ΗχοΔύναμα

Μαρτινού: Η πλήρης μουσική για βιολί και ορχήστρα, Μπόχουσλαβ Μάτουτσεκ, βιολί, Τσεχική Φιλαρμονική Ορχήστρα, Κρίστοφερ Χόγκγουντ, Hyperion, 4 cd

Ο Μπόχουσλαβ Μαρτινού υπήρξε ίσως ο τελευταίος χρονολογικά μεγάλος συνθέτης που μπορεί να «σταθεί» δίπλα σε ομοεθνείς ομότεχνούς του όπως ο Σμέτανα, ο Ντβόρζακ ή ο Γιάνατσεκ. Με μία εντυπωσιακή σε όγκο, σε επίπεδα και σε βάθος παραγωγή έδωσε πάρα πολλά στη μουσική, ενώ ο ίδιος έζησε μία μάλλον δύσκολη ζωή, αναγκασμένος να περάσει πάρα πολλά χρόνια μακριά από την πατρίδα του τόσο λόγω των πολιτικών και διεθνών εξελίξεων όσο και λόγω, σε έναν βαθμό, των μουσικών του κατευθύνσεων, που δεν έγιναν εύκολα από την αρχή κατανοητές. Είναι χαρακτηριστικό ότι όλες οι συμφωνίες του γράφτηκαν στα χρόνια του στην Αμερική. Εδώ, συγκεντρώνεται το σκέλος του έργου του που αφορά το βιολί και την ορχήστρα. Σειρά από έργα για αυτό που παλαιότερα αποκαλούσαν «βασιλιά των οργάνων», αλλά που στον Μαρτινού δεν διεκδικεί τέτοιου είδους ρόλο: αν και γράφει δύσκολα, γράφει ταυτόχρονα και νοηματοδοτημένα και, κυρίως, όχι βιρτουοζικά. Σε αυτό το τελευταίο έγκειται ίσως και η πιο ενδιαφέρουσα διάσταση της μουσικής του για βιολί, που ξεπερνά κατά πολύ τόσο τα δομικά όσο και τα «υπαρξιακά» στερεότυπα του οργάνου, εξερευνώντας διαστάσεις των δυνατοτήτων του αδιάφορες ή, ενδεχομένως, και άγνωστες για πολλούς συνθέτες που έγραψαν πριν από αυτόν, κάτι που συμβαίνει και ως προς τη συνδυαστική των οργάνων και την εντυπωσιακά μεστή οργανογνωσία της γραφής του τόσο με ορχήστρα όσο και σε μικρότερα σύνολα, με το βιολί σε πρώτο, ενίοτε όμως primus inter pares, ρόλο. Εχει σημασία: στον Μαρτινού το βιολί υπηρετεί τη μουσική και όχι το αντίστροφο. Οπως πάντοτε στο έργο του, οι δομές και οι σχέσεις των οργάνων είναι καινοτόμες αλλά όχι ως αυταξία: έχοντας κάθε φορά και κάτι να πουν. Οι ερμηνείες αυτών των έργων σε αυτή τη συλλογή δεν θα μπορούσαν να τα υπηρετήσουν πιο επάξια, ενώ το γεγονός ότι πρόκειται για μουσική που φτάνει στα μισά του 20ού αιώνα κάθε άλλο παρά θα έπρεπε να αποθαρρύνει τον ακροατή που δεν είναι εξοικειωμένος με αυτή την περίοδο: αντίθετα, πρόκειται, εκτός των άλλων, και για έναν από τους καλύτερους δυνατούς τρόπους να την προσεγγίσει μέσα από έργα που, ορισμένα τουλάχιστον εξ αυτών, είναι πραγματικά αριστουργήματα. Ο Μαρτινού, όπως συνέβη και με άλλους συνθέτες αυτής της περιόδου, υπήρξε ταυτόχρονα και ένας συνθέτης που αποτύπωσε σε μουσική την πολύ δύσκολη εποχή του – κάτι που δεν συνέβαινε σε τέτοιο τουλάχιστον βαθμό πριν από το γύρισμα του 19ου αιώνα στον 20ό. Με τον δικό του εντελώς προσωπικό και ιδιαίτερο τρόπο αποτυπώνει στο έργο του και μία από τις πιο πικρές εποχές της ανθρωπότητας χωρίς να γράφει προγραμματική μουσική, αλλά μεγάλη μουσική. Οι ερμηνείες, απλώς συναρπαστικές. Ενας σπουδαίος βιολονίστας που ξέρει αυτή τη μουσική μέχρι το μεδούλι, μία ορχήστρα που την κατέχει και την αποδίδει εξίσου καλά και ένας μαέστρος που, ενώ έχει ταυτιστεί με την «παλιά» μουσική ή το πολύ μέχρι και με την κλασική περίοδο, δείχνει εδώ το εύρος της τέχνης του.

Μπετόβεν: Σεπτέτο, Στράους: Till Eulenspiegel, Οι σολίστ δωματίου της Συμφωνικής Ορχήστρας του Μόντρεαλ, Analekta

Μία παράξενη άδικη μοίρα συνοδεύει ορισμένα έργα των κολοσσών της μουσικής: πρόκειται για έργα που, κατά κάποιον τρόπο, έμειναν σε δεύτερη μοίρα ακριβώς επειδή οι δημιουργοί τους έδωσαν στον κόσμο τις μέγιστες αξεπέραστες συνθέσεις τους. Αυτή ακριβώς είναι και η μοίρα του Σεπτέτο έργο 20 του Μπετόβεν, όπως και άλλων έργων του, λ.χ. του Τριπλού Κοντσέρτου. Ομως, το Σεπτέτο, εκτός από το γεγονός ότι σφύζει από δύναμη, ενέργεια, ιδέες και καινοτομίες, είναι και μία από τις πιο εμπνευσμένες συνθέσεις του νεανικού ουσιαστικά Μπετόβεν, με ό,τι αυτό σημαίνει για την ορμή του έργου. Αλλωστε, έγινε το μοντέλο για πολλά αντίστοιχα που ακολούθησαν, όπως και το επίσης αριστουργηματικό Οκτέτο του Σούμπερτ – όταν του παραγγέλθηκε, η παραγγελία αφορούσε ένα έργο που να είναι «κάτι σαν το Σεπτέτο του Μπετόβεν». Η πιο πηγαία μουσική, η πιο γνήσια πρωτογενής χαρά που μπορεί αυτή να προσφέρει, βρίσκει στους σολίστ δωματίου της Συμφωνικής Ορχήστρας του Μόντρεαλ, μιας από τις σημαντικότερες του γαλλόφωνου κόσμου και όχι μόνον, κάτι σαν ιδανικούς εκφραστές της. Μαζί, ένα επίσης μαγευτικό έργο του Ρίχαρντ Στράους, σε μεταγραφή για μικρό σύνολο, που εδώ οι μουσικοί από το Μόντρεαλ ικανοποιούν στον υπερθετικό όλες τις απαιτήσεις του.