Οθωμανικά ίχνη στην Αθήνα

Σκονισμένα από τη λήθη του χρόνου, καλά κρυμμένα στο κέντρο της πόλης, είναι τα απομεινάρια μιας Αθήνας, άγνωστης στους πολλούς: Η Αθήνα των οθωμανικών χρόνων. Πού βρίσκεται το σπίτι του καδή των Αθηνών; Ποια δεισιδαιμονία συνόδευσε το τζαμί Τζισδαράκη στο Μοναστηράκι και ποιο είναι το παλαιότερο οθωμανικό σπίτι που σώζεται στην πόλη; Ολα αυτά μαζί με άλλα, άγνωστα μυστικά της πόλης της εποχής της Τουρκοκρατίας, θα αποκαλυφθούν σήμερα το απόγευμα κατά τη διάρκεια ενός περιπάτου που διοργανώνει το Μουσείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης.

Με αφετηρία την οδό Τριπόδων στην Πλάκα, οι συμμετέχοντες θα βαδίσουν ως το Μνημείο του Λυσικράτη, ένα αρχαίο μνημείο που κατά την οθωμανική περίοδο ενσωματώθηκε στο γειτονικό Μοναστήρι των Καπουτσίνων και στους κήπους του οποίου το 1818 φυτεύτηκαν οι πρώτες ντομάτες στην Αθήνα.

ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ. «Ως Μουσείο ασχολούμαστε με όλες τις ιστορικές περιόδους της πόλης και η οθωμανική εποχή είναι ένα κομμάτι της ιστορίας που πρέπει να γνωρίζουμε», λέει στα «ΝΕΑ» η διευθύντρια του Μουσείου, Ευαγγελία Κανταρτζή, μιλώντας για τον περίπατο. «Πολλά μνημεία της εποχής εκείνης βρίσκονται κοντά στο Μουσείο μας στην Πλάκα, κάποια λειτουργούν ως μνημεία ή ως μουσεία, όμως από την εμπειρία μας διαπιστώνουμε ότι λίγοι γνωρίζουν το πώς αυτά ξεκίνησαν την πορεία τους στον χρόνο. Ο καλύτερος τρόπος για να τα γνωρίσει κανείς είναι να τα περπατήσει», συμπληρώνει.

«Στην οθωμανική Αθήνα υπήρχαν πολλά τζαμιά, συγκεντρωμένα στην περιοχή, γεγονός που μας δείχνει ότι η Πλάκα ήταν το ιερατικό κέντρο των μωαμεθανών. Τζαμί υπήρχε ακόμη και στο εσωτερικό του Παρθενώνα», λέει η κ. Κανταρτζή. «Κάποια από αυτά υφίστανται ακόμη. Εμείς θα δούμε, μεταξύ άλλων, το Φετιχιέ Τζαμί στη Ρωμαϊκή Αγορά που χτίστηκε για την επίσκεψη του Μωάμεθ του Πορθητή στην Αθηνά, το τζαμί Τζισδαράκη και τα απομεινάρια του Κιουτσούκ Τζαμί τα οποία βρίσκονται πάνω από τη Ρωμαϊκή Αγορά, σε ένα σημείο στο οποίο δεν πηγαίνουν πολλοί παρότι υπάρχει σχετική πινακίδα».

Το τζαμί Τζισδαράκη, επάνω στην πλατεία Μοναστηρακίου, «στοίχειωσε» τους κατοίκους της Αθήνας επί χρόνια. Χτίστηκε από τον ασβέστη του 17^ου κίονα του ναού του Ολυμπίου Διός που έριξαν οι Τούρκοι ύστερα από εντολή του Βοεβόδα Τζισδαράκη. Η πράξη του θεωρήθηκε από τους Αθηναίους ιεροσυλία και σε αυτήν απέδωσαν την πανώλη που έσπειρε θανατικό στην πόλη. Την ίδια άποψη είχε και ο σουλτάνος ο οποίος τιμώρησε τον βοεβόδα ασπαζόμενος την πεποίθηση πως όταν πέφτει μια κολώνα, αφήνει να βγουν από την γη συμφορές που πλήττουν τους κατοίκους της περιοχής…

«Στη διαδρομή μας περιλαμβάνεται, επίσης, ο Πύργος των Αέρηδων», συνεχίζει η κ. Κανταρτζή. «Μπορεί να πρόκειται για ένα μνημείο των ρωμαϊκών χρόνων, όμως κατά την Τουρκοκρατία χρησιμοποιήθηκε ως τεκές του Τάγματος των Μεβλεβήδων δερβίσηδων. Και ακριβώς απέναντι  διασώζεται μια πόρτα. Λίγοι ξέρουν πού ανήκε αυτή η πόρτα. Ηταν η πόρτα που περνούσαν για να μπουν στο Μεντρεσέ, στο ιεροδιδασκαλείο των μωαμεθανών, που χτίστηκε το 1721, και που τον 19^ο αιώνα λειτούργησε ως φυλακή. Μάλιστα το σημείο αυτό κρύβει και μια οδυνηρή ιστορία από την οποία προέκυψε η φράση “Χαιρέτα μας τον πλάτανο”», εξηγεί η κ. Κανταρτζή, «καθώς στην αυλή της φυλακής ήταν φυτεμένος ένας πλάτανος που είχε γίνει το σύμβολο της φυλακής».  

ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ. Εκτός από τα θρησκευτικά τοπόσημα της οθωμανικής Αθήνας, ο περίπατος θα ταξιδέψει τους συμμετέχοντες και στην καθημερινή ζωή των κατοίκων της πόλης επί Τουρκοκρατίας. «Είναι δεδομένο ότι ύστερα από τόσα χρόνια συνύπαρξης οι Οθωμανοί επηρέασαν τους Ελληνες. Για παράδειγμα, τα λουτρά υπήρχαν τόσο στα ρωμαϊκά χρόνια όσο και στην αρχαιότητα, όμως επί Οθωμανών διαδόθηκαν τα τούρκικα χαμάμ. Ετσι, θα επισκεφθούμε το Λουτρό των Αέρηδων, το μόνο από τα δημόσια χαμάμ της Αθήνας που σώζεται μέχρι σήμερα και το οποίο λειτουργούσε μέχρι το 1665», σημειώνει η κ. Κανταρτζή. «Η συνήθεια των λουτρών προέκυψε από καθαρά πρακτικούς λόγους: Λόγω της έλλειψης αποχετευτικού δικτύου τα σπίτια δεν είχαν λουτρά, οπότε επιβαλλόταν η επίσκεψη στα δημόσια χαμάμ για λόγους υγιεινής. Παράλληλα ήταν μια συνήθεια κοινωνική. Γυναίκες πήγαιναν εκεί με τα παιδιά τους, με τα φαγητά τους, συναντούσαν τις φίλες τους και συζητούσαν για ώρες. Υπάρχουν πολύ χαρακτηριστικές λογοτεχνικές αναφορές για το θέμα», λέει η ίδια.

«Η βόλτα περιλαμβάνει επίσης επίσκεψη στο σπίτι των Μπενιζέλων, το παλαιότερο σωζόμενο σπίτι της Αθήνας, όπου θα μιλήσουμε για τη ζωή της Αθήνας εκείνη την εποχή συμπληρώνοντας έτσι ένα το ταξίδι στην οθωμανική περίοδο που θα εμπλουτιστεί με βουτιές στην ιστορία …».