Γκραφίτι και αλήθειες

Η Ελένη Βλάχου τη δεκαετία του ’70 μαζί με το δισεβδομαδιαίο χρονογράφημά της στην «Καθημερινή» διατηρούσε μία ακόμα στήλη που δημοσιευόταν κάθε Κυριακή, την υπέγραφε ως «Μπερλίνα» και είχε πάντα τον ίδιο, αρκετά μακρύ τίτλο «Κάπου πήγα, κάτι είδα, κάτι μού είπαν να σας πω». Σύντομα σχόλια και σκέψεις πάνω σε περιστατικά και σε συμπεριφορές ανθρώπων, γραμμένα στο φτερό, όπως κυρίως τα ζει κανείς στους δρόμους της Αθήνας. Ενα γκραφίτι λοιπόν που είχε διαβάσει στον τοίχο ενός κτιρίου και έλεγε ότι «Τα πυρηνικά και ο μικροαστισμός προκαλούν την ίδια καταστροφή» το είχε χαρακτηρίσει «μυστήριο» και ζητούσε αν θα μπορούσε κανείς να της εξηγήσει τι ακριβώς εννοεί. Δεν ξέρω αν υπήρξε κάποιος που ανέλαβε να εξηγήσει σε μια μεγαλοαστή κυρία όπως ήταν η Ελένη Βλάχου – ικανότατη ωστόσο δημοσιογράφος – το τι σήμαινε μια κάθε άλλο παρά δυσερμήνευτη απόφανση.

Τη θυμηθήκαμε διαβάζοντας τις προάλλες σε έναν τοίχο της οδού Βερανζέρου ένα γκραφίτι που κάθε άλλο παρά «μυστήριο» θα το χαρακτήριζε κανείς, αλλά μάλλον έκφραση ενός ρομαντισμού τόσο παρωχημένου που από τη μια σε κάνει να αγαλλιάς και από την άλλη να αναρωτιέσαι τι άραγε συμβαίνει στο μυαλό των ανθρώπων και η πραγματικότητα που τους περιβάλλει είναι σαν να μην υφίσταται. Λέει το γκραφίτι: «Καμιά ανοχή στη βιομηχανική επανάσταση». Δεν μπορεί να ξέρει κανείς σε σχέση με τα περισσότερα γκραφίτι που διαβάζει αν είναι ένας μοναχικός άνθρωπος που έπιασε τον μαρκαδόρο ή το σπρέι και βγήκε στους δρόμους για να κάνει γνωστό τον καημό του. Ή αν είναι αποτέλεσμα μιας κουβέντας όπως έγινε ανάμεσα σε φίλους-μέλη μιας άτυπης ομάδας που είχαν φιλοδοξήσει κάποτε να αλλάξουν τον κόσμο.

Το απορίας άξιο είναι άλλο. Οταν γράφει κανείς και δημοσιεύει οπουδήποτε τις σκέψεις του – το γκραφίτι με τον τρόπο του είναι και αυτό ένα είδος δημοσίευσης -, υπολογίζει σίγουρα σε έναν αριθμό αναγνωστών ή έστω σε έναν μόνο αναγνώστη, για να θυμηθούμε και τον αλησμόνητο Κ.Θ. Δημαρά που μας έλεγε στη Σορβόννη προς τα μέσα της δεκαετίας του ’70 ότι «ένας συγγραφέας οφείλει να είναι ευχαριστημένος αν κατορθώσει να εξασφαλίσει έστω και έναν αναγνώστη». Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα είναι πολύ περισσότεροι από ένας οι «αναγνώστες» του γκραφίτι στην οδό Βερανζέρου, πώς μπορεί όμως ο άνθρωπος που το έγραψε να υπολογίζει σε μια οποιαδήποτε επίδρασή του – διαφορετικά γιατί να το κάνει; – όταν δεν θα υπάρξει ούτε ένας σε σχέση με όσους θα το διαβάσουν που θα συμφωνήσει μαζί του ή δεν θα κουνήσει ειρωνικά το κεφάλι του αφού η βιομηχανική επανάσταση είναι ήδη ως παρελθόν ένα τόσο παγιωμένο καθεστώς ώστε ακόμα και αν ήταν εκατομμύρια όσοι δεν θα έδειχναν απέναντί της την παραμικρή ανοχή, δεν θα πάθαινε την ελαχιστότερη ζημιά.

Αν το γκραφίτι θέλει να πει κάτι άλλο και να προτρέψει σε μια αντίσταση, δεν θα ήταν προτιμότερο αντί του «Καμιά ανοχή στη βιομηχανική επανάσταση», που έτσι ή αλλιώς δεν είναι η ανοχή των ανθρώπων που διαιωνίζει τους καλπάζοντες ρυθμούς της, να είναι ένα γκραφίτι που θα ωθούσε σε κάτι πιο χειροπιαστό και ελέγξιμο; Α! Πώς μπερδεύονται τα πράγματα στο μυαλό ακόμα και των πιο ανιδιοτελών ανθρώπων.