Η Κεντροαριστερά στο σταυροδρόμι

Είναι μια από τις μεγάλες ειρωνείες της εποχής μας. Ενώ η ανισότητα επιστρέφει ως ένα φαινόμενο που χρήζει άμεσης αντιμετώπισης στις δυτικές δημοκρατίες, τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, εκείνοι οι μηχανισμοί της Κεντροαριστεράς που τόσο επηρέασαν την Ευρώπη, έχουν βυθισθεί σε κρίση. Οι εκλογές στη Σουηδία τον Σεπτέμβριο έφερε τους Σοσιαλδημοκράτες, που τόσο πολύ συνέβαλαν στη δημιουργία του κράτους πρόνοιας, στην τρίτη θέση με 18%, το χειρότερο εκλογικό αποτέλεσμα για το κόμμα εδώ και έναν αιώνα.

Η Κεντροαριστερά στη Σουηδία δεν είναι η μόνη που δέχεται πλήγμα. Στις βουλευτικές εκλογές που έχουν γίνει τα τελευταία δύο χρόνια, τα χειρότερα αποτελέσματα στην ιστορία τους έχουν σημειώσει οι γάλλοι Σοσιαλιστές, οι γερμανοί Σοσιαλδημοκράτες και οι ολλανδοί Εργατικοί. Τα κάποτε πανίσχυρα κεντροαριστερά κόμματα σε Αυστρία, Δανία, Φινλανδία, Νορβηγία και Ισπανία βλέπουν επίσης την κοινοβουλευτική τους δύναμη να βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Με λίγα λόγια, εκτός από τη Βρετανία, όπου το Εργατικό Κόμμα συγκέντρωσε 40% στις εκλογές του 2017, τα κεντροαριστερά κόμματα στη δυτική Ευρώπη βρίσκονται σήμερα σε πολύ πιο αδύναμη θέση σε σύγκριση με πριν από δύο δεκαετίες.

Η Κεντροαριστερά απέτυχε να διαμορφώσει την πολιτική ατζέντα μετά την οικονομική κρίση του 2008. Ηδη σε μια περίοδο πτώσης, η σοσιαλδημοκρατία αναγκάστηκε να καταφύγει στη δημοσιονομική περιχαράκωση – την αυστηρή λιτότητα. Και οι απώλειες που ήδη ήταν ορατές, αυξήθηκαν. Ποιοι ωφελήθηκαν; Διαφορετικοί από χώρα σε χώρα. Για παράδειγμα, στη Γαλλία οι ψήφοι της Κεντροαριστεράς μοιράστηκαν στο Κέντρο και στην Αριστερά, στη Γερμανία πήγαν σε άκρα Δεξιά κι Αριστερά και στην Ολλανδία σε όλο το πολιτικό φάσμα.

Ο προβληματισμός κορυφώθηκε. Τι να ήταν άραγε αυτό που θα ανανέωνε την πίστη των ψηφοφόρων στα κόμματα που κινούνται στον χώρο της Κεντροαριστεράς; Κάτι έπρεπε να αλλάξει. Και τα πειράματα ξεκίνησαν. Μαζί με τον προβληματισμό για τη διεύρυνση της εκλογικής βάσης, ήρθαν και οι αναζητήσεις. Προς τα πού θα πρέπει να κινηθούν και ποιες συμμαχίες θα πρέπει να συνάψουν; Οι συζητήσεις σε όλες τις χώρες είναι πολλές και φαίνεται να πληθαίνουν καθώς πλησιάζουν οι ευρωεκλογές. Για όσα κεντροαριστερά κόμματα δεν είχαν πάρει ακόμα το μήνυμα, τα νερά ήρθε να ταράξει περαιτέρω και η πρώτη πρόβλεψη έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την κατανομή των εδρών στην Ευρωβουλή μετά τις ευρωεκλογές του Μαΐου, με βάση τα μέχρι τώρα δημοσκοπικά στοιχεία.

Η Κεντροδεξιά αναμένεται να παραμείνει η μεγαλύτερη ομάδα στο επόμενο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Ακροδεξιά να αυξήσει κατά πολύ τις έδρες της. Οι κεντροαριστεροί Σοσιαλιστές και Δημοκράτες θα πάρουν 135 έδρες που σημαίνει πως το ποσοστό τους θα πέσει κατά έξι μονάδες στο 19%, εν μέρει και εξαιτίας της απώλειας των βρετανικών εδρών μετά το Brexit καθώς το Κοινοβούλιο θα έχει λιγότερους βουλευτές από τους 751 που έχει τώρα.

Τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα καλούνται σήμερα να απαντήσουν εάν μπορούσαν να αποδώσουν μόνο σε περίοδους οικονομικής άνθησης. Δέχονται μεγάλες πιέσεις τόσο από τα αριστερά όσο και από τα δεξιά με κάποια να κινούνται προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι γερμανοί σοσιαλδημοκράτες που είδαν την εκλογική τους δύναμη από 41% το 1998 να πέφτει στο 21% το 2018. Με επικεφαλής τη νέα πρόεδρο του κόμματος, Αντρέα Νάλες, αποφάσισαν ότι η καλύτερη ελπίδα για επιβίωση βρίσκεται σε μια στροφή προς τα αριστερά. Γι’ αυτό και τις τελευταίες ημέρες συμφώνησαν σε μια σειρά πολιτικές και προτάσεις που τους φέρνουν σε διάσταση με τις προηγούμενες – πιο κεντρώες – θέσεις του κόμματος. Τάσσονται υπέρ της ενίσχυσης των εργασιακών δικαιωμάτων και την επέκταση του κράτους πρόνοιας, ζητούν την αύξηση του κατώτατου μισθού κατά 1/3, στηρίζουν το δικαίωμα των εργαζομένων να δουλεύουν από το σπίτι τους και προτείνουν την αύξηση των κατώτατων συντάξεων. Κυρίως, στρέφονται εναντίον των μεταρρυθμίσεων Hartz IV, που είχε προωθήσει μια κυβέρνηση του SPD το 2005 – μια σειρά μεταρρυθμίσεων που θεωρείται ότι συνέβαλλαν σημαντικά στην ενίσχυση της γερμανικής οικονομίας. Αυτή η στροφή των Σοσιαλδημοκρατών φαίνεται να λειτουργεί ευνοϊκά στις δημοσκοπήσεις. Και σίγουρα δεν θα παρακολουθούν την πορεία τους μόνο οι Γερμανοί αλλά οι κεντροαριστεροί σε ολόκληρη την Ευρώπη, που αντιμετωπίζουν τώρα το μεγάλο δίλημμα προς ποια πλευρά να κινηθούν για να επιβιώσουν.