Ο Ανδρέας ζει

Ο τόμος ντοκουμέντο των «ΝΕΩΝ», για τον Ανδρέα Παπανδρέου, έγινε ανάρπαστος. Αλήθεια γιατί; Εκατό χρόνια από τη γέννηση του χαρισματικού στοχαστή και πολιτικού, μόνον ρετρό δεν είναι μια τέτοια μαζική διάθεση. Μόνον νόστο δεν εκπέμπει. Δεν είναι δα και τόσα πολλά τα χρόνια που ο Ανδρέας έφυγε, παίρνοντας μαζί του μια ιδιότυπη πολιτική κληρονομιά. Κυρίως σήμερα, ύστερα από μια δεκαετία δαιμονοποίησης της Μεταπολίτευσης από το Μέτωπο της Λογικής, ο κόσμος ξαναθυμάται, ξανασκέφτεται, ξαναμελετά και βλέπει τη συμβολή του Ανδρέα, την ιδιοφυή σύλληψη του πρότζεκτ ΠΑΣΟΚ, την οικειοποίηση των μεγάλων συνθημάτων της Αριστεράς, τον άριστο συγχρονισμό των κοινωνικών διαθέσεων – των στρωμάτων που αναβαθμίζονταν – με τα πολιτικά προτάγματα.

Κυρίως, η νοσταλγία στον Ανδρέα ή το παλιό ΠΑΣΟΚ το ισελίδα στο Facebook – δεν απηχεί σήμερα απλώς τη διαπίστωση πως το πολιτικό προσωπικό δεν επαρκεί. Αποτυπώνει και την ανάγκη για ένα νέου είδους πατερναλιστικού καπιταλισμού, μιας μαζικής διεργασίας που θα ποδηγετεί ένας μάγος της φυλής – που θα έχει και τα ελαττώματά της, αλλιώς δεν θα έχει νόημα.

Ιστορικά βέβαια ο Ανδρέας δεν ήταν απλώς ο περφόρμερ που έλειπε, ούτε ο τιμωρός της Δεξιάς. Ο Ανδρέας πρώτα απ’ όλα ήταν ένας βαθύς κοσμοπολίτης με τεράστια επιστημονική επάρκεια, με ταλέντο να συνδυάζει τις θεωρίες του εξαρτημένου καπιταλισμού και ενός μεταπολεμικού αντι-ιμπεριαλισμού με ολίγη από ρεαλισμό και Σκανδιναβία. Και πολιτικά υπήρξε κάτι που θέλουμε να ξεχνάμε: αντιπολίτευση του πατέρα του. Εκφραστής της ριζοσπαστικής πτέρυγας της Ενώσεως Κέντρου. Στοχοποιημένος από το Στέμμα και τη Δεξιά – και τον Τύπο.

Σύμφωνα με μια νεότερη ερμηνεία, ακόμη και η Αποστασία του ’65 είχε ως βαθύτερη αιτία τον φόβο του ριζοσπαστισμού που αυτός συνόψιζε.

Βεβαίως υπάρχουν πολλοί «Ανδρέες». Υπάρχει ο Ανδρέας που διεύρυνε τη Δημοκρατία στο φόντο των κοινωνικών αναγκών. Υπάρχει και ο Ανδρέας που κάτω από τη μύτη του διογκώθηκε το κράτος των ΔΕΚΟ και των πελατών. Παράδοξο, επίσης, για δεκαετίες το ΠΑΣΟΚ κατάφερνε ως ηγεμονικό ρεύμα να περικλείει και τις αναιρέσεις του. Συχνά η σκληρότερη αντιπολίτευση ερχόταν από τα σπλάχνα του. Καθόλου παράξενο για όποιον ξέρει Πολιτική. Κι όμως για χρόνια κατάφερνε το όλο κίνημα να διατηρεί τις τάσεις του, τις πλατφόρμες του. Κάτω από τη ράβδο του ηγέτη του, χωρούσε και ο Σημίτης και ο Παπαθεμελής. Και ο Λαλιώτης και η Διαμαντοπούλου.

Το μαζικό και πολύχρωμο ρεύμα συνέχιζε να υπάρχει ακόμη και μετά τον θάνατό του. Ακόμη και όταν το κόμμα είχε γίνει κράτος και τα συνδικάτα ιμάντες εκλογής παραγονταίων. Αυτή την έσχατη στρέβλωση επέλεξαν διάφοροι του Μετώπου Λογικής, συχνά πρώην σύντροφοι του Ανδρέα, να κατακεραυνώσουν ως οσμή της Μεταπολίτευσης. Ως δεινό του «υπερκράτους». Ως αποτέλεσμα λαϊκισμού. Η μεγαλύτερη πολεμική στον Ανδρέα εκφωνήθηκε από τα παιδιά του. Το «μαζί τα φάγαμε», η πιο τρανή απόπειρα ενοχοποίησης μιας ολόκληρης εποχής. Οι ίδιοι μετέτρεψαν τη Σοσιαλδημοκρατία σε παραμάγαζο του αντιπάλου τους. Ξεχνώντας την αντιδεξιά της εκκίνηση. Σήμερα, που όλοι μιλούν για την κληρονομιά του Ανδρέα, το κάνουν από την όχθη των πολεμίων του.

Ακόμη κι ο κόσμος που μαζικά είδε τη ζωή του να μεταβάλλεται από το ’81 έως το ’96, σιωπά, ίσως και ενοχικά – λες και ο Ανδρέας του χάρισε κάτι που δεν άξιζε. Η κληρονομιά του σήμερα δεν κεφαλαιώνεται πολιτικά. Κοινωνικά αναζητείται.