Που πάνε οι φόροι;

Το 2016, το κράτος μάζεψε περίπου €87 δισ. (50% του ΑΕΠ), κυρίως από φόρους και εισφορές. Τα λεφτά αυτά πήγαν στην παραγωγή δημόσιων αγαθών, όπως στην παιδεία (€7,5 δισ.), την υγεία (€8,6 δισ.), την κοινωνική προστασία (€36 δισ.), τη δημόσια τάξη και ασφάλεια (€3,8 δισ.), την άμυνα (€3,7 δισ.), τις γενικές υπηρεσίες (€16 δισ.), τις οικονομικές υπηρεσίες (€6,6 δισ.) κ.ο.κ. Για να «παραχθούν» αυτά τα αγαθά κατεβλήθησαν μισθοί δημοσίων υπαλλήλων (€21,6 δισ.), συντάξεις (€31,2 δισ.), κοινωνικές δαπάνες (€21,8 δισ.), επενδύσεις (€6,2 δισ.), πληρωμές τόκων στο δημόσιο χρέος (€5,6 δισ.) κ.λπ. Οταν λέμε, π.χ., ότι στην παιδεία το κράτος ξοδεύει €7,5 δισ. τον χρόνο, το ποσό αυτό αποτελείται από τους μισθούς των εκπαιδευτικών, τα λειτουργικά έξοδα και τις επενδύσεις σε κτιριακές υποδομές σχολείων και ό,τι άλλο ξοδεύουμε στον τομέα της παιδείας. Τα ποσά αυτά αφορούν την ποσότητα των πόρων που ξοδεύουμε για την παιδεία. Δεν λένε, όμως, τίποτα για την ποιότητα της παιδείας που παρέχουμε στα παιδιά μας. Και αυτό ισχύει και για όλα τα άλλα δημόσια αγαθά. Και δεν λένε, επίσης, τίποτα για το κατά πόσο η παροχή αυτή των δημόσιων αγαθών, στη συγκεκριμένη ποιότητα, θα μπορούσε να γίνει με πιο αποτελεσματικό τρόπο. Αυτό θα γινόταν εάν χρησιμοποιούσαμε λιγότερους πόρους (λιγότερους δημοσίους υπαλλήλους, αλλά περισσότερο καταρτισμένους, χαμηλότερα λειτουργικά έξοδα, αλλά μεγαλύτερη μηχανοποίηση / ηλεκτρονικοποίηση διαδικασιών, μικρότερες κοινωνικές δαπάνες, αλλά πιο στοχευμένες εκεί που υπάρχει η μεγαλύτερη ανάγκη κ.ο.κ.). Σε κάθε περίπτωση, η αύξηση των δαπανών σε συγκεκριμένο τομέα δεν σημαίνει απαραίτητα και βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών. Σημαίνει απλά ότι ξοδεύουμε περισσότερα (έχουμε προσλάβει περισσότερους υπαλλήλους, για παράδειγμα), χωρίς αυτό να βελτιώνει απαραίτητα την ποιότητα ή την παραγωγικότητα παροχής δημόσιων αγαθών.

Σε κάθε περίπτωση, τα διαγράμματα (αριστερά) δείχνουν συγκριτικά σε ποιους τομείς ξοδεύονται οι πόροι του κράτους ως ποσοστό των συνολικών δαπανών σε Ελλάδα και Ευρωπαϊκή Ενωση, προκύπτουν ορισμένα ενδιαφέροντα συμπεράσματα:

α) Ενώ στην Ελλάδα ξοδεύουμε το ίδιο περίπου ποσοστό των δαπανών της γενικής κυβέρνησης για κοινωνική προστασία (41,5% στην Ελλάδα έναντι 41,2% στην ΕΕ-28), υστερούμε σημαντικά στο ποσοστό των δαπανών στην υγεία (9,9% στην Ελλάδα έναντι 15,3% στην ΕΕ-28) και την παιδεία (8,6% στην Ελλάδα έναντι 10,2% στην ΕΕ-28). Υστερούμε, επίσης, στις λεγόμενες οικονομικές υπηρεσίες (7,6% στην Ελλάδα έναντι 8,6% στην ΕΕ-28), που περιλαμβάνουν κυρίως επενδυτικές δραστηριότητες του Δημοσίου κατά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας, με τα 7 στα 10 ευρώ να πηγαίνουν σε μεταφορικές υποδομές (δρόμοι, λιμάνια, γέφυρες κ.ο.κ.). Αντίθετα, διοχετεύουμε περισσότερους πόρους στην άμυνα (4,3% στην Ελλάδα έναντι 2,9% στην ΕΕ-28) και τη δημόσια τάξη και ασφάλεια (4,4% στην Ελλάδα έναντι 3,7% στην ΕΕ-28) και σημαντικά περισσότερους πόρους στις γενικές υπηρεσίες (18,5% στην Ελλάδα έναντι 12,9% στην ΕΕ-28), που περιλαμβάνουν, πέραν των πληρωμών τόκων για το δημόσιο χρέος, και τις παντός είδους προμήθειες, τη διαχείριση του προσωπικού, τις στατιστικές υπηρεσίες, τα μηχανογραφικά κέντρα, τη διαχείριση κρατικών κτιρίων και αυτοκινήτων, τις πρεσβείες, τις εφορίες, τα τελωνεία κ.ά.

β) Η παραγωγή δημόσιων αγαθών στην Ελλάδα φαίνεται να είναι μια διαδικασία έντασης εργασίας, καθώς η μισθοδοσία καλύπτει το 25% του συνόλου των δαπανών στην Ελλάδα, έναντι 21,6% στην ΕΕ-28. Σημειώνεται ότι η τρέχουσα μισθοδοσία στο Δημόσιο στην Ελλάδα υπερεκτιμάται λόγω υψηλότερων τεκμαρτών εργοδοτικών εισφορών, καθώς στο παρελθόν το Δημόσιο δεν κατέβαλλε εισφορές κοινωνικής ασφάλισης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το πραγματικό κόστος της μισθοδοσίας είναι μικρότερο. Η κοινωνική πολιτική φαίνεται, επίσης, να ασκείται πολύ περισσότερο μέσω των συντάξεων (36,1% στην Ελλάδα έναντι 27,4% στην ΕΕ-28) και πολύ λιγότερο μέσω των λοιπών κοινωνικών δαπανών σε χρήμα και σε είδος (25,2% στην Ελλάδα έναντι 38,5% στην ΕΕ-28). Και αυτό συμβαίνει, παρά την τεράστια προσπάθεια, που έγινε τα περασμένα χρόνια, ανακατανομής πόρων από τις συντάξεις (που στο παρελθόν πήγαιναν σε κάθε πικραμένο, με τη διαμεσολάβηση και του πολιτικού προσωπικού) προς τις στοχευμένες κοινωνικές δαπάνες (για την αντιμετώπιση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, της ανεργίας, των προβλημάτων στέγασης ευπαθών ομάδων, των αναγκών στήριξης της οικογένειας και των νέων ζευγαριών, με την παροχή, μεταξύ άλλων, επαρκούς βρεφονηπιακής φροντίδας κ.ο.κ.).

γ) Η διάρθρωση των δαπανών συγκριτικά στην Ελλάδα και την ΕΕ-28 αναδεικνύει την ανάγκη βελτίωσης της παραγωγικότητας του κρατικού μηχανισμού με την εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων διοίκησης και τεχνολογιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, ώστε να μειωθεί η δαπάνη λειτουργίας του Δημοσίου και, ταυτόχρονα, να αυξηθεί η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Βλέπουμε για παράδειγμα και από σχετικές έρευνες που διεξάγει ο ΣΕΒ πόσο καλύτερα αξιολογούνται από τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, ηλεκτρονικές υπηρεσίες όπως το ΓΕΜΗ (www.businessportal.gr) ή η Εργάνη (www.eservices.yeka.gr), έναντι των συμβατικών δημόσιων υπηρεσιών. Αν επεκτείνονταν τέτοιες εφαρμογές σε όλο το φάσμα της διεπαφής των πολιτών με τη Δημόσια Διοίκηση, και καλύτερες υπηρεσίες θα είχαμε και θα μπορούσαν να μειωθούν και οι φόροι και οι εισφορές που κρατούν όμηρο την ελληνική επιχειρηματικότητα. Θα ωφελούνταν έτσι οι ιδιωτικές επενδύσεις και η απασχόληση στον ιδιωτικό τομέα, που παράγει μόνιμες θέσεις εργασίας κατά κανόνα υψηλότερων δεξιοτήτων και εισοδημάτων, ώστε να μειωθεί η ανεργία, αλλά και η μετανάστευση των νέων στο εξωτερικό.

δ) Χωρίς την αύξηση της παραγωγικότητας στον δημόσιο τομέα, δεν είναι εύκολο να αντιστραφεί σε μόνιμη βάση η συρρίκνωση των δαπανών σε τομείς, όπως π.χ. στην υγεία και την παιδεία αλλά και αλλού. Γενικότερα, εάν περικόπτονται οι δαπάνες χωρίς να βελτιώνεται η παραγωγικότητα, τότε απλώς χειροτερεύει η ποιότητα των παρεχόμενων δημόσιων αγαθών, καθώς περικόπτονται τα αναλώσιμα και οι δαπάνες συντήρησης. Και αυτό δυστυχώς το διαπιστώνουμε όλοι μας από τη χείριστη κατάσταση στην οποία βρίσκονται τα νοσοκομεία, τα σχολεία, οι εφορίες, τα δικαστήρια και όλα εν γένει τα δημόσια κτίρια, οι υποδομές, οι συγκοινωνίες με τα ασυντήρητα λεωφορεία, η Αστυνομία και η Πυροσβεστική με τα απαρχαιωμένα συστήματα και μέσα δίωξης του εγκλήματος και κατάσβεσης πυρκαγιών κ.ο.κ.

Ο ΜΙχάλης Μασουράκης είναι επικεφαλής οικονομολόγος του ΣΕΒ