Τι συμβαίνει με τις τράπεζες και τις καταθέσεις μας

Δυο φορές την εβδομάδα που πέρασε, ο αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης, Γιάννης Δραγασάκης, έκρουσε κώδωνα κινδύνου για το ενδεχόμενο νέας ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών. Δεν είπε ότι θα χρειαστεί. Αφησε όμως την απειλή, διόλου τυχαία εκτιμούν αναλυτές, να πλανάται στον αέρα.

Μια νέα ανακεφαλαιοποίηση, η τέταρτη κατά σειρά, θα μπορούσε να λάβει δραματικές διαστάσεις. Κανένας δεν την προβλέπει στους κόλπους των τραπεζιτών στην παρούσα φάση, όλοι την τρέμουν.

Οι προειδοποιήσεις Δραγασάκη, έβαλαν στο κάδρο τους φορολογούμενους, οι οποίοι – στο απευκταίο σενάριο – κινδυνεύουν να πληρώσουν τα σπασμένα. Δεν είναι μόνο οι φορολογούμενοι, συμπληρώνει πηγή η οποία είναι σε θέση να γνωρίζει το μέγεθος των προβλημάτων του ελληνικού τραπεζικού συστήματος. Σε ακραία σενάρια, μη ορατά υπό τις παρούσες συνθήκες, είναι και οι καταθέτες.

Από το 2016 έχει τεθεί σε ισχύ η πανευρωπαϊκή οδηγία για το Bail in και παρότι τραπεζικές και ευρωπαϊκές πηγές αποκλείουν το ενδεχόμενο ενεργοποίησής της στην Ελλάδα, υπάρχει.

Η οδηγία προβλέπει πως αν μια τράπεζα βρεθεί σε σημείο πτώχευσης, οι μέτοχοι είναι οι πρώτοι που θα καλύπτουν το κόστος αναδιάρθρωσης. Στη συνέχεια, ζητείται από τους πιστωτές να συνεισφέρουν, ενώ τελευταίοι συμβάλλουν εκείνοι που έχουν μη καλυπτόμενες καταθέσεις (ποσά μεγαλύτερα των 100.000 ευρώ).

Καμία ελληνική τράπεζα δεν απειλείται σήμερα από ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Οπως επανέλαβε πρόσφατα ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, οι ελληνικές τράπεζες είναι επαρκώς κεφαλαιοποιημένες, με υψηλότερους μάλιστα των απαιτούμενων ελάχιστων δεικτών και μόλις πέρυσι πέρασαν μια ακόμα δοκιμασία stress test.

Κινούμενη άμμος. Στους κόλπους των τραπεζιτών, είναι κοινό μυστικό πως εάν δεν αντιμετωπιστεί δραστικά και αποτελεσματικά το θέμα των κόκκινων δανείων ( 44% του συνόλου ή 84 δισ. ευρώ) αργά ή γρήγορα κάθε άλλο παρά μπορεί να αποκλειστεί μια ενδεχόμενη νέα ανακεφαλαιοποίηση.

Στο σημείο αυτό, ευρωπαϊκή πηγή με έκδηλη δυσφορία για τους χειρισμούς της κυβέρνησης στο θέμα του διάδοχου σχήματος του νόμου Κατσέλη προειδοποιεί πως «αν παίξεις με την τσέπη των μετόχων στο τέλος θα χρειαστείς ανακεφαλαιοποίηση».

Μετά από τρεις ανακεφαλαιοποιήσεις (2013: 28,5 δισ. ευρώ, 2014: 8,3 δισ. ευρώ και 2015: 10,7 δισ. ευρώ)  είναι αμφίβολο εάν θα βρεθεί ιδιώτης να βάλει νέα κεφάλαια, ενώ η κρατική ενίσχυση αποκλείεται.  Ετσι, στο προσκήνιο θα μπορούσε να έρθει η οδηγία για το Bail in.

Μια κρίσιμη παράμετρος στην οδηγία για τη «διάσωση με ίδια μέσα» – όπως μεταφράζεται στα ελληνικά η οδηγία για το Bail in – είναι ότι δεν εφαρμόζεται στην περίπτωση όπου πρόκειται για ένα πρόβλημα συστημικό. Στην ελληνική περίπτωση, το θέμα των κόκκινων δανείων είναι ξεκάθαρα συστημικό ζήτημα. Θεωρητικά, λοιπόν, αυτή και μόνο η πτυχή απενεργοποιεί τον κίνδυνο να συζητηθεί ενδεχόμενο για κούρεμα καταθέσεων. Οπως παρατηρεί, όμως, στέλεχος με γνώση των τραπεζικών εξελίξεων, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει τι θα συμβεί εάν ανακύψει πρόβλημα σε μία τράπεζα.

Λεπτή κόκκινη γραμμή. Τις τελευταίες ημέρες, οι «σχέσεις» της κυβέρνησης τόσο με τις τράπεζες όσο και με τους θεσμούς δεν περνούν την καλύτερη φάση τους. Υπάρχει φόβος τόσο εντός των τειχών όσο και εκτός, πως η κυβέρνηση θα κινηθεί μονομερώς στο θέμα του διαδόχου σχήματος του νόμου Κατσέλη. Κοινώς θα προτάξει το πολιτικό της μέλλον έναντι της σταθερότητας του τραπεζικού συστήματος και αδιαφορώντας για τις προειδοποιήσεις θα νομοθετήσει ένα νέο σχήμα προστασίας της πρώτης κατοικίας, το οποίο θα ηχεί θετικά στα αυτιά του πολιτικού της ακροατηρίου στον δρόμο για τις κάλπες.

Οι συζητήσεις, για το διάδοχο αυτό σχήμα, ξεκίνησαν μάλλον στο παρά πέντε. Η πρώτη κρούση στους τραπεζίτες από τον Αλέκο Φλαμπουράρη, αρχές Δεκεμβρίου του 2018 και εν όψει της εκπνοής του νόμου Κατσέλη στις 31, έβαζε στο τραπέζι μια πρόταση προστασίας πρώτης κατοικίας έως και 250.000 ευρώ. Απορρίφθηκε από τους τραπεζίτες. Οι θεσμοί, ούτε καν να το ακούσουν.

Παραμονές Πρωτοχρονιάς, 28 Δεκεμβρίου για την ακρίβεια, μαζεύτηκαν οι εκπρόσωποι των τραπεζών στο Μέγαρο Μαξίμου και ο Πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας «έδειξε κατανόηση» στο μέγεθος του προβλήματος των κόκκινων δανείων, όπως ανέφεραν πηγές. Αφησε να εννοηθεί τότε, ότι η κυβέρνηση προκειμένου να μην προκύψουν νέοι κλυδωνισμοί θα συμβιβαζόταν με ένα όριο σαφώς χαμηλότερο, πιο κοντά στα 100.000 ευρώ που πρότειναν οι τραπεζίτες, παρά στα 250.000 του Φλαμπουράρη. Δεδομένου ότι ο χρόνος πίεζε, συμφωνήθηκε αρχικά μια παράταση δύο μηνών στον νόμο Κατσέλη με τα ισχύοντα όρια (έως και 280.000 ευρώ) έως τις 28 Φεβρουαρίου. Μετά βλέπουμε…

Η «κυβέρνηση-κουρελού». Μετά ήρθαν οι Πρέσπες, το «διαζύγιο» με τον Πάνο Καμμένο, η «κυβέρνηση-κουρελού» σύμφωνα με τους χαρακτηρισμούς της αντιπολίτευσης, η προοπτική οι κάλπες να έρθουν νωρίτερα και το τροπάρι άλλαξε. Η κυβέρνηση δοκίμασε τα όρια ανοχής των θεσμών, με την ανακοίνωση αυξήσεων 11% στον κατώτατο μισθό, εισέπραξε δυσφορία αλλά μέχρι τώρα δεν έχει προκληθεί και κανένας μεγάλος σαματάς.

Σε αυτό το σκηνικό, το σενάριο του συμβιβασμού φαίνεται να πηγαίνει περίπατο και ήδη τραπεζικές πηγές ψελλίζουν «ευτυχώς που δεν έχουν αρχίσει ήδη να φεύγουν καταθέσεις».

Το όριο από τον βαθύ ΣΥΡΙΖΑ πήγε και πάλι στα 220.000 ευρώ και όχι μόνο αυτό. Η κυβέρνηση, θέλει να εντάξει στο νέο πλαίσιο προστασίας της πρώτης κατοικίας και τα κόκκινα επιχειρηματικά δάνεια μικρομεσαίων με ενέχυρο πρώτες κατοικίες.

Στις προτάσεις που έστειλε τις προηγούμενες ημέρες στις τράπεζες, πληροφορίες αναφέρουν πως προτάσσει σενάρια «κουρέματος» οφειλών με συνοπτικές διαδικασίες κατά την ένταξη των δανειοληπτών στην ηλεκτρονική πλατφόρμα κόντρα στην γραμμή των τραπεζών να υπάρχει προέλεγχος.

Το σχήμα που προτάθηκε από την κυβέρνηση, σύμφωνα με τραπεζική πηγή καλύπτει το 90% των στεγαστικών δανείων. Αν σε όλα αυτά τα δάνεια απλωθεί ένα νέο δίχτυ προστασίας, χωρίς να ξεχωρίζει η ήρα από το σιτάρι των πραγματικά αδυνάμων από τους συστηματικά μπαταχτσήδες, οι τράπεζες μένουν με ένα βουνό κόκκινων δανείων χωρίς εξασφάλιση τα οποία πωλούνται σήμερα με τιμές «2 και 3 ευρώ στα 100».

«Πάμε στα βράχια». Αν αυτό είναι το τελικό σενάριο, «πάμε στα βράχια» διαμηνύουν τραπεζικές πηγές εκδηλώνοντας ανησυχία και για το χρόνο που θα απαιτηθεί πριν ενεργοποιηθεί το σχήμα ή τα σχήματα δραστικής μείωσης των κόκκινων δανείων.

Και στο μέτωπο αυτό καταγράφεται διχασμός. Μια πρόταση κατέβασε το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας έχοντας και τη στήριξη του υπουργείου Οικονομικών, άλλη πρόταση κατέβασε η Τράπεζα της Ελλάδος. Καλές και οι δύο προτάσεις λένε οι τράπεζες αλλά σημειώνουν πως ακόμα και εάν λάβουν «σάρκα και οστά» και οι δύο προτάσεις μέσα στους επόμενους 2-3 μήνες, θα απαιτηθεί πολύς χρόνος μέχρι να δουλέψουν. Στο τέλος του 2019, στην καλύτερη περίπτωση, του χρόνου τέτοια εποχή σε μια ίσως πιο ρεαλιστική προσέγγιση.

Ο συνδυασμός αυτός διαμορφώνει ένα σκηνικό σχεδόν χαμένης χρονιάς για τη δραστική μείωση των κόκκινων δανείων με τον εποπτικό βραχίονα της ΕΚΤ, τον SSM να πιέζει ασφυκτικά, τις μετοχές των τραπεζών στο χρηματιστήριο να έχουν εξαϋλωθεί και το φάντασμα μιας νέας ανακεφαλαιοποίησης να πλανάται στην ατμόσφαιρα.