Η Δύση του Στέγκνερ

Η Δύση
του Στέγκνερ

«Ο νυχτερινός άνεμος σάρωσε τις νοτιοδυτικές επαρχίες και σήκωσε όλη τη μοναξιά τους στον ουρανό, σαν σύννεφο». Από την πρώτη φράση στο διήγημα «Το τραγούδι της σάλπιγγας» (εκδ. Gutenber, μτφ. Γιάννης Παλαβός) ο Γουάλας Στέγκνερ (1909-1993) συμπυκνώνει την ατμόσφαιρα της αμερικανικής ενδοχώρας: ενός τόπου σκληρού, όπου οι ήρωές του αντιμετωπίζουν την υπαρξιακή αγωνία και αναζητούν τη γενναιοδωρία ή τη συγχώρεση. Τα συνολικά δέκα διηγήματα της έκδοσης συνοδεύονται από εισαγωγή και σημείωμα του μεταφραστή γα το έργο του Στέγκνερ («στην πεζογραφία του, στα ιστοριογραφικά του έργα και στα δοκίμιά του αποδομεί τον μύθο της Δύσης ως πεδίου ατομικισμού, κερδοσκοπίας και λεηλασίας της φύσης όπως συνοψίζεται στο στερότυπο του “μοναχικού καβαλάρη”»), χρονολόγιο της ζωής του, καθώς και την ομιλία του στη Στέγη Καλών Τεχνών και Γραμμάτων της Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών το 1963 στην Αθήνα, με τίτλο «Μου είναι ευχάριστο να είμαι αυτός ο ξένος». Τη μετάφραση είχε κάνει τότε ο πεζογράφος Πέτρος Αμπατζόγλου και η ομιλία είχε πρωτοδημοσιευθεί στη «Νέα Εστία» (15 Νοεμβρίου 1963).

Το μυστήριο
του Μπούκερ

«Ηταν τόσο έντονη η ζέστη μέσα στο αυτοκίνητο, ώστε τα καθίσματα μύριζαν λες και είχαν αρχίσει να λιώνουν. Ο Τζακ φορούσε κοντό παντελόνι και κάθε φορά που κουνούσε τα πόδια του ακουγόταν ένας ήχος σαν να ξεκολλούσε σελοτέιπ…». Οι περιγραφές και οι σελίδες του «Snap» που ακολουθούν ίσως φανούν άνισες σε πολλούς αναγνώστες, καθώς η υπόθεση δολοφονίας στην οποία βασίζεται παίρνει άλλη τροπή. Γεγονός είναι ότι το μυθιστόρημα μυστηρίου της Μελίντα Μπάουερ, που προκάλεσε έκπληξη όταν μπήκε στη μακρά λίστα του Βραβείου Μπούκερ το 2018, κυκλοφορεί μεταφρασμένο στα ελληνικά (από τον Νίκο Ιβραηνία για τις εκδόσεις Bell). «Τα παιδιά κλέβουν την παράσταση στο αγχωτικό μυθιστόρημα αγωνίας» έγραψε η Marilyn Stasio στους «New York Times», ενώ η Johanna Thomas Corr του «New Statesman» είχε διαφορετική αίσθηση: «Είναι δύσκολο να κατανοήσεις γιατί η κριτική επιτροπή του Μπούκερ πίστωσε στο βιβλίο ικανό βάθος και φαντασία ώστε να το συμπεριλάβει στη λίστα του».

Ο Τζόις
της Τεργέστης

Η έκδοση «Τζάκομο Τζόις» (εκδ. Τόπος) βασίζεται σε ένα προσωπικό στοίχημα του Αρη Μαραγκόπουλου να δημιουργήσει έναν οδηγό (GPS, εάν δεν το αποδίδουμε χονδροειδώς) στο σύμπαν που αρκετοί φοβούνται να προσπελάσουν, αλλά οι περισσότεροι γοητεύονται. Με την εισαγωγή, τα ερμηνευτικά σχόλια και το υστερόγραφό του υποδεικνύει προς τον αναγνώστη (το ρήμα μοιάζει να έχει υποστεί κατάχρηση στις μέρες μας, αλλά τις πιο πολλές φορές αυτό ακριβώς χρειάζεται ένας αναγνώστης) μια εναλλακτική πορεία στον λαβύρινθο του Τζέιμς Τζόις. Αφορμή είναι το έργο «Τζάκομο Τζόις», το οποίο ο κορυφαίος Ιρλανδός γράφει την περίοδο 1911-1914 στην Τεργέστη, όπου διδάσκει αγγλικά προς βιοπορισμό. Κρατάει το πρωτότυπο χειρόγραφο, αλλά αυτό μένει φυλαγμένο από τον αδελφό του Στανίσλαο, ο οποίος το παραδίδει το 1968 στον βιογράφο του Τζέιμς, Ρίτσαρντ Ελμαν. Χάριν συντομίας και μόνο, ας σημειωθεί ότι στο επίκεντρο του θέματος είναι ο κρυφός έρωτας ενός καθηγητή Αγγλικών με μια μαθήτριά του στην ιστορική πόλη της Τεργέστης πριν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Από τους πεπειραμένους μελετητές του Τζόις, ο Μαραγκόπουλος ερμηνεύει το κείμενο αυτό ως «κλειδί για την κατανόηση του συνολικού έργου του συγγραφέα, ενώ δείχνει ξεχωριστή φροντίδα στη μετάφραση για να αποδοθούν ήχοι και συνδηλώσεις του πρωτοτύπου, το οποίο επίσης παρατίθεται στην έκδοση (το «long lwedly leering lips», για παράδειγμα, γίνεται «λάγνα χάσκουν χαύνα χείλια», το «a cold frail hand: shyness, silence» «ένα ψυχρό εύθραυστο χέρι· συστολή, σιωπή»). Συναρμολογώντας τις ψηφίδες της εργογραφίας του Τζόις δίπλα στα βιογραφικά στοιχεία, με τις «επιφάνειες» και τις συγκυρίες που τον διαμόρφωσαν, ο Μαραγκόπουλος καταθέτει τελικά μια «αφήγηση της ανάγνωσης». Οπως σημειώνει ο ίδιος: «Το ελευθέριο στοίχημα του Τζόις είναι σαφές: ο συγγραφέας είναι σαν τον Κο Λίοπολντ Μπλουμ και σαν τον αναγνώστη: Κανένας και Καθένας. Τα βιβλία δεν του ανήκουν όπως δεν του ανήκει ο κόσμος…».

Δ.Δ.