Κόσμος

BBC: Οι Ρώσοι ολιγάρχες κοιτούν την επόμενη ημέρα μετά τον Πούτιν – Οι κινήσεις τους και τα σενάρια για τη διαδοχή

Ρεπορτάζ του BBC εξετάζει τη στάση των Ρώσων ολιγαρχών απέναντι στον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, τις ισορροπίες που διαμορφώθηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία

BBC: Οι Ρώσοι ολιγάρχες κοιτούν την επόμενη ημέρα μετά τον Πούτιν – Οι κινήσεις τους και τα σενάρια για τη διαδοχή

Sputnik/Mikhail Metzel/Pool via Reuters

Σχόλια
8 λεπτά

Ρεπορτάζ του BBC εξετάζει τη στάση των Ρώσων ολιγαρχών απέναντι στον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, τις ισορροπίες που διαμορφώθηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τα σενάρια για την επόμενη ημέρα στη Ρωσία, όταν ο σημερινός πρόεδρος αποχωρήσει από την εξουσία.

Λίγες ώρες μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ο Βλαντίμιρ Πούτιν συγκάλεσε συνάντηση με τους πλουσιότερους επιχειρηματίες της χώρας στην αίθουσα Yekaterininsky του Κρεμλίνου. Το μήνυμα προς τους Ρώσους ολιγάρχες ήταν σαφές: ανέμενε τη στήριξή τους στην πολεμική προσπάθεια.

Περισσότεροι από 30 επιχειρηματίες κάθονταν κατά μήκος του τοίχου, φορώντας μάσκες λόγω της πανδημίας Covid-19. Δημοσιογράφος ρωσικής εφημερίδας τούς περιέγραψε ως «χλωμούς και άυπνους». Ο Πούτιν καθόταν στην απέναντι πλευρά της αίθουσας, διατηρώντας μεγάλη απόσταση από τους συνομιλητές του και, όπως συνήθιζε, χωρίς μάσκα.

Χρησιμοποιώντας τη γνωστή έμμεση και κωδικοποιημένη γλώσσα του, ο Ρώσος πρόεδρος ζήτησε από τους επιχειρηματίες να στηρίξουν την κυβέρνηση. «Θα ήθελα να σας καλέσω να δείξετε κατανόηση για ό,τι συμβαίνει», ανέφερε, προσθέτοντας ότι θα έπρεπε να συνεργαστούν με την κυβέρνηση για την εξεύρεση τρόπων στήριξης της παραγωγής, της οικονομίας και των θέσεων εργασίας.

Στο επίσημο βίντεο που δημοσιοποίησε το Κρεμλίνο, κανένας από τους δισεκατομμυριούχους που βρίσκονταν στην αίθουσα δεν πήρε τον λόγο.

Η σιωπή αυτή αποτυπώνει τη σχέση που έχει διαμορφωθεί ανάμεσα στον Πούτιν και τη ρωσική επιχειρηματική ελίτ. Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του, οι ολιγάρχες έχουν αντιληφθεί ότι η δημόσια αμφισβήτηση του Κρεμλίνου μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Μιχαήλ Χοντορκόφσκι, ο οποίος το 2003, όταν ήταν ο πλουσιότερος άνθρωπος στη Ρωσία, κατηγόρησε τον Πούτιν για διαφθορά και χρηματοδοτούσε αντιπολιτευόμενες ομάδες. Στη συνέχεια καταδικάστηκε για φοροδιαφυγή, απάτη και υπεξαίρεση και παρέμεινε στη φυλακή για δέκα χρόνια. Ο ίδιος αρνήθηκε τις κατηγορίες. Η υπόθεσή του λειτούργησε ως προειδοποίηση για τους υπόλοιπους επιχειρηματίες.

Ακόμη και όσοι διαφωνούν με τον πόλεμο στην Ουκρανία επιλέγουν πλέον να μην εκφράζουν δημόσια τις απόψεις τους.

Ωστόσο, σύμφωνα με το BBC, υπάρχουν ενδείξεις ότι ορισμένα μέλη της άλλοτε πανίσχυρης επιχειρηματικής ελίτ αρχίζουν να εξετάζουν το ενδεχόμενο μιας Ρωσίας χωρίς τον Πούτιν. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν, μετά την αποχώρηση ή τον θάνατό του, οι ολιγάρχες θα μπορούσαν να ανακτήσουν την πολιτική επιρροή που διέθεταν τη δεκαετία του 1990 ή αν θα δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για μια διαφορετική πολιτική πραγματικότητα.

Η ταραχώδης σχέση Πούτιν – ολιγαρχών

Η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991 οδήγησε στη δημιουργία μιας νέας ισχυρής οικονομικής τάξης. Επιχειρηματίες που αξιοποίησαν τις ευκαιρίες της μετάβασης από τον κομμουνισμό στον καπιταλισμό απέκτησαν τεράστιες περιουσίες και επιχείρησαν να αποκτήσουν επιρροή στην πολιτική ζωή της χώρας.

Έτσι καθιερώθηκε ο όρος «ολιγάρχες», από την αρχαιοελληνική λέξη που περιγράφει τη διακυβέρνηση από λίγους. Εκείνη την περίοδο, ο οικονομικός πλούτος μεταφραζόταν συχνά και σε πολιτική ισχύ.

Η εποχή των λεγόμενων «άγριων 90s» χαρακτηρίστηκε από την ταχεία ανάδειξη των «νέων Ρώσων», οι οποίοι απέκτησαν τεράστια περιουσία μέσα από τις ιδιωτικοποιήσεις κρατικών επιχειρήσεων. Η διαφθορά, η βία και τα συμβόλαια θανάτου αποτελούσαν συχνά χαρακτηριστικά της περιόδου.

Με την ανάδειξη του Βλαντίμιρ Πούτιν στην προεδρία το 2000, οι ολιγάρχες άρχισαν σταδιακά να χάνουν την πολιτική επιρροή τους. Ο νέος πρόεδρος δεν ήταν διατεθειμένος να μοιραστεί την εξουσία μαζί τους. Η οικονομική ανάκαμψη και η ενίσχυση του ρωσικού κράτους τού έδωσαν τη δυνατότητα να περιορίσει την αυτονομία των ισχυρών επιχειρηματιών.

Ο Μπιλ Μπράουντερ, επενδυτής που υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ξένους παράγοντες στη ρωσική οικονομία και εκδιώχθηκε από τη χώρα το 2005, περιγράφει στο BBC τη συμπεριφορά των ολιγαρχών απέναντι στον Πούτιν.

Όπως αναφέρει, οι επιχειρηματίες εμφανίζονταν ιδιαίτερα ισχυροί και αυτάρεσκοι, αλλά άλλαζαν στάση όταν βρίσκονταν μπροστά στον Ρώσο πρόεδρο, ακόμη και σε διεθνή φόρα όπως το Νταβός.

«Τους έβλεπα να κυκλοφορούν αυτάρεσκα, αλλά μόλις εμφανιζόταν ο Πούτιν, μετατρέπονταν σε υποτακτικούς, σχεδόν απελπισμένους», δήλωσε.

Από την έναρξη του πολέμου το 2022, το Κρεμλίνο εξακολουθεί να διατηρεί υπό τον έλεγχό του τους ισχυρούς επιχειρηματίες, εφαρμόζοντας μια πολιτική ανταμοιβών και κυρώσεων. Όσοι διαφώνησαν με τις επιλογές της κυβέρνησης βρέθηκαν αντιμέτωποι με απώλειες περιουσιακών στοιχείων, ενώ όσοι διατήρησαν στενές σχέσεις με την εξουσία επωφελήθηκαν από κρατικές συμβάσεις που συνδέονται με τον πόλεμο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Forbes, ο αριθμός των Ρώσων δισεκατομμυριούχων βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, με τη συνολική περιουσία τους να υπολογίζεται σε περίπου 700 δισ. δολάρια.

Παρά την οικονομική τους ισχύ, ωστόσο, δεν είναι δεδομένο ότι αισθάνονται ασφαλείς ή ικανοποιημένοι από τη σημερινή κατάσταση. Αντιθέτως, ορισμένοι εμφανίζονται προβληματισμένοι για το μέλλον.

Μετά τον Πούτιν: Τα σενάρια διαδοχής και ο ρόλος των ολιγαρχών

Οι Ρώσοι δισεκατομμυριούχοι δεν διαθέτουν πλέον την πολιτική επιρροή που είχαν κατά τη δεκαετία του 1990. Όπως επισημαίνει ο εξόριστος πολιτικός και αναλυτής Ντμίτρι Νεκράσοφ, «είναι πλούσιοι επειδή έχουν σχέση με τον Πούτιν, όχι το αντίστροφο».

Παράλληλα, η εισβολή στην Ουκρανία και οι δυτικές κυρώσεις έχουν περιορίσει σημαντικά τις δυνατότητές τους να δραστηριοποιούνται και να κινούνται στο εξωτερικό.

Ο Μπράουντερ αναφέρει ότι: «Τους αντιμετωπίζουν σαν μικροεγκληματίες. Δεν μπορούν να πετάξουν με ιδιωτικά τζετ ή να αγκυροβολήσουν τα γιοτ τους στα καλύτερα λιμάνια της Ευρώπης».

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ορισμένοι επιχειρηματίες φαίνεται να σκέφτονται ήδη την επόμενη ημέρα στη Ρωσία. Παρότι δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι επίκειται η αποχώρηση του Πούτιν από την εξουσία, η συζήτηση για τη διαδοχή του αποτελεί ένα ενδεχόμενο που απασχολεί την πολιτική και οικονομική ελίτ της χώρας.

Σε περίπτωση παραίτησης ή θανάτου του Ρώσου προέδρου, ο πρωθυπουργός Μιχαήλ Μισούστιν θα αναλάμβανε προσωρινά την προεδρία, χωρίς να έχει μέχρι σήμερα εκδηλώσει προεδρικές φιλοδοξίες. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα κενό εξουσίας και να οδηγήσει σε ανακατατάξεις στο εσωτερικό του συστήματος.

Οι αναλυτές εξετάζουν τρία βασικά σενάρια για τη μετα-Πούτιν εποχή: την εγκαθίδρυση ενός δημοκρατικότερου πολιτικού συστήματος, τη συνέχιση του αυταρχικού μοντέλου υπό έναν νέο ηγέτη ή την επιστροφή σε μια κατάσταση κατά την οποία οι ολιγάρχες θα αποκτήσουν και πάλι σημαντικό πολιτικό ρόλο.

Το πρώτο σενάριο θεωρείται δύσκολο, καθώς οι δημοκρατικοί θεσμοί έχουν αποδυναμωθεί σημαντικά κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Πούτιν. Το δεύτερο προβλέπει τη συνέχιση της καταστολής από έναν νέο ηγέτη, ο οποίος, τουλάχιστον αρχικά, ενδέχεται να μην έχει την ίδια ισχύ με τον προκάτοχό του.

Το τρίτο σενάριο αφορά την πιθανή επαναφορά της επιρροής των ολιγαρχών, μέσα από μια συμμαχία επιχειρηματικών συμφερόντων και πολιτικών παραγόντων.

Για αρκετούς από αυτούς, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να σημαίνει επιστροφή σε μια περίοδο κατά την οποία η γνώμη τους είχε βαρύτητα στις πολιτικές αποφάσεις. Παρότι η σημερινή τους επιρροή είναι περιορισμένη, η οικονομική τους δύναμη εξακολουθεί να είναι σημαντική.

Ορισμένοι, μάλιστα, φέρονται να επιχειρούν ήδη να αναπτύξουν σχέσεις με αξιωματούχους των υπηρεσιών ασφαλείας και υπουργούς, χωρίς ωστόσο να προχωρούν σε πιο αποφασιστικές κινήσεις.

Η δυνατότητά τους να επηρεάσουν τις εξελίξεις θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την οικονομική τους αυτονομία. Όσοι διαθέτουν σημαντική ρευστότητα ενδέχεται να έχουν μεγαλύτερα περιθώρια κινήσεων, σε αντίθεση με εκείνους που εξαρτώνται από κρατικές συμβάσεις.

Σημάδια αλλαγής στη στάση των ολιγαρχών και το παράδειγμα Μελνιτσένκο

Ενδείξεις μεταβολής στη στάση των Ρώσων επιχειρηματιών απέναντι στον Πούτιν εντοπίζει η αναλύτρια Αλεξάντρα Προκοπένκο. Όπως αναφέρει, στο παρελθόν οι ολιγάρχες αποκαλούσαν τον Ρώσο πρόεδρο «Νατσάλνικ», δηλαδή «αφεντικό», ενώ πλέον χρησιμοποιούν τον όρο «Ντεντ», που σημαίνει «παππούς» και θεωρείται λιγότερο τιμητικός.

Ορισμένοι από τους πλουσιότερους Ρώσους επιθυμούν την επιστροφή της πολιτικής στη δημόσια ζωή, με λιγότερους περιορισμούς και μεγαλύτερη ελευθερία έκφρασης. Ωστόσο, ο φόβος των συνεπειών εξακολουθεί να λειτουργεί αποτρεπτικά για οποιαδήποτε δημόσια τοποθέτηση.

Η Προκοπένκο αναφέρει, μάλιστα, την περίπτωση ενός ολιγάρχη ο οποίος, κατά τη διάρκεια συνέντευξης, κάθισε πάνω στο κινητό του τηλέφωνο, προκειμένου να αποφύγει το ενδεχόμενο παρακολούθησης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση του Αντρέι Μελνιτσένκο, γνωστού ως «βασιλιάς των λιπασμάτων» και ενός από τους πλουσιότερους ανθρώπους στη Ρωσία. Σε συνέντευξή του στο The Economist, επανέλαβε ορισμένες από τις θέσεις του Κρεμλίνου, αλλά παράλληλα ζήτησε να τερματιστεί η μονοκρατορία στη χώρα και να υπάρξει μεγαλύτερο άνοιγμα προς τον υπόλοιπο κόσμο.

Η Προκοπένκο εκτιμά ότι η παρέμβασή του είχε ως στόχο να προκαλέσει δημόσια συζήτηση και να ενθαρρύνει και άλλους επιχειρηματίες να εκφράσουν τις απόψεις τους.

Κανένας άλλος ολιγάρχης δεν τον υποστήριξε δημόσια. Ωστόσο, ο δημοσιογράφος του The Economist που του πήρε τη συνέντευξη εκτιμά ότι οι δηλώσεις του δεν εξέφραζαν αποκλειστικά προσωπικές απόψεις, αλλά αντανακλούσαν και προβληματισμούς άλλων επιχειρηματιών.

Την ίδια ώρα, οι δυτικές κυρώσεις έχουν ενισχύσει το αίσθημα απομόνωσης μεταξύ των πλουσιότερων Ρώσων. Πολλοί δεν μπορούν πλέον να ταξιδεύουν ελεύθερα ή να επισκέπτονται προορισμούς που στο παρελθόν αποτελούσαν σημεία αναφοράς για τον τρόπο ζωής τους, όπως το Saint-Jean-Cap-Ferrat στη Γαλλία.

Ο δημοσιογράφος Αρκάντι Οστρόφσκι περιγράφει την κατάσταση στην οποία βρίσκονται αρκετοί από τους υπερπλούσιους Ρώσους ως ένα «αίσθημα αδιεξόδου, στο οποίο οδήγησε ο πόλεμος… μια απουσία μέλλοντος».

Παρά τις συζητήσεις για την επόμενη ημέρα, οι πιθανότητες να αναλάβουν σύντομα κάποια πρωτοβουλία παραμένουν περιορισμένες. Όπως τονίζει ο Μπράουντερ, «καταλαβαίνουν πως αν αμφισβητήσουν τον Πούτιν, θα κινδυνεύσουν να χάσουν τα πάντα».

Σημειώνεται ότι, η ιστορία της μετασοβιετικής Ρωσίας έχει δείξει ότι οι οικονομικά ισχυροί επιχειρηματίες μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις. Το ερώτημα που παραμένει είναι εάν, μετά την αποχώρηση του Πούτιν, θα μπορέσουν να ανακτήσουν μέρος της επιρροής τους ή εάν το πολιτικό σύστημα που έχει διαμορφωθεί κατά τη διακυβέρνησή του θα εξακολουθήσει να περιορίζει τον ρόλο τους.

Go Deeper

Βλαντίμιρ Πούτιν ΟΛΙΓΑΡΧΕΣ Ρωσία

Επόμενο άρθρο

Google news

Ακολουθήστε tanea.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Σχετικά άρθρα

Σχόλια
Σχολίασε εδώ
0 /50
0 /2000

Τα Νεότερα

  1. Ηλεκτρικά αυτοκίνητα: Οι νέες τεχνολογίες ταχυφόρτισης που αλλάζουν τα δεδομένα
  2. EY: Ανάπτυξη 1,6% για την Ελλάδα το 2026, έναντι 1% στην Ευρωζώνη
  3. Χριστουγεννιάτικο Νησί: Η μετανάστευση των κόκκινων καβουριών

Πιο Σχολιασμένα

Πιο Διαβασμένα

Cookies