Τρία μαθήματα από την ποσοτική χαλάρωση στην Ευρώπη

Λίγο μετά τον τερματισμό του προγράμματος ποσοτικής χαλάρωσης (QE) από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα τρία συμπεράσματα μοιάζουν προφανή: οι αγορές ομολόγων από την ΕΚΤ απέφεραν σημαντικά μακροοικονομικά οφέλη, είχαν αναπάντεχα υψηλό πολιτικό κόστος και υπήρξαν καταστροφικές για την Bundesbank.

Μειώνοντας το κόστος δανεισμού μέσω του QE, η ΕΚΤ ενθάρρυνε τη δανειοδότηση μικρών επιχειρήσεων και νοικοκυριών στην Ευρωζώνη. Κάτι που έδωσε σημαντική ώθηση στην ανάπτυξη, ενώ συνέβαλε στη μείωση της ανεργίας και στην ανάκαμψη των μισθών. Αν και πίεσε ανοδικά τις τιμές, ο δομικός πληθωρισμός παρέμεινε χαμηλός, πράγμα που σημαίνει ότι η ΕΚΤ πρέπει να διατηρήσει την πολιτική των χαμηλών επιτοκίων.

Από την άλλη, το φθηνό χρήμα που έφερε στην Ευρωζώνη η QE έστειλε στα ύψη τις τιμές των ακινήτων και των μετοχών, ενώ συμπίεσε τις αποδόσεις των ομολόγων. Ολα αυτά ευνόησαν την απασχόληση, τόνωσαν την εμπιστοσύνη στις οικονομίες και τις επιχειρήσεις και τόνωσαν τη ρευστότητα. Συνέβαλαν όμως και στη συγκέντρωση του πλούτου στους λίγους, εξέλιξη προκλητική για όσους Ευρωπαίους είναι ακόμα άνεργοι και εν γένει αντιμετωπίζουν τις επιπτώσεις της λιτότητας που έφερε η κρίση. Επιπλέον, η πτώση των επιτοκίων προκάλεσε τις έντονες διαμαρτυρίες των αποταμιευτών – κυρίως των Γερμανών, που βάζουν τις οικονομίες τους στον τόκο και δεν τις επενδύουν.

Το QE ήταν λοιπόν ευεργετικό οικονομικά, αλλά κακό πολιτικά. Οσο για την Μπούντεσμπανκ, αποτέλεσε μια διαρκή πηγή εκνευρισμού. Οι επικεφαλής της ουδέποτε έπαψαν να επιμένουν ότι είναι αχρείαστο, ότι φέρνει πληθωρισμό και οικονομική αστάθεια (κάτι που δεν έχει φανεί ακόμα). Συχνά αμφισβητούσαν και τη νομιμότητα του όλου εγχειρήματος. Αποτυγχάνοντας να πείσει την ΕΚΤ να αλλάξει πολιτική, η Bundesbank εν τέλει αυτό που κατάφερε ήταν να απομονωθεί και να απολέσει επιρροή και κύρος. Γι’ αυτό και ο πρόεδρός της, Γενς Βάιντμαν, παρά τις αδιαμφισβήτητες ικανότητές του, δεν θεωρείται φαβορί για τη διαδοχή του Μάριο Ντράγκι. Φαίνεται πως η Bundesbank είναι ο μεγάλος χαμένος του QE.

Ο Στέφαν Γκίρλακ είναι επικεφαλής οικονομολόγος της EFG Bank στη Ζυρίχη και πρώην υποδιοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Ιρλανδίας. Εχει διατελέσει στέλεχος της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών.