«Ιστορίες από τη σκοτεινή ρίζα του νου»

Από τη μία, η συνειδητή άρνηση της ανθρώπινης φύσης να  αποδεχθεί τον θάνατο. Από την άλλη, η λογική που υπενθυμίζει πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να νικήσει. Σε αυτήν τη διελκυστίνδα βρίσκονται οι βαθιές ρίζες της προφορικής παράδοσης. Εκείνης που χάνεται στα βάθη του χρόνου αλλά τα έργα της συνομιλούν με τη δημιουργία του παρόντος. Αυτό το περίγραμμα ορίζει το μιούζικαλ «Οι στοιχειωμένοι» του συνθέτη Δημήτρη Μαραμή, το οποίο έχει τρεις βασικούς πυρήνες αφήγησης: «Το γεφύρι της Αρτας», «Το τραγούδι του νεκρού αδελφού» και «Το στοιχειό της Χάρμαινας». Πριν από δύο χρόνια ο δημιουργός κλήθηκε να αναμετρηθεί με τον «Ερωτόκριτο». Στα τρία νέα ποιήματα – στις παραλογές – έπρεπε να κάνει το αντίθετο; «Για να μπορέσω να αναπτύξω μουσική από ένα ποίημα που μετά δυσκολίας γεμίζει μία σελίδα. Το εγχείρημα εμπεριέχει την πρόκληση για κάτι καινούργιο, το οποίο όμως εξακολουθεί να έχει τις ρίζες του στην παράδοση. Αυτό, μαζί με την ακραία συγκίνηση που μου προκαλούν τα τρία παραπάνω τραγούδια, ήταν αρκετό ώστε να καταπιαστώ με τη σύνθεση της τριλογίας». Η πρόταση δεν περικλείει κάποια εμμονή με την παράδοση. «Εχω όμως εμμονή με την αριστουργηματική ποίηση.Ποιητικοί και συγκινησιακοί λόγοι με οδήγησαν στα δημοτικά τραγούδια. Η τέλεια δηλαδή δομή και το άφθαρτο μέσα στον χρόνο είναι όλη τους η δύναμη».

ΖΩΗ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ. Τα κείμενα αυτά γεννήθηκαν στις νύχτες του μακρινού παρελθόντος, που ήταν ατελείωτες και έπρεπε οι άνθρωποι να υπομείνουν τις περίεργες συνθήκες. Πρόκειται «για ιστορίες που έρχονται από το βαθύ παρελθόν, από τη σκοτεινή ρίζα του νου, για να μας αναταράξουν. Αυτά τα δημοτικά τραγούδια εξιστορούν τη μύηση στον αφανισμό και στην αναγέννηση μέσα στον αέναο κύκλο της ζωής και του θανάτου». Αυτά τα στοιχεία εμπεριέχονται και στη συνθετική γλώσσα του. «Ο ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος είναι ολοζώντανος – τον οποίο βλέπουμε π.χ. στην Κρήτη με τις μαντινάδες – και  μέσα  του υπάρχουν πάμπολλες παραλλαγές ρυθμών που εγώ ως συνθέτης αυτό ψάχνω. Ανακαλύπτω ήχους και ρυθμούς καινούργιους που βγάζει το κείμενο. Ο λόγος έχει τη δική του μουσική  και πριν συνθέσω θέλω να την αφουγκραστώ. Ακούω τι έχουν οι στίχοι και μετά προσπαθώ να τους αποκωδικοποιήσω στον δικό μου μελωδικό κόσμο». Εξηγώντας τη διαδρομή σύνθεσης που επέλεξε, λέει ότι «τα δημοτικά τραγούδια χορεύονται. Αυτό το στοιχείο το κράτησα και είπα να χρησιμοποιήσω τη χορευτική μουσική και την πλούσια ρυθμολογία της. Κάποιες φορές μάλιστα κινήθηκα και αντίθετα. Για παράδειγμα έβαλα τον τσάμικο μέσα σε ένα μη αναμενόμενο δυτικό ηχητικό περιβάλλον». «Οι στοιχειωμένοι» όμως διευκρινίζει, δεν ντύνονται ηχοχρώματα της παράδοσης. Το μουσικό σύνολο που θα ερμηνεύσει την τριλογία προέρχεται από κλασική ορχήστρα και οι μελωδίες είναι δυτικές. Αυτή είναι η ζύμωση που αναδύει το καινούργιο. Πριν ξεκινήσει να εργάζεται έκανε ενδελεχή έρευνα σε όλο το φάσμα της παραδοσιακής μουσικής. «Εστίασα όμως στην Ανατολική Ευρώπη όπου με ενδιαφέρει πολύ η παράδοσή της και η κλασική μουσική της – Πολωνία, Ρωσία, Βαλκάνια και έφτασα Μεσόγειο μέχρι το Ισραήλ. Ο κύκλος της έρευνάς μου δηλαδή ήταν από την εβραϊκή μουσική μέχρι τη ρώσικη – όπου φυσικά υπάρχει και η Ελλάδα».

Η ΜΕΛΩΔΙΑ ΣΤΑ ΠΝΕΥΣΤΑ. Στην ενορχηστρωτική επιλογή προτείνει κάτι ανεπάντεχο: «Υπάρχουν κυρίως πνευστά, κάτι που σπανίζει στο μουσικό θέατρο.  Με τα κρουστά, το πιάνο και το κοντραμπάσο χτίζω τη βάση του ρυθμού και όλος ο μελωδικός κόσμος μετά περνάει στα πνευστά. Και μια ακόμη πιο διαστροφική φαντασίωση είναι ότι ο ήχος μου αρέσει να βγαίνει παγανιστικά και διονυσιακά μέσα από τους πνεύμονες του ανθρώπου. Πώς παράγει κανείς τον ήχο από ένα πνευστό; Φυσά, εκπνέει. Ο αρχαίος αυλός ήταν ένα κατεξοχήν διονυσιακό όργανο. Κάτω από αυτό το πρίσμα συγκρίνω τη γυναίκα του πρωτομάστορα η οποία θυσιάζεται για να στεριώσει το γεφύρι, (στο Γεφύρι της Αρτας) με την «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» για να φύγει το στράτευμα. Ο «Νεκρός αδελφός» βγαίνει από τον χειμώνα του θανάτου για να φέρει την άνοιξη – την κόρη – πίσω στη μάνα. Είναι δηλαδή ο μύθος της Δήμητρας και της Περσεφόνης».
Δίπλα σ’ αυτά τα δύο τραγούδια ο ίδιος βάζει τη δική του, όπως λέει, τρέλα. Τα γεφυρώνει με ένα σύγχρονο δημοτικό τραγούδι σε ποίηση Σωτήρη Τριβιζά και αντλεί το υλικό του από τον μύθο της Αμφισσας, ο οποίος κάθε χρόνο αναπαρίσταται στην πόλη. «Ετσι μόνο μπορεί να γεννηθεί το καινούργιο: με τα στοιχεία της παράδοσης που ενσωματώνουν και το παρόν». Ο θάνατος και η ζωή, ο φόβος και η ελπίδα, το χθες και το σήμερα μπαίνουν στην παρτιτούρα του Δημήτρη Μαραμή και εικονοποιούνται από τον Θάνο Παπακωνσταντίνου, ο οποίος «με την πρωτοποριακή του ματιά από τη μια πλευρά και τη βαθιά γνώση των κειμένων από την άλλη, συνέβαλε καθοριστικά στη σκηνική παρουσίαση του έργου».