Το άλμπουμ των επιθυμιών και απωλειών

Η τέταρτη μυθοπλαστική κατάθεση της Βασιλικής Πέτσα εμφανίζει και το πρώτο καθαρόαιμο μυθιστόρημά της. Τόσο από πλευράς έκτασης όσο και σε επίπεδο αφηγηματικής διάστασης. Στην πρώτη της νουβέλα με τίτλο «Θυμάμαι» ερευνούσε το προσωπικό ζωτικό ψεύδος και τα κοινωνικά διλήμματα εντός της μικρής κοινότητας. Εν συνεχεία με τη συλλογή διηγημάτων «Ολα τα χαμένα» πέρασε στο πεδίο της δοκιμασίας των συναισθημάτων έτσι όπως κυμαίνονται και διαχέονται στην καθημερινή επαφή. Στην επίσης συλλογή διηγημάτων «Μόνο το αρνί» η μνήμη έστηνε παγίδες ανασυστήνοντας εν μέρει τον ματωμένο διχασμό στην ελληνική ύπαιθρο, από το 1940 κι έπειτα.

Αξιοπρόσεκτα χαρακτηριστικά μιας γραφής ελλειπτικής που ψάχνει ένα νέο αλφάβητο για να εκφράσει τις ρηγματώσεις με το άδηλο παρόν και το συγκαλυμμένο παρελθόν. Με το «Δέντρο της υπακοής» η Πέτσα εξακτινώνει την αφήγησή της στην ύφανση μιας ιστορίας δίχως τέλος: το τάνυσμα του ανθρώπινου δράματος. Της ιστορίας δηλαδή που ενέχει το ταξίδι της αυτογνωσίας. Ομως δεν αναλίσκεται εν εαυτώ. Περιλαμβάνει ζωές περιπλανώμενες, περιδινήσεις ουτοπικές, λησμονημένες ματαιώσεις, χειρονομίες ανεπαίσθητες, τόπους που ξεμακραίνουν όσο τους πλησιάζεις. Είναι εκείνη η ακανόνιστη πορεία της αναπνοής που δείχνει τον δρόμο προς την καταβύθιση στην περιπέτεια του ανθρώπου.

Διανύουμε μια παρατεταμένη συγκυρία όπου οι ποικίλες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης (όχι μόνο η γραφή) αναζητούν έμμεσα ή άμεσα καταφύγιο στο στενό καλούπι μιας «θεματικής». Εκεί όπου ανάλογα με την τάση η δημιουργική διαδικασία μπαίνει σε προσχεδιασμένα καλούπια. Το σπονδυλωτό μυθιστόρημα της Πέτσα κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση. Ξετυλίγεται αργά σαν κοσμικό ελατήριο που αναδεύει τα στάσιμα νερά στη λίμνη των ονείρων. Αίφνης υψώνονται κύματα που εμπεριέχουν εφιάλτες. Ενας χορός φαντασμάτων ανάβει τα φώτα ενός στοιχειωμένου πλοίου: του ΜΒ Λιουμπόβ Ορλόβα. Από τα βάθη του Ατλαντικού στην επαναστατημένη Ρωσία και μετέπειτα στον αυταρχισμό του σταλινισμού. Από εκεί στο επίπονο αναψηλάφισμα της βιβλικής Κιβωτού στο Αραράτ, μέχρι την ιστορία των παιδιών από την Πορτογαλία που μετατρέπονται σε θεϊκά σημάδια. Σε άλλα κεφάλαια συναντούμε τον ερειπωμένο άνθρωπο της σοσιαλιστικής βιομηχανίας στο λιμάνι της Αράλης και ενδιάμεσα, στον ρόλο του άτυπου αφηγητή ένας πατέρας που παίρνει το μωρό παιδί του και φεύγει προς την ιρλανδική ενδοχώρα.

Αφαιρετική τοιχογραφία

Τι μπορεί να σημαίνουν όλα αυτά; Το μυθιστόρημα αποτελεί σύνθεση μιας αφαιρετικής τοιχογραφίας. Ενός ευμεγέθους άλμπουμ επιθυμιών και κυρίως απωλειών. Η προαιώνια διευθέτηση του ιερού πάνω στη γέννηση και τον θάνατο, η φθορά και η ορμή, η ματαίωση και η εξύψωση των αισθητηριακών εκτάσεων της ανθρώπινης μοίρας. Η συγγραφέας ρίχνει τα σύνορα και οδηγεί τη μυθοπλαστική κούρσα σε μέρη ασύχναστα, εκεί όπου δοκιμάζονται τα αρχέγονα ένστικτα. Ο χρόνος παραμένει σε χαλαρό πλαίσιο και ουδείς γνωρίζει εάν βρισκόμαστε στο τώρα ή στο πριν. Αν και κυριαρχεί ο ενεστώτας, η αρμολογία του μυθιστορήματος παραπέμπει σε ένα σέρφινγκ δεδομένων, πέρα από τις απλές νοηματοδοτήσεις. Η Βασιλική Πέτσα υπερβαίνει το μέχρι πρότινος σχεδόν νατουραλιστικό ύφος των γραπτών της και περνά σε μια λυρική και ελεύθερη γραφή. Αυτό που σχηματίζει το μυθιστόρημα είναι ένα ψηφιδωτό εσωτερικών μονολόγων και συναισθηματικών συζεύξεων, που αντανακλά την άκρως μεταβαλλόμενη εποχή που διανύουμε. Μεταξύ άλλων, το μυθιστόρημα πλησιάζει, θα λέγαμε, στη σκέψη του άγγλου μαθηματικού και φιλοσόφου Αλφρεντ Νορθ Γουάιτχεντ, όπου ο «Κόσμος» και η συνείδησή του παρουσιάζεται ως ροή, ως μια διαδικασία αλλαγών δίχως ασυνέχειες.

Βασιλική Πέτσα
Το δέντρο της υπακοής
Εκδ. Πόλις, σελ. 328
Τιμή: 15 ευρώ