Η Θεσσαλονίκη ως πρότυπο «ζωντανού εργαστηρίου»

Αν και για πολλά χρόνια, η Θεσσαλονίκη χαρακτηριζόταν από την αναμονή κυκλοφοριακών υποδομών που είχε φτάσει να γίνει ανέκδοτο εγχώριας κατανάλωσης, πλέον τα πράγματα δείχνουν να αλλάζουν ριζικά.

Από φέτος, η πόλη βιώνει μια πρωτοφανή συγκοινωνιακή και τεχνολογική αναγέννηση, η οποία υποστηρίζεται από ένα τεράστιο πακέτο δημόσιων επενδύσεων ύψους 3,9 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Πίσω από τα μεγάλα έργα υποδομής, όπως η παράδοση της βασικής γραμμής του Μετρό και η έναρξη λειτουργίας της νέας επέκτασης προς την Καλαμαριά, συντελείται μια αθόρυβη ψηφιακή επανάσταση.

Η Θεσσαλονίκη έχει μετατραπεί σε ένα «Ζωντανό Εργαστήριο» (Living Lab) διεθνούς εμβέλειας. Εδώ, νέες τεχνολογίες έξυπνης κινητικότητας και ευφυών συστημάτων μεταφορών (ITS) δοκιμάζονται σε πραγματικές συνθήκες, με τη συμμετοχή των ίδιων των πολιτών.

CIVITAS Forum 2026

Η επιβεβαίωση του ρόλου της πόλης ήρθε με τη φιλοξενία του CIVITAS Forum 2026, του κορυφαίου ευρωπαϊκού θεσμού για τις βιώσιμες αστικές μεταφορές, που συνδιοργάνωσαν ο Δήμος Θεσσαλονίκης και το ΙΜΕΤ/ΕΚΕΤΑ.

Κατά τη διάρκεια του Forum, ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης και ο Ευρωπαίος Επίτροπος Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού Απόστολος Τζιτζικώστας υπέγραψαν μια Επιστολή Δέσμευσης για τη Βιώσιμη και Έξυπνη Κινητικότητα. Με αυτήν, η Θεσσαλονίκη δεσμεύτηκε να λειτουργήσει ως επίσημο πεδίο δοκιμών (real-world testbed) για συνδεδεμένη και αυτοματοποιημένη κινητικότητα, αξιοποιώντας ευρωπαϊκά προγράμματα όπως τα UPPER, DISCO και CORESpaces.

Θεσσαλονίκη ως ένα Smart Mobility Living Lab

Η καρδιά αυτής της προσπάθειας χτυπά στο Thessaloniki Smart Mobility Living Lab (ThSMLL), το οποίο αναπτύχθηκε και συντηρείται από το Ινστιτούτο Βιώσιμης Κινητικότητας και Δικτύων Μεταφορών (ΙΜΕΤ) του ΕΚΕΤΑ. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα ενεργά εργαστήρια έξυπνης κινητικότητας στην Ευρώπη.

Μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας HIT Portal, το εργαστήριο συλλέγει, επεξεργάζεται και αναλύει Big Data σε πραγματικό χρόνο από δεκάδες διαφορετικές πηγές :

• Αισθητήρες Bluetooth: Καταγράφουν ανώνυμα τις κινήσεις των οχημάτων και υπολογίζουν τον ακριβή χρόνο διαδρομής.
• Έξυπνα φανάρια και κάμερες: Προσαρμόζουν τη λειτουργία τους ανάλογα με την πυκνότητα της κυκλοφορίας.
• Floating Car Data (FCD): Δεδομένα τηλεματικής από στόλους οχημάτων (όπως ταξί και λεωφορεία) που κινούνται διαρκώς στην πόλη.

Με τη χρήση αλγορίθμων Τεχνητής Νοημοσύνης (AI), το σύστημα απεικονίζει την τρέχουσα κατάσταση μέσω εφαρμογών όπως το TrafficThess και μπορεί παράλληλα να προβλέψει τις κυκλοφοριακές συνθήκες για τις επόμενες ώρες, επιτρέποντας στους οδηγούς να επιλέξουν εναλλακτικές διαδρομές.

Το case study της Καλαμαριάς

Η αξία αυτού του «Ζωντανού Εργαστηρίου» αποδείχθηκε κατά την έναρξη λειτουργίας της νέας γραμμής του Μετρό στην Καλαμαριά. Το ΙΜΕΤ/ΕΚΕΤΑ πραγματοποίησε μια λεπτομερή μελέτη αξιολόγησης των επιπτώσεων, συγκρίνοντας δεδομένα κυκλοφοριακού φόρτου και ταχυτήτων από τις 21 Αυγούστου έως τις 29 Σεπτεμβρίου 2026.

Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν άμεση βελτίωση με μείωση κυκλοφοριακού φόρτου (καταγράφηκε πτώση της τάξης του 2,5% έως 8% στους κύριους οδικούς άξονες της πόλης) και ταχύτερες μετακινήσεις (ο χρόνος διαδρομής από και προς το κέντρο και την Καλαμαριά μειώθηκε έως και κατά 13%). Μάλιστα, οι τελευταίες ανακοινώσεις (7/10/2026) του Υπουργείου αναφέρουν ότι η κυκλοφορία από την Ανατολική Θεσσαλονίκη προς το κέντρο έχει μειωθεί περίπου 8%, δηλαδή κατά 4.000 οχήματα την ημέρα, ενώ σημαντική βελτίωση καταγράφεται και σε βασικούς οδικούς άξονες της πόλης.

Αυτά τα πολύτιμα συμπεράσματα, που βασίστηκαν σε πραγματικά δεδομένα από τους ανιχνευτές Bluetooth και το Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης Κυκλοφορίας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, επιτρέπουν πλέον στους συγκοινωνιολόγους να σχεδιάζουν με ακρίβεια τις επόμενες παρεμβάσεις.

Gamification

Ένα Living Lab χρειάζεται τη συμμετοχή των ίδιων των πολιτών, για τον λόγο αυτό, το ΙΜΕΤ/ΕΚΕΤΑ ανέπτυξε την εφαρμογή HIT App (διαθέσιμη για iOS και Android) στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου UPPER. Η εφαρμογή εισάγει τη φιλοσοφία του gamification (παιχνιδοποίηση) στην καθημερινότητα των μετακινήσεων:

• Καταγραφή ταξιδιού: Ο χρήστης ανοίγει την εφαρμογή και επιλέγει αν μετακινείται με λεωφορείο, μετρό, ποδήλατο, πατίνι ή με τα πόδια.
• Συλλογή πόντων: Με βάση τη διανυθείσα απόσταση και το μέσο, ο χρήστης κερδίζει πόντους.
• Εξαργύρωση σε εκπτώσεις: Οι πόντοι αυτοί μετατρέπονται σε ειδικές προσφορές και εκπτώσεις σε συνεργαζόμενα καταστήματα της Θεσσαλονίκης.

Με αυτόν τον τρόπο, η τεχνολογία χρησιμοποιείται αφενός για να καταγράφει το πρόβλημα και αφετέρου για να αλλάξει ενεργά τη συμπεριφορά των πολιτών, στρέφοντάς τους προς πιο πράσινες και βιώσιμες επιλογές.

Πρόγραμμα «Έξυπνες Πόλεις»: 9,8 εκατομμύρια ευρώ για την «Έξυπνη Θεσσαλονίκη»

Η προσπάθεια αυτή ενισχύεται καθοριστικά από το μεγάλο επενδυτικό πρόγραμμα «Έξυπνες Πόλεις», το οποίο χρηματοδοτείται με 9,86 εκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (Ελλάδα 2.0).

Ο Δήμος Θεσσαλονίκης υλοποιεί 12 ψηφιακές δράσεις που κουμπώνουν ιδανικά με το Living Lab:

• Έξυπνες διαβάσεις πεζών: Φωτιζόμενες διαβάσεις που ενεργοποιούνται αυτόματα όταν πλησιάζει πεζός, βελτιώνοντας την οδική ασφάλεια.
• Έξυπνος φωτισμός (Smart Lighting): Αντικατάσταση των λαμπτήρων με LED και εγκατάσταση κεντρικής πλατφόρμας ελέγχου για εξοικονόμηση ενέργειας.
• Συστήματα καταμέτρησης οχημάτων: Ειδικοί αισθητήρες που θα κατηγοριοποιούν τη ροή των οχημάτων, προσφέροντας ακόμη περισσότερα δεδομένα στο HIT Portal .

Οδηγός για την Ελλάδα του Μέλλοντος

Η Θεσσαλονίκη του σήμερα αποδεικνύει ότι η έξυπνη πόλη μπορεί να γίνει μια ζωντανή, καθημερινή πραγματικότητα που βασίζεται στη συνεργασία, τα δεδομένα και τη συμμετοχή των πολιτών. Με το ΙΜΕΤ/ΕΚΕΤΑ να παράγει τεχνογνωσία, τον Δήμο να επενδύει σε ψηφιακές υποδομές και τους πολίτες να γίνονται συν-δημιουργοί λύσεων, η πόλη αποτελεί πλέον έναν φάρο έξυπνης κινητικότητας για ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Με πληροφορίες από CIVITAS Forum 2026, smartmlab.imet.gr, .eiturbanmobility.eu, thessaloniki.gr, frontiersin.org, imet.gr