Η σημασία να ελέγχεις την εξουσία

Κάθε εποχή δεν είναι μόνο τα γεγονότα της. Είναι και οι πρωταγωνιστές της. Και δεν μπορεί να μην αναγνωρίσει κανείς ότι η περίοδος που γνωρίσαμε ως Μεταπολίτευση και πολλοί έχουν βιαστεί να κηρύξουν ξανά και ξανά το τέλος της είχε, τουλάχιστον στα πρώτα της χρόνια, τρεις βασικούς πρωταγωνιστές ή τρεις «μεγάλους», όπως αναφέρονται στον τίτλο του τόμου που υπογράφει ο δημοσιογράφος Γιάννης Μαρίνος: τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τον Ανδρέα Παπανδρέου και τον Χαρίλαο Φλωράκη.

Είναι επίσης αλήθεια ότι, παρά το γεγονός πως η Μεταπολίτευση είναι από τις πιο φωτεινές περιόδους της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας, παραμένει συγχρόνως σχετικά ομιχλώδης εξαιτίας μιας κάποιας αμφιθυμίας που έχουμε οι περισσότεροι απέναντί της. Ηταν καλή ή κακή; Καλή εξ αντικειμένου επειδή ήρθε μετά τη σκοτεινή περίοδο της χούντας ή κακή επειδή θα μπορούσε να είναι καλύτερη; Ο Γιάννης Μαρίνος δεν απαντά σε αυτό το ερώτημα – δεν είναι εξάλλου αυτός ο σκοπός του. Προσφέρει όμως χρήσιμα εργαλεία και άγνωστες πληροφορίες για την κατανόηση ενός φαινομένου που, έστω και στην ύστερη φάση του, βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.

Αυτό είναι το ένα μεγάλο προσόν του βιβλίου: ιχνογραφώντας τρία πρόσωπα που σημάδεψαν πρόσφατα την ιστορία του τόπου, δίνει εμμέσως απαντήσεις για το σήμερα. Το άλλο μεγάλο προσόν είναι ο τρόπος. Η ιχνογραφία δεν είναι προϊόν ανάλυσης ή στοχασμού επάνω στα γεγονότα και στα πρόσωπα. Είναι αποτέλεσμα της προσωπικής επαφής που είχε ο συγγραφέας με τους τρεις «μεγάλους». Ο Μαρίνος βιογραφεί στιγμιότυπα από τις συναντήσεις του με τους Καραμανλή, Παπανδρέου και Φλωράκη με μια πρωτοπρόσωπη αφήγηση, γοητευτικά στρωτή και οξυδερκή, αλλά και γνώριμη για όσους γνώριζαν τον δημοσιογράφο μέσα από τις σελίδες του «Οικονομικού Ταχυδρόμου», που φέρνει πολλές φορές και τον βιογράφο στη θέση του βιογραφούμενου.

Η προτροπή του Στ. Ξαρχάκου

Δεν θα μπορούσε ενδεχομένως να υπάρξει καλύτερη εισαγωγή στο σύμπαν του βιβλίου από αυτή που παραθέτει ο ίδιος ο Μαρίνος: ήταν οι αφηγήσεις του στο εστιατόριο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όταν ο ίδιος ήταν ευρωβουλευτής, που έκαναν τον συνάδελφό του, συνδαιτυμόνα του και ακροατή του Σταύρο Ξαρχάκο να τον προτρέψει να αποτυπώσει στο χαρτί όσα είχε ζήσει: «Οφείλεις να τα καταγράψεις χάριν της ιστορικής μνήμης. Θα είναι άδικο να μην εμπλουτίσεις το υλικό στο οποίο θα βασιστούν οι μελλοντικές βιογραφίες των σπουδαίων αυτών προσωπικοτήτων» του έλεγε ξανά και ξανά.

Ο Γιάννης Μαρίνος υπέκυψε στην προτροπή. Και ευτυχώς. Ευτυχώς όχι μόνο επειδή το υλικό που προσφέρει είναι σπάνιο. Αλλά κι επειδή προσφέρει ένα μάθημα για τη σχέση της δημοσιογραφίας με την εξουσία: ο Μαρίνος στέκεται με σεβασμό απέναντι στα τρία πρόσωπα. Αλλά δεν ξεχνά ούτε στιγμή ότι η δουλειά του είναι να ελέγχει – ενίοτε δε και με τον γνωστό του δηκτικό τρόπο. Είτε ο έλεγχος είναι για την αίσθηση του αλάθητου που διακατείχε τον Καραμανλή, είτε για τις ιδεολογικές αγκυλώσεις που είχαν ο Παπανδρέου και ο Φλωράκης και ενίοτε βασάνιζαν και τους ίδιους.

Γιάννης Μαρίνος
Κωνσταντίνος Καραμανλής, Ανδρέας Παπανδρέου, Χαρίλαος Φλωράκης
εκμυστηρεύσεις τριών μεγάλων
Εκδ. Πατάκη, σελ. 324
Τιμή: 14,40 ευρώ