Μιλάει ο υπουργός; Συλλαμβάνονται οι πολίτες!

Απολαμβάνουμε τα πλεονεκτήματα ενός δυτικού κράτους δικαίου, γιατί ο νόμος και η δικονομία ορίζουν σαφέστατα κάτω από ποιες προϋποθέσεις μπορούμε να χάσουμε την προσωπική μας ελευθερία. Ετσι είμαστε (υπαρξιακά) σίγουροι ότι δεν θα μπει ξαφνικά η αστυνομία στο σπίτι μας για να μας συλλάβει!

Αντίθετα, η φιλοσοφία ενός ολοκληρωτικού κράτους χαρακτηρίζεται συμβολικά από αυτό που έξοχα αναφέρει ο γάλλος ιστορικός Ζαν Ελενστάιν για να περιγράψει την απεχθή σταλινική περίοδο. Τι ακριβώς λέει ο Ελενστάιν; «Εφευγε κανείς το πρωί από το σπίτι του και δεν ήξερε αν θα γυρίσει το βράδυ»!

Γιατί; Γιατί ανά πάσα στιγμή μπορούσε να συλληφθεί, όχι γιατί είχε διαπράξει κάποιο έγκλημα (αλλά γιατί είχε ενοχλήσει ενδεχομένως με τη δράση του την κομματική νομενκλατούρα).

Ωστόσο κάτι παρόμοιο συνέβη προχθές και στην Ελλάδα, το οποίο θυμίζει την αντιδημοκρατική λογική του κράτους «της πρώτη φορά Αριστεράς»! Τι ακριβώς συνέβη;

Ο υπουργός Ναυτιλίας Φώτης Κουβέλης πήγε να μιλήσει στα Γιαννιτσά μαζί με κάποιους βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ και η Ελληνική Αστυνομία διενήργησε εντελώς αυθαίρετα κάποιες «προληπτικές προσαγωγές»!

Τι σημαίνει αυτό με απλά λόγια; Δεκαέξι (16) άτομα συνελήφθησαν και κρατήθηκαν επί δυόμισι ώρες στο Αστυνομικό Τμήμα Γιαννιτσών! Για ποιον λόγο; Η επίσημη πληροφόρηση που τους έγινε ήταν η ακόλουθη: Η κράτηση έγινε για να μην εκφράσουν την αντίθετη άποψή τους για τη Συμφωνία των Πρεσπών και για την αποφυγή επεισοδίων (ενόψει της ομιλίας του υπουργού Κουβέλη)!

Και το κρίσιμο ερώτημα το οποίο τίθεται είναι το εξής: Επιτρέπεται κάτι τέτοιο; Η απάντηση είναι ένα κατηγορηματικό «Οχι!». Και θα εξηγήσω για ποιον λόγο.

Με άλλα λόγια, η στέρηση της προσωπικής ελευθερίας ενός ατόμου μπορεί να διενεργηθεί είτε με ένταλμα σύλληψης του ανακριτή (άρθρο 270 παρ. 2 ΚΠΔ) είτε με εισαγγελική διάταξη (αλλά μόνο στο πλαίσιο της αυτόφωρης διαδικασίας, άρθρο 419 ΚΠΔ). Εδώ αυτά τα μεγέθη δεν συνέτρεχαν.

Επιπλέον: Η Ελληνική Αστυνομία μπορεί στο πλαίσιο της προληπτικής δράσης της να λαμβάνει διάφορα μέτρα για την εξασφάλιση της «δημόσιας ειρήνης ή ευταξίας», όπως π.χ. τη διενέργεια ενός «αλκοτέστ» (άρθρο 94 του ΠΔ 141/1991)!

Ομως σε καμία περίπτωση η Ελληνική Αστυνομία (με βάση και την αρχή της αναλογικότητας) δεν μπορεί να λαμβάνει προληπτικά μέτρα τα οποία οδηγούν στη στέρηση της προσωπικής ελευθερίας ενός ατόμου (έστω και για δυόμισι ώρες), αν δεν υπάρχουν ενδείξεις ενοχής για την τέλεση ενός εγκλήματος (και υπό τις προϋποθέσεις που προσδιορίσαμε ανωτέρω)!

Πολύ περισσότερο τα ανωτέρω αστυνομικά μέτρα είναι εντελώς αντιδικονομικά, απαράδεκτα ή φασιστοειδή, όταν καταλύουν το θεμελιώδες συνταγματικό δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης!

Επομένως είναι αναγκαίο να διερευνηθεί ποιοι διέταξαν τις ανωτέρω προληπτικές προσαγωγές και εάν έχουν τελεστεί τα εγκλήματα της παράνομης κατακράτησης και της κατάχρησης εξουσίας!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ kalfelis@law.auth.gr