Η ευημερία κτίζεται με επενδύσεις, και όχι μόνο…

Για την εξασφάλιση της ευημερίας διαχρονικά, κάθε κοινωνία συσσωρεύει πόρους για το μέλλον, μέσω επενδύσεων σε φυσικό, ανθρώπινο, οικονομικό και κοινωνικό κεφάλαιο. Το φυσικό κεφάλαιο δεν είναι παρά το περιβάλλον που ζούμε, κυρίως η ποιότητα του αέρα που αναπνέουμε και του νερού που πίνουμε, η προστασία των δασών μας και του υδροφόρου ορίζοντα από την υπερεκμετάλλευση και τη σπατάλη πόρων και η φροντίδα για τα φυτά και τα ζώα ώστε να μην απειλούνται με εξαφάνιση. Σε σύγκριση με άλλες χώρες, η χώρα μας εκπέμπει κατά κεφαλήν μικρότερες ποσότητες αερίων του θερμοκηπίου και διοξειδίου του άνθρακα, λόγω της ύφεσης και του ήπιου μοντέλου ανάπτυξης, έχει όμως μεγαλύτερη συγκέντρωση βλαβερών για την υγεία μικροσωματιδίων στον αέρα και υπερκαταναλώνει ανανεώσιμους υδάτινους πόρους. Το ανθρώπινο κεφάλαιο δεν είναι παρά οι δεξιότητες του πληθυσμού, που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή, καθώς και οι συνθήκες υγείας του πληθυσμού που επιτρέπουν την αξιοποίηση των δεξιοτήτων τους στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο. Κτίζεται με επενδύσεις στην εκπαίδευση και την υγεία και ενισχύεται από την εργασιακή εμπειρία και τις συνθήκες υγιεινής διαβίωσης. Σε σύγκριση με άλλες χώρες, η χώρα μας έχει μεγαλύτερο ποσοστό νέων 25-34 ετών που έχουν τουλάχιστον τελειώσει δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αλλά η ποιότητα της εκπαίδευσης των 15άρηδων μαθητών, και οι επαγγελματικές και οι γνωστικές δεξιότητες του πληθυσμού γενικότερα, υπολείπεται εκείνης άλλων χωρών.

Παράλληλα, το επίπεδο υγείας του πληθυσμού είναι σχετικά ικανοποιητικό, με το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση στα 81 χρόνια και τους Ελληνες να μην είναι τόσο παχύσαρκοι, αν και καπνίζουν σε καθημερινή βάση πολύ περισσότερο απ’ όσο άλλοι λαοί. Το οικονομικό κεφάλαιο κτίζεται με επενδύσεις σε εργοστάσια, κτίρια, μηχανήματα, μεταφορικά μέσα, προϊόντα πνευματικής ιδιοκτησίας κ.ο.κ. αλλά περιλαμβάνει και τον ρυθμό επέκτασης των επενδύσεων, την καθαρή χρηματοοικονομική θέση της χώρας (τι χρωστάει δηλαδή η χώρα και οι κάτοικοί της στο εξωτερικό), τον καθαρό πλούτο των νοικοκυριών (περιουσιακά στοιχεία μείον χρέος), την τραπεζική μόχλευση κ.λπ. Σε σχέση με άλλες χώρες, η χώρα μας βρίσκεται στη χειρότερη δυνατή θέση όσον αφορά τη συσσώρευση οικονομικού κεφαλαίου, κυρίως λόγω της υπερχρέωσης του Δημοσίου, και της κατάρρευσης των επενδύσεων και της τραπεζικής χρηματοδότησης στα χρόνια της κρίσης. Τέλος, το κοινωνικό κεφάλαιο αναφέρεται στο επίπεδο εμπιστοσύνης των πολιτών μεταξύ τους και απέναντι στους θεσμούς, που προσδιορίζει, σε τελική ανάλυση, το επίπεδο κοινωνικής συνοχής που είναι απαραίτητο για την οικονομική αποτελεσματικότητα της παραγωγικής διαδικασίας. Σε σχέση με άλλες χώρες, η χώρα μας χαρακτηρίζεται, όχι μόνο από χαμηλότερη σχετικά εμπιστοσύνη των πολιτών στο πολιτικό σύστημα, την κυβέρνηση, την αστυνομία και τη δικαιοσύνη, αλλά και από μεγαλύτερα ποσοστά πολιτών που θεωρούν ότι δεν μπορούν να εμπιστευθούν τους συνανθρώπους τους. Τέλος, ως μέρος του κοινωνικού κεφαλαίου μιας χώρας, το ποσοστό του πληθυσμού που προσφέρει εθελοντική (χωρίς αμοιβή) εργασία, πιστεύοντας ότι μπορεί να συμβάλει στην ευημερία του κοινωνικού συνόλου χωρίς να τα περιμένει όλα από το κράτος, είναι το μισό περίπου απ’ ό,τι σε άλλες χώρες. Συμπερασματικά, όπως πάμε σήμερα, χάνουμε έδαφος και, όχι μόνο δεν είμαστε σε θέση να βελτιώσουμε την ευημερία των μελλοντικών γενεών, αλλά δεν θα μπορέσουμε ούτε καν να διατηρήσουμε το σημερινό, απογοητευτικά μέτριο, επίπεδο ευημερίας των Ελλήνων. Δεν επιτρέπεται, λοιπόν, εφησυχασμός.