ΣΥΡΙΖΑ – τράπεζες: μία σχέση (στ)οργής

Σεπτέμβριος 2018, με πρωθυπουργική υπογραφή σε ΦΕΚ η εποπτεία του χρηματοπιστωτικού συστήματος περνάει από τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης, Γιάννη Δραγασάκη, στον υπουργό Επικρατείας, Αλέκο Φλαμπουράρη. Ακόμη και οι πιο αδαείς δεν χρειάστηκε τότε να διαβάσουν τις πρώτες συνεντεύξεις του νέου αρμόδιου – με επισημάνσεις σαν το «οι τράπεζες να λειτουργούν και με κοινωνικά κριτήρια» – για να αντιληφθούν τους μύχιους πόθους του Μαξίμου. Κι όμως, οι γνωρίζοντες λένε πως αν έπρεπε μια τσιπρική απόφαση να συνοψίζει τη σχέση του ΣΥΡΙΖΑ με τις επάρατες στην αριστερή κοσμοθεωρία τράπεζες, αυτή είναι άλλη. Σύμφωνα με έναν πρώην τσάρο της οικονομίας «δεν υπάρχει χώρα στον δυτικό κόσμο που ο υπουργός Οικονομικών να μην έχει πάρει αρμοδιότητες για το τραπεζικό σύστημα. Μόνο η Ελλάδα». Ισως γιατί τελικά αυτή η σχέση δεν μπορεί να περιγραφθεί με όρους δυτικής δημοκρατίας, αλλά με όρους κομμουνιστικού καθεστώτος.

Τα ντοκουμέντα της πρόσφατης ιστορίας στηρίζουν την παραπάνω προσέγγιση. Σαιξπηρικά μιλώντας, ό,τι είναι παρελθόν, είναι πρόλογος. Στο συριζαϊκό παρελθόν, στην προκυβερνητική περίοδο δηλαδή, βρίσκονται οι εξηγήσεις για την ευκολία με την οποία φτάσαμε στο περιλάλητο «αγάπη μου έκλεισα τις τράπεζες» και στην τρίτη ανακεφαλαιοποίησή τους, το 2015. Αλλά και οι λόγοι για τους οποίους μέχρι και σήμερα μπαίνει στη δημόσια συζήτηση η πιθανότητα μιας τέταρτης ανακεφαλαιοποίησης, με αφορμή το φλαμπουράρειο σχέδιο για τα κόκκινα δάνεια. Αν, λοιπόν, κάποιος θέλει να κατανοήσει τη δυναμική της συμβίωσης της κυβερνώσας Αριστεράς με τις τράπεζες μπορεί απλά να ανατρέξει σε όσα ο ΣΥΡΙΖΑ κραύγαζε από τα έδρανα της αντιπολίτευσης. Δεν χρειάζεται μάλιστα ούτε καν να τα ερμηνεύσει, γιατί η πιο επίσημη κομματική φωνή, ο αρχηγός, τα έλεγε αλουστράριστα. Οπως, ας πούμε, τον Φεβρουάριο του 2013 όταν σε μια ομιλία του ο Αλέξης Τσίπρας τσίταρε Γκράμσι. Επειδή ο Αντόνιο Γκράμσι πάντα – sic – του θυμίζει «τη μάχη της ηγεμονίας. Κάτι πιο αποφασιστικό από τη μάχη των ψήφων και των εκλογών». Και δεν έμενε μόνο στη θεωρία. «Εξουσία» έχει πει «δεν είναι μόνο να έχεις το υπουργικό συμβούλιο». Εξουσία ήταν στην ανάλυσή του οι τράπεζες και τα ΜΜΕ, το περιλάλητο «τρίγωνο της διαπλοκής». Επομένως η κυριαρχία πάνω σε αυτά ήταν προϋπόθεση για την κατάληψή της.

Το παράδειγμα του Αλιέντε. Το αφήγημα συμπληρωνόταν πάντα με ένα παράδειγμα βγαλμένο από τη ζωή στη γη της πολιτικής επαγγελίας του ΣΥΡΙΖΑ, τη Λατινική Αμερική: Τη μοίρα του πρώτου μαρξιστή προέδρου της Χιλής, Σαλβαδόρ Αλιέντε. «Μία κυβέρνηση της Αριστεράς για να μπορέσει να αντέξει, πρέπει να συγκρουστεί με την εξουσία την οποία θα έχουν ακόμα στα χέρια τους οι ολιγάρχες του πλούτου, μέσα κι έξω, η διαπλοκή στην Ελλάδα, οι τραπεζίτες στην Ελλάδα» διατεινόταν το 2012. «Ακόμη και αν έχουμε την πλειοψηφία στην κάλπη, θα έχουμε εναντίον μας τις τράπεζες, τα ΜΜΕ» υποστήριξε, τόσο στο Protagon όσο και στη γαλλική «Λιμπερασιόν», κατά τη διάρκεια της ίδιας προεκλογικής περιόδου.

Τα «επιβλητικά ύψη». Μια πηγή που είναι σε θέση να γνωρίζει πολλά από εκείνα που λέγονται πίσω από τις κλειστές πόρτες του Μαξίμου για το ελληνικό τραπεζικό σύστημα, αναφέρει ότι «η σχέση ΣΥΡΙΖΑ και τραπεζών μπορεί να περιγραφθεί με όσα ο Λένιν έλεγε για τα commanding heights – σε ελεύθερη απόδοση τα “επιβλητικά ύψη”. Είναι η πλήρης εφαρμογή της “θεωρίας”, γιατί άλλωστε η βιβλιογραφία τους είναι παλιά».  Αναφέρεται σε μια ομιλία του Λένιν το 1922, όταν εκείνος χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο «commanding heights». Τότε παρουσίασε μια οικονομική πολιτική «μεταρρυθμίσεων», σύμφωνα με την οποία χαλάρωνε μερικώς το μέτρο των απαλλοτριώσεων εκτάσεων από το κράτος, επειδή εκατομμύρια πέθαιναν από την πείνα που προκάλεσε η κολεκτιβοποίηση της γης. Μόνο που ο Βλαντίμιρ Ιλιτς ήθελε παράλληλα να διαβεβαιώσει τους απανταχού μαρξιστές πως δεν θα πρόδιδε ποτέ τις αξίες της πρώτης επιτυχημένης κομμουνιστικής επανάστασης. Ετσι, τους είπε πως το καθεστώς των μπολσεβίκων θα διατηρούσε τον έλεγχο πάνω στα «commanding heights» της οικονομίας, τους κρίσιμους, δηλαδή, τομείς που κυριαρχούσαν στην οικονομική δραστηριότητα, σαν τις μεγάλες βιομηχανίες.

Στη συριζαϊκή ανάλυση οι τράπεζες είναι ένα από τα «επιβλητικά ύψη» της εποχής. Αρα, οι αριστεροί οφείλουν να τις χαλιναγωγούν, εφόσον επιθυμούν να κάνουν πραγματικότητα τη σοσιαλιστική ουτοπία. Γι’ αυτό και αρκετές φορές, σύμφωνα με την παραπάνω πηγή, έχει τεθεί εκ μέρους τους το ερώτημα «δεν μπορούμε να βάλουμε δική μας διοίκηση σε μια τράπεζα;». Κάποιοι λένε ότι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της εν λόγω νοοτροπίας είναι η «κόντρα» μεταξύ κυβέρνησης και Τράπεζας της Ελλάδος για τη διοικητική διάρθρωση της Attica Bank το 2016.

Ο Στουρνάρας και οι άλλοι. Αλλοι, για να στηρίξουν το ίδιο επιχείρημα, θυμίζουν την – για να το πούμε κομψά –  επεισοδιακή συνύπαρξη της κυβέρνησης με τον διοικητή της ΤτΕ, Γιάννη Στουρνάρα, τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Παρεμπιπτόντως, «ο ΣΥΡΙΖΑ κατόρθωσε να συμβιώσει με την ΤτΕ» σημειώνει άνθρωπος με γνώση των παρασκηνίων «χάρη στον Ευκλείδη Τσακαλώτο, το Γιώργο Χουλιαράκη και τον υφυπουργό παρά τω πρωθυπουργώ Δημήτρη Λιάκο».

Οι μυημένοι, μάλιστα, στα τραπεζικά πράγματα υποστηρίζουν ότι «οι τραπεζίτες, οι οποίοι σε αντίθεση με τον κεντρικό τραπεζίτη δεν έχουν από πίσω τους ένα θεσμό σαν την ΕΚΤ να τους στηρίζει, έχουν δεχθεί περισσότερες πιέσεις, αν όχι μπούλινγκ». Η πιο «σοβαρή» σχέση ανάμεσα σε κυβερνητικό στέλεχος και τραπεζίτες, προσθέτουν, είναι εκείνη του Δημήτρη Λιάκου μαζί τους. «Τον ακούνε και τους ακούει» λένε χαρακτηριστικά. Παρότι παραδέχονται ότι υπάρχουν ανοιχτοί δίαυλοι επικοινωνίας των τραπεζών με τον τύποις επόπτη τους, Αλέκο Φλαμπουράρη – «πάντα σηκώνει το τηλέφωνο» είναι η χαρακτηριστική ατάκα -, η συνεννόηση για τα ουσιώδη φαίνεται να γίνεται κυρίως με τον υφυπουργό παρά τω πρωθυπουργώ και τους δύο ενοίκους της οδού Νίκης.

Το μπλόκο. Μοιάζει, λοιπόν, ο ΣΥΡΙΖΑ να έχει βρει ένα modus vivendi με τους τραπεζίτες. Αυτό τουλάχιστον φανερώνει και η στάση του Μαξίμου στην τελευταία κρίση που περνά η σχέση τους. Πιθανόν η εμπειρία των αποτελεσμάτων της βαρουφακικής διαπραγμάτευσης να έχει βοηθήσει την κυβερνώσα Αριστερά να «ενηλικιωθεί», «να κατανοήσει πως οι μεγάλες συγκρούσεις αποδίδουν μόνο σε περιβάλλον war economy», όπως σημειώνουν οικονομικοί παράγοντες. Εξού, μάλλον, και εισακούστηκαν οι φωνές που διαμήνυαν στον πρωθυπουργό πως το σχέδιο Φλαμπουράρη για τα κόκκινα δάνεια «είναι τοξικό. Αν πήγαινε στη Βουλή προς ψήφιση, την ίδια μέρα δεν θα υπήρχε χρηματιστήριο. Οπότε δεν θα προλάβαινε να πάει σε εκλογές».

Αυτή είναι η οπτιμιστική οπτική γωνία. Η εξουσία εφοδίασε την Αριστερά με πραγματισμό. Γιατί υπάρχει κι εκείνη όσων επιμένουν ότι «ο πόλεμος ΣΥΡΙΖΑ – τραπεζών απλά δεν είναι πλέον ανοιχτός. Επειδή η εξήγηση της σχέσης τους δεν βρίσκεται πια μόνο στην ιδεοληψία του ενός μέρους». Ακόμη, πάντως, κι αν ισχύει  η συγκεκριμένη εκτίμηση – που υπονοεί άλλα, όχι ιδεολογικά, κίνητρα -, οφείλει κάποιος να διακρίνει κι εδώ ψήγματα συριζαϊκής ρεαλπολιτίκ.