Τι συμβαίνει με το παγκόσμιο χρέος

Κύριε Διευθυντά,

Το παγκόσμιο χρέος έφτασε σε ακόμα υψηλότερα επίπεδα, ανεβαίνοντας στα 247 τρισεκατομμύρια δολάρια το πρώτο τρίμηνο του 2018. Από αυτό το ποσοστό, ο μη χρηματοπιστωτικός τομέας ανήλθε σε 186 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Ο λόγος του χρέους προς το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) ξεπέρασε το 318%, σημειώνοντας την πρώτη τριμηνιαία άνοδο σε δύο χρόνια. Αυτό συμβαίνει ανάμεσα στα επίπεδα-ρεκόρ του χρέους των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών σε πολλές αγορές παγκοσμίως. Αυτό σημαίνει πως για κάθε 1 δολάριο που παράγεται παγκοσμίως από όλα τα κράτη, το χρέος είναι 3,18 δολάρια. Στην ουσία δηλαδή, όλα τα κράτη και οι κυβερνήσεις του πλανήτη είναι χρεωμένες πάνω από τις δυνατότητές τους.

Το πρωτοφανές χρέος είναι μία από τις πολλές ανησυχίες των επενδυτών, πέρα από τις ανησυχίες για τη σύσφιγξη της νομισματικής πολιτικής της Ομοσπονδιακής Τράπεζας. Διατήρησαν τα επιτόκια κάτω ή κοντά στο μηδέν για μεγάλο χρονικό διάστημα – ίσως πολύ καιρό – και χρησιμοποίησαν προγράμματα αγοράς ομολόγων για την περαιτέρω καταστολή των αποδόσεων κυβέρνησης, την τιμωρία των αποταμιευτών και την προώθηση της κατανάλωσης και της ανάληψης κινδύνων.

Το παγκόσμιο χρέος έχει διογκωθεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες: από 84 τρισεκατομμύρια δολάρια στις αρχές του αιώνα, σε 173 τρισεκατομμύρια δολάρια κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης του 2008, σε 247 τρισεκατομμύρια δολάρια μια δεκαετία μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers Holdings Inc.

Σε ολόκληρο τον κόσμο, το δημόσιο χρέος έχει αυξηθεί κατά την τελευταία δεκαετία, τόσο σε ονομαστικό, όσο και ως ποσοστό του ΑΕΠ. Ενώ τα άτομα και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ήταν απασχολημένα να βάλουν σε τάξη μετά την κρίση τα οικονομικά τους, πολλές κυβερνήσεις έτρεξαν στους αγοραστές τους – τις κεντρικές τράπεζες – για να αυξήσουν το χρέος και να προωθήσουν την οικονομική ανάπτυξη.

Το γεγονός ότι οι κεντρικές τράπεζες μείωσαν τα επιτόκια ενθάρρυναν επίσης τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις να εκμεταλλευθούν έγκαιρα και συχνά τις αγορές ομολόγων. Σε όλο τον κόσμο, το φορτίο του χρέους τους αντιπροσωπεύει σήμερα πάνω από το 90% του ΑΕΠ, από περίπου 77% το 2008, σύμφωνα με στοιχεία του Ινστιτούτου Διεθνών Οικονομικών.

Μερικές φορές τα έσοδα αυτά τέθηκαν σε παραγωγικές χρήσεις, αλλά συχνά οι εταιρείες απλώς αγόραζαν τις δικές τους μετοχές, ενισχύοντας την αξία των μετοχών. Τώρα, αυτό δεν είναι μόνο μια ιστορία της αναπτυγμένης αγοράς. Τα επίπεδα του χρέους των αναδυόμενων αγορών είναι πολύ υψηλότερα από ό,τι ήταν πριν από 10 χρόνια, ενώ οι επενδυτές χλευάζουν την απόδοση των χρεών για δάνεια σε δολάρια από χώρες όπως η Τουρκία και η Βραζιλία.

Φυσικά, τα έθνη αυτά τώρα βρίσκονται υπό πίεση, καθώς η Fed αυξάνει τα επιτόκια, ενισχύοντας το δολάριο και καθιστώντας πιο δαπανηρό για τις κυβερνήσεις των χωρών αυτών να αποπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους.

Σε όλες τις αναδυόμενες χώρες, το μη χρηματοπιστωτικό εταιρικό χρέος αντιπροσωπεύει σχεδόν το 100% του ΑΕΠ τους. Οι ανεπτυγμένες κυβερνήσεις, εν τω μεταξύ, βρίσκονται σε άγνωστο έδαφος. Ενώ μπορούν να εκτυπώσουν χρήματα με τη βοήθεια των κεντρικών τραπεζών, κανείς δεν είναι σίγουρος για το τι συμβαίνει όταν μια παγκόσμια υπερδύναμη, όπως η Ιαπωνία, φτάνει το ποσοστό του χρέους προς το ΑΕΠ 224%, ή η Ελλάδα το 185%.

Οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία ξεπέρασαν το επίπεδο του 100%. Αντιμέτωποι με τη γήρανση του πληθυσμού και τις υποσχέσεις ενός δικτύου κοινωνικής προστασίας, δεν υπάρχει εύκολη λύση για το πώς να αντισταθμίσουν αυτή την τάση. Αυτή είναι η μετα-Lehman κληρονομιά.

Για να οδηγήσουν την παγκόσμια οικονομία στην ανάπτυξη, οι κυβερνήσεις δανείστηκαν από το

μέλλον. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργηθούν εντάσεις, μέσω μέτρων λιτότητας ή φορολογικών αυξήσεων, είτε σηματοδοτεί ότι η εμπλοκή των κεντρικών τραπεζών θα καταστεί μόνιμη των χρηματοπιστωτικών αγορών του 21ου αιώνα.

Γεώργιος Εμμ. Καβρός

Οικονομολόγος (απόφοιτος Πανεπιστημίου Κρήτης)

Ο νόμος Κατρούγκαλου πρέπει να παραμείνει

Κύριε Διευθυντά,

Είναι αδιαμφισβήτητο ότι, εκτός από τη διαφθορά και τη διαπλοκή, ένας από τους κυριότερους λόγους, και ίσως ο κυριότερος, που μας οδήγησαν στη χρεοκοπία το 2010 ήταν και η ρουσφετολογική,  παράλογη, άδικη και παράνομη πολιτική των κυβερνήσεων μετά τη Μεταπολίτευση στο Συνταξιοδοτικό.

Για ψηφοθηρικούς, συντεχνιακούς και προσωπικούς λόγους, δίνονταν αφειδώς υπερβολικές, πρόωρες και καταφανώς χαριστικές συντάξεις σε διάφορες κατηγορίες ασφαλισμένων και μη, εντελώς δυσανάλογες προς τις εισφορές που είχαν καταβάλει και τα έτη ασφάλισής τους. Αρκετοί ελάμβαναν συντάξεις ακόμα και από Ταμεία στα οποία δεν είχαν καταβάλει καμία εισφορά, ενώ άλλα Ταμεία αντί για εισφορές είχαν έσοδα από τους λεγόμενους κοινωνικούς πόρους που τους πλήρωναν οι υπόλοιποι πολίτες. Δηλαδή δεν υπήρχε δίκαιη και ομοιόμορφη σχέση μεταξύ εισφορών και χρόνου ασφάλισης των ασφαλισμένων με το ύψος των συντάξεών τους. Αλλοι ήταν σκανδαλωδώς ευνοημένοι, άλλοι αδικημένοι και άλλοι δίκαια αντιμετωπιζόμενοι.

Το απαράδεκτο αυτό καθεστώς, που το είχαν βαπτίσει αναδιανεμητικό, το επεσήμαναν από την αρχή οι δανειστές και απαίτησαν τον άμεσο εξορθολογισμό των συντάξεων, ώστε να μειωθεί η συνταξιοδοτική δαπάνη που ήταν υπερβολική. Αυτό ήταν το κυριότερο διαρθρωτικό μέτρο που συνέστησαν και ήταν πράγματι αναγκαίο.

Δυστυχώς η τότε κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, και οι μετέπειτα κυβερνήσεις της ΝΔ και συνεργαζόμενες,   αντί να εξορθολογίσουν το σύστημα και να περιορίσουν ή ακόμα και να περικόψουν τις συντάξεις εκείνων που λάμβαναν συντάξεις δυσανάλογες προς τις εισφορές και τα έτη ασφάλισής τους, προέβησαν σε μία οριζόντια περικοπή των συντάξεων, κυρίως των υψηλότερων και των μεσαίων, εξαφανίζοντας έτσι τη μεσαία τάξη των συνταξιούχων. Το μέτρο αυτό, εκτός από το ότι ήταν άδικο και παράνομο, όπως κρίθηκε και από το ΣτΕ, εξαφάνισε και τη μεσαία τάξη των επαγγελματιών και καταβαράθρωσε την οικονομία της χώρας.

Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ το μόνο καλό μέτρο που πήρε, ήταν ο νόμος Κατρούγκαλου, ο οποίος προβλέπει τον επανυπολογισμό όλων των συντάξεων με τα ίδια κριτήρια για όλους. Παρότι και ο νόμος αυτός περιέχει αδικίες, κυρίως για όσους έχουν πολλά έτη ασφάλισης και έχουν πληρώσει υψηλές εισφορές, είναι το μόνο διαρθρωτικό μέτρο προς τη σωστή κατεύθυνση και το μόνο που πρέπει να διατηρηθεί, και ενδεχομένως διορθωθούν οι ανωτέρω αδικίες που περιέχει.

Οσοι υποστηρίζουν και υπόσχονται την κατάργησή του είναι εκείνοι που δημιούργησαν το προηγούμενο φαύλο καθεστώς, και έχουν το θράσος να εμφανίζονται σήμερα στα παράθυρα ως υποστηρικτές του.

Το ότι το προηγούμενο σύστημα ήταν άδικο και φαύλο προκύπτει και από τα αποτελέσματα του επανυπολογισμού, όπου άλλοι εμφανίζονται να έχουν μεγάλη προσωπική διαφορά, και επομένως ήταν ευνοημένοι, άλλοι χωρίς προσωπική διαφορά, και άρα έπαιρναν σύνταξη ανάλογη με τις εισφορές και τα έτη ασφάλισής τους, και άλλοι έχουν αρνητική διαφορά, δηλαδή ήταν οι αδικημένοι του προηγούμενου καθεστώτος και των περικοπών που έγιναν στις συντάξεις τους. Επομένως, οποιαδήποτε περικοπή συντάξεων κριθεί αναγκαία για το μέλλον, πρέπει να αφορά μόνο την κατάργηση ή τον περιορισμό της προσωπικής διαφοράς. Οι περικοπές αυτές μπορούν να γίνουν σταδιακά, ανάλογα με τις δημοσιονομικές δυνατότητες της χώρας, όπως σταδιακά γίνεται και η παροχή της αρνητικής προσωπικής διαφοράς στους μέχρι τώρα αδικημένους.

Εάν καταργηθεί ο νόμος Κατρούγκαλου θα επανέλθει και πάλι η αδικία και η φαυλοκρατία στο συνταξιοδοτικό σύστημα, το οποίο θα καταρρεύσει πλήρως.

Ιωάννης Γ. Κουλούρης                                                         

Δρ Μηχ/γος Ηλ/γος ΕΜΠ

Στον αστερισμό του Καβάφη

Κύριε Διευθυντά,
Μήπως οι δύο μονομάχοι και τέως συνεταίροι της ποιητικής εσπερίδος της Βουλής, στις 8.2.2019, η οποία περιελάμβανε και Καβάφη, πρέπει ν’ αναρωτηθούν αν αντιστοιχούν στο δίδυμο της καταστροφής που περιγράφει ο Αλεξανδρινός στο ποίημά του «Δημητρίου Σωτήρος 162-150 π.Χ.»;{ARX}
Ετσι, κατ’ αυτό, ο σελευκίδης πρίγκιπας, ο οποίος με φόντο την ελληνιστική Συρία της παρακμής η οποία εξαρτάτο πλήρως από τις διαθέσεις της κραταιάς Ρώμης, έκανε μια ύστατη προσπάθεια «να γίνει πάλι κράτος δυνατό η Συρία».
Αλλά «κάθε του προσδοκία βγήκε λανθασμένη!»
Κι αυτό γιατί «αυτή η Συρία – σχεδόν δε μοιάζει σαν πατρίς του, αυτή είν’ η χώρα του Ηρακλείδη και του Βάλα».
Κάτι σαν «λαϊκά ινδάλματα» της Συρίας. Μάγκες και θρασείς. Δημαγωγοί και λαοπλάνοι, οι οποίοι οδήγησαν τη Συρία στον πλήρη αφανισμό της, και τίποτα δεν ακούστηκε γι’ αυτή για τρεις αιώνες.
Οσο για τη «σφοδρή σύγκρουση» που φαίνεται να ξέσπασε μεταξύ των τέως συνεταίρων, θα παρατηρούσα ότι είναι ο μόνος τρόπος για ν’ αποσπάσει ο μικρός – πολιτικά – συνεταίρος το πολυπόθητο 3% στις προσεχείς εκλογές, επί προφανή ωφελεία και του «καλύτερου Πρωθυπουργού της Μεταπολίτευσης».
Γι’ αυτό, όπως θα έλεγε ο μέγιστος ποιητής του νεότερου ελληνισμού, «οι Αλεξανδρινοί ένιωθαν βέβαια / που ήσαν λόγια αυτά και θεατρικά».
Αντώνης Βενέτης
Μοναστηράκι Δωρίδος