Ο άλλος «πόλεμος»

Η προσάραξη φορτηγού πλοίου τουρκικών συμφερόντων, προ ημερών, στις ανατολικές ακτές της Ψερίμου, η εμφάνιση στην περιοχή τουρκικής ακταιωρού και το καθυστερημένο αίτημα του αζέρου πλοιάρχου να δεχθεί βοήθεια από τις ελληνικές αρχές έφερε ξανά στην επιφάνεια  έναν «πόλεμο» τεσσάρων δεκαετιών στο Αιγαίο: αυτόν για τις περιοχές ευθύνης Ερευνας και Διάσωσης (Search and Rescue – SAR). Και βέβαια τους προκλητικούς τουρκικούς ισχυρισμούς γι’ αυτό το ζήτημα.

Η Αγκυρα από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 ισχυρίζεται ότι οι περιοχές που υπάγονται στην αρμοδιότητά της για έρευνα και διάσωση φτάνουν μέχρι τη μέση του Αιγαίου. Μάλιστα με σχετικό νόμο η Τουρκία ουσιαστικά διχοτόμησε το Αιγαίο ορίζοντας ότι η περιοχή ευθύνης της για έρευνα και διάσωση είναι ανατολικά του 25ου μεσημβρινού. Είναι βέβαιο ότι η κίνησή της εντάσσεται στη συστηματική προσπάθειά της από το 1974 και μετά να δημιουργήσει μία λίστα διεκδικήσεων και ένα «πακέτο» διαφορών της με την Ελλάδα. Εργαλειοποιεί δηλαδή ένα θέμα που αφορά ανθρώπινες ζωές που βρίσκονται σε κίνδυνο στη θάλασσα με στόχο να δείξει ότι το μισό Αιγαίο είναι… δική της αρμοδιότητα. Δεν αποκλείεται αυτή η προσπάθειά της να συνδέεται και μ’ ένα απωθημένο που έχει παγίως η τουρκική ηγεσία από τη δεκαετία του 1970 και μετά. Θεωρούν ότι οι Ελληνες θέλουν να κάνουν το Αιγαίο «ελληνική λίμνη» και γι’ αυτό επιχειρούν με κάθε τρόπο – πολλές φορές αυθαίρετο και παράνομο – να το αποτρέψουν.

Εξάλλου δεν είναι καθόλου τυχαίο πως το θέμα των περιοχών έρευνας και διάσωσης βρίσκεται στην επίσημη λίστα του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών με όλα τα «προβλήματα του Αιγαίου», όπως τα αποκαλούν. Είναι ο γνωστός κατάλογος της Αγκυρας με όλες τις τουρκικές διεκδικήσεις.

ΟΙ ΠΡΟΣΑΡΑΞΕΙΣ. Ακριβώς για τους παραπάνω λόγους όταν παρατηρούνται προσαράξεις πλοίων, κυρίως στις ανατολικές περιοχές του Αιγαίου ή όταν σημειώνονται ναυάγια, στο Λιμενικό και στο «Πεντάγωνο» υπάρχει όχι μόνο κινητοποίηση για να προσφερθούν οι πρώτες βοήθειες αλλά και ετοιμότητα για πιθανές προκλητικές ενέργειες των Τούρκων. Σε πάρα πολλές περιπτώσεις έχει παρατηρηθεί το φαινόμενο οι ελληνικές αρχές να σπεύδουν να βοηθήσουν ναυαγούς και τουρκικά σκάφη ή αεροσκάφη να παρενοχλούν το ελληνικό λιμενικό ή τα ελληνικά ελικόπτερα διάσωσης.

Ενα τέτοιο περιστατικό συνέβη στα τέλη του περασμένου Αυγούστου. Το Λιμενικό είχε σχεδόν ολοκληρώσει μία γιγαντιαία επιχείρηση διάσωσης ναυαγών μεταναστών από ημιβυθισμένη θαλαμηγό δυτικά της Χάλκης, όταν εμφανίστηκαν στην περιοχή 2 τουρκικές ακταιωροί. Η μία εξ αυτών παρεμπόδισε περιπολικό σκάφος του ελληνικού Λιμενικού, ενώ υπήρξαν φωνητικές παραπλανητικές παρεμβολές σε συχνότητες του ελικοπτέρου Super Puma που συμμετείχε στις προσπάθειες διάσωσης από τις τουρκικές ακταιωρούς. Κάτι ανάλογο είχε συμβεί τον Ιανουάριο του 2019 όταν τουρκικά F-16 παρεμπόδιζαν ελληνικά σωστικά μέσα να κάνουν έρευνα και διάσωση στην περιοχή του Φαρμακονησίου.

Επιπλέον, δεν είναι λίγοι αυτοί που θεωρούν ότι και η Navtex που είχε εκδώσει η Τουρκία τον περασμένο μήνα για τις έρευνες του «Τσεσμέ» σχετίζεται με τις τουρκικές διεκδικήσεις για την έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο. Κι αυτό διότι ένα  τμήμα της περιοχής που είχαν δεσμεύσει έτεμνε τον 25ο μεσημβρινό.

ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ. Οσον αφορά την έρευνα και διάσωση σε περιπτώσεις ναυτικών ατυχημάτων, η Ελλάδα ασκεί τον συντονισμό των εν λόγω επιχειρήσεων εντός του FIR Αθηνών, από τότε που αυτό δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1950. Η ελληνική περιοχή ευθύνης έχει καθοριστεί με περιοχικές Συμφωνίες Αεροναυτιλίας του ICAO και δηλωθεί από το 1975 στον αρμόδιο Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (ΙΜΟ). Συμπίπτει με το FIR Αθηνών και είναι σύμφωνη με τις συστάσεις του ΙΜΟ και ΙCAO, όπως περιλαμβάνονται στο Διεθνές Εγχειρίδιο  Αεροναυτικής και Ναυτικής Ερευνας και Διάσωσης (IAMSAR Manual).

 Στον αντίποδα οι Τούρκοι, όρισαν με νόμο το 1988, χωρίς να διευκρινίζουν εάν πρόκειται για ναυτικά ή και για αεροπορικά ατυχήματα – περιοχή που, πέραν των FIR΄s Κωνσταντινούπολης και Αγκυρας, περιλαμβάνει τμήμα του FIR Αθηνών μέχρι το μέσο περίπου του Αιγαίου, εγκλωβίζοντας μεγάλο τμήμα της ελληνικής επικράτειας εντός τουρκικής περιοχής έρευνας και διάσωσης. Πρόσφατα δε, τον περασμένο Οκτώβριο παρουσίασαν προκλητικά μεσούσης της κρίσης με το «Oruc Reis» και νέο χάρτη, στον οποίο εντάσσουν και την ευρύτερη περιοχή του Καστελλόριζου στην περιοχή ευθύνης τους.