αλλά η Δικαιοσύνη δεν εξαντλεί όλον τον ρόλον ενός ευνομουμένου Κράτους. Απομένει η Διοίκησις, η οποία έχει ευρύτατον στάδιον δράσεως. Δυστυχώς, η Διοίκησις χωλαίνει, διότι δεν έχει αποκτήσει την συνείδησιν του δικαίου παγίαν. Πολλές φορές αδικεί, και την αδικίαν αυτήν, αυτήν την παράδοσιν της αδικίας, θέλω να κτυπήσω με το Συμβούλιον της Επικρατείας. Οταν διεκήρυξα κατά την έναρξιν των εργασιών του Συμβουλίου της Επικρατείας ότι θα είμαι ευτυχής όταν το Συμβούλιον της Επικρατείας θα εκδώση την πρώτην απόφασίν του, με την οποίαν θα τρίψη τα μούτρα ενός υπουργού, έλεγα κάτι που το πιστεύω».

Στο «Κίτρινον Τετράδιον», στο οποίο ο Βενιζέλος κατέγραφε τις σκέψεις του περί Συντάξεως της Πολιτείας και το διέσωσε ο Ν. Τωμαδάκης έγραφε: «Αποχωρών της πολιτικής, είμαι ευτυχής ότι αφήνω την χώραν προικισμένην με το Συμβούλιον της Επικρατείας».

Ο Γιώργος Ρωμαίος είναι δημοσιογράφος – συγγραφέας.

Βιβλία: Το τετράτομο «Η περιπέτεια του κοινοβουλευτισμού», «Η Ελλάδα των δανείων και των χρεοκοπιών», «Από τον Οθωνα στην καγκελάριο Μέρκελ – 180 χρόνια οι Γερμανοί στην Ελλάδα», «Η Ευρώπη και η Ελλάδα – Από την κρίση στην ελπίδα» (εκδόσεις Πατάκη)