ΕΕΔΑ για Ρουάντα: Ζητά διαφάνεια και νομικό έλεγχο πριν από οποιαδήποτε συμφωνία
Η Επιτροπή ζητά επιπλέον να δημοσιοποιηθεί το πραγματικό οικονομικό κόστος ανά μεταφερόμενο πρόσωπο για το εγχείρημα, συγκρίνοντάς το με εναλλακτικές πολιτικές
AP/Giannis Papanikos
Σοβαρά ερωτήματα για τη νομιμότητα, την αναλογικότητα και την αποτελεσματικότητα της σχεδιαζόμενης δημιουργίας «κόμβου επιστροφών» (return hub) στη Ρουάντα θέτει η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ), με αφορμή την κοινή πρωτοβουλία Ελλάδας, Αυστρίας, Γερμανίας, Δανίας και Ολλανδίας, η οποία ανακοινώθηκε στις 16 Νοεμβρίου στη Βιέννη.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, τα πέντε κράτη προτίθενται να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις με τη Ρουάντα, με στόχο τη μεταφορά εκεί πολιτών τρίτων χωρών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση και δεν μπορούν να επιστραφούν στις χώρες καταγωγής τους.
Σε ανακοίνωσή της, η ΕΕΔΑ αναγνωρίζει ότι η αποτελεσματικότητα των διαδικασιών επιστροφής αποτελεί θεμιτό στόχο της μεταναστευτικής πολιτικής. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι η μεταφορά της διαδικασίας επιστροφής σε τρίτες χώρες, με τις οποίες οι ενδιαφερόμενοι ενδέχεται να μην έχουν κανέναν προηγούμενο δεσμό, συνιστά σημαντική αλλαγή στην ευρωπαϊκή πολιτική και εγείρει σοβαρά ζητήματα προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων και λογοδοσίας.
Όπως τονίζει η Επιτροπή, ο νέος Κανονισμός Επιστροφών (ΕΕ) 2026/2280 προβλέπει τη δυνατότητα επιστροφών σε τρίτες χώρες υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και εγγυήσεις. Η πρόβλεψη αυτή, ωστόσο, δεν απαλλάσσει τα εμπλεκόμενα κράτη από την υποχρέωση να διασφαλίζουν την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε κάθε στάδιο της διαδικασίας.
Παράλληλα, απαιτείται εξατομικευμένη αξιολόγηση των αναγκών και των περιστάσεων κάθε προσώπου, ενώ τόσο οι επιμέρους συμφωνίες όσο και οι αποφάσεις μεταφοράς οφείλουν να συμμορφώνονται πλήρως με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί στην ΕΕΔΑ η επιλογή της Ρουάντα, καθώς η προηγούμενη προσπάθεια του Ηνωμένου Βασιλείου να εφαρμόσει διαφορετικό, αλλά συναφή μηχανισμό μεταφοράς αιτούντων άσυλο στη χώρα ανέδειξε τους σοβαρούς κινδύνους που μπορεί να συνοδεύουν τέτοιου είδους πολιτικές.
Στο ίδιο πλαίσιο, εισηγητές της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης (PACE) έχουν καλέσει τα εμπλεκόμενα κράτη να μην προχωρήσουν στον σχεδιασμό, επικαλούμενοι νομικές και ανθρωπιστικές ανησυχίες. Αντίστοιχα, ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου έχει επισημάνει τους κινδύνους που συνδέονται με την πρωτοβουλία.
Πέρα από τις νομικές εγγυήσεις, η Επιτροπή αμφισβητεί την αναλογικότητα και την ανθρωπιστική διάσταση ενός μηχανισμού που προβλέπει τη μεταφορά ανθρώπων σε χώρα με την οποία δεν έχουν προηγούμενη σύνδεση.
Όπως υπογραμμίζει, η μεταναστευτική διαχείριση δεν μπορεί να αντιμετωπίζει τους ανθρώπους ως αντικείμενα μετακίνησης από τη μία χώρα στην άλλη. Ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας προϋποθέτει ότι κάθε απόφαση επιστροφής λαμβάνει υπόψη τις ατομικές περιστάσεις του ενδιαφερόμενου και τις συνέπειες που θα έχει για τον ίδιο η μεταφορά.
Η ΕΕΔΑ θέτει, παράλληλα, ζήτημα διαφάνειας ως προς το οικονομικό κόστος του εγχειρήματος. Ζητά να δημοσιοποιηθεί και να αξιολογηθεί το πραγματικό κόστος ανά μεταφερόμενο πρόσωπο, συμπεριλαμβανομένων των δαπανών μεταφοράς, διαμονής, λειτουργίας, εποπτείας και ενδεχόμενης περαιτέρω επιστροφής.
Το κόστος αυτό, σύμφωνα με την Επιτροπή, θα πρέπει να συγκριθεί με εναλλακτικές πολιτικές επιστροφής και επανένταξης στις χώρες καταγωγής. Η ορθολογική διαχείριση των δημόσιων και ευρωπαϊκών πόρων αποτελεί, όπως σημειώνει, αναγκαία παράμετρο για την αξιολόγηση της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας ενός σύνθετου και ενδεχομένως δαπανηρού μηχανισμού.
Παράλληλα, η Επιτροπή ζητά να αποσαφηνιστούν πλήρως η νομική φύση και το περιεχόμενο της συμφωνίας με τη Ρουάντα, η κατανομή των ευθυνών μεταξύ των εμπλεκόμενων κρατών, οι διαδικασίες ατομικής αξιολόγησης και δικαστικής προστασίας, καθώς και οι μηχανισμοί ανεξάρτητης παρακολούθησης και λογοδοσίας.
Ειδική έμφαση δίνει στο γεγονός ότι η σύναψη συμφωνίας από επιμέρους κράτη μέλη, αντί από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν πρέπει να δημιουργήσει κενά στον ενωσιακό και δικαστικό έλεγχο ούτε να περιορίσει την προστασία που εγγυάται ο ευρωπαϊκός Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.
Με αυτό το σκεπτικό, η ΕΕΔΑ καλεί την ελληνική κυβέρνηση να δημοσιοποιήσει το περιεχόμενο και τη νομική μορφή του σχεδιαζόμενου πλαισίου πριν από την οριστικοποίηση οποιασδήποτε συμφωνίας με τη Ρουάντα και να διασφαλίσει προηγούμενο και ουσιαστικό έλεγχο της συμβατότητάς του με τις διεθνείς και ενωσιακές υποχρεώσεις της χώρας.













