Πού πήγαν όλοι οι βοσκοί;

H Ελλάδα αντιμετώπισε τον βοσκό ως ένα γραφικό κατάλοιπο του παρελθόντος. Ακόμη χειρότερα, η δασική πολιτική συχνά θεωρούσε τα κοπάδια απειλή και επιδίωκε να τα κρατήσει μακριά από τα δάση. Στην πραγματικότητα, οι βοσκοί και τα ζώα τους είναι φύλακες των ελληνικών δασών, των χωριών και της διατροφικής μας ασφάλειας.

Η ειρωνεία είναι σκληρή. Απομακρύνοντας τα ζώα από τα δάση, εξαφανίστηκε η παραδοσιακή κτηνοτροφία. Και δημιουργήσαμε ακριβώς τις συνθήκες που κάνουν τις πυρκαγιές πιο καταστροφικές: τεράστιες ποσότητες χόρτων, θάμνων και υπορόφου συσσωρεύονται, περιμένοντας το ξηρό μεσογειακό καλοκαίρι, και μια σπίθα.

Τα στοιχεία είναι ξεκάθαρα. Μελέτες στην Καλιφόρνια και σε χώρες της Μεσογείου δείχνουν ότι η ελεγχόμενη βόσκηση πριν ξεραθεί η βλάστηση μειώνει σημαντικά το καύσιμο των πυρκαγιών. Η Γαλλία αποκαλεί τις κατσίκες «οικολογικούς θαμνοκόπτες». Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει τη βόσκηση προβάτων και αιγών ως μέσο περιορισμού χόρτων και θάμνων και μείωσης της έντασης και της εξάπλωσης των πυρκαγιών. Ισπανικές μελέτες σε χιλιάδες εκτάρια καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα. Τα πρόβατα τρώνε χόρτα· οι κατσίκες καθαρίζουν θάμνους, ξυλώδη βλάστηση και τις «κλίμακες καυσίμου» που ανεβάζουν τις φλόγες στα δέντρα. Μαζί προσφέρουν μια αρχαία, οικονομική μορφή πρόληψης.

Η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει εκατομμύρια ζώα. Η τελευταία έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε 6,44 εκατ. πρόβατα και 2,34 εκατ. κατσίκες, παρά την απώλεια σχεδόν μισού εκατομμυρίου ζώων από ευλογιά. Η σημασία τους ξεπερνά την ύπαιθρο: χωρίς πρόβατα και κατσίκες δεν υπάρχει φέτα, η κορυφαία αγροτική εξαγωγή της χώρας, με έσοδα σχεδόν 800 εκατ. ευρώ τον χρόνο.

Δεν ήταν μόνο η πολιτική που έδιωξε τους βοσκούς. Η δημογραφία έκανε το ίδιο. Η Ελλάδα γερνάει, κάνει λιγότερα παιδιά και επί δεκαετίες αδειάζει τα χωριά της. Μόνο το 5,2% των διαχειριστών αγροτικών εκμεταλλεύσεων είναι κάτω των 35. Η βοσκή παραμένει ένα εξαιρετικά δύσκολο επάγγελμα: μοναχικό, σωματικά απαιτητικό, κοινωνικά υποτιμημένο και συχνά οριακά κερδοφόρο.

Έτσι φτάνουμε σε μια εντυπωσιακή αντίφαση: η Ελλάδα έχει εκατομμύρια ζώα, μια ύπαιθρο που γίνεται ολοένα πιο εύφλεκτη, και ελάχιστους ανθρώπους πρόθυμους να ζήσουν ως βοσκοί. Εκτός αν η χώρα αναπτύξει ανθρωπόμορφους ρομποτικούς βοσκούς, υπάρχει μόνο μία ρεαλιστική απάντηση στο ερώτημα «Πού πήγαν όλοι οι βοσκοί;»: η μετανάστευση.

Οι προσωρινοί εργάτες δεν αρκούν. Ένας καλός βοσκός χρειάζεται μήνες, συχνά χρόνια, για να μάθει τα ζώα, το έδαφος και τις εποχές. Η Ελλάδα θα πρέπει να δημιουργήσει μια άδεια διαμονής αγροτικής διαχείρισης για έμπειρους κτηνοτροφικούς εργάτες. Πέντε χρόνια εργασίας σε πιστοποιημένες φάρμες, συνεταιρισμούς ή δημοτικά προγράμματα βόσκησης θα προσφέρουν διαμονή, εκμάθηση ελληνικών, κατάρτιση, δίκαιους μισθούς, ασφάλιση, στέγαση και ελευθερία αλλαγής εργοδότη. Οι οικογένειες θα πρέπει να τους συνοδεύουν και, μετά από επτά χρόνια τεκμηριωμένης διαμονής και εργασίας, να δικαιούνται υπηκοότητα.

Ο στόχος δεν είναι η εισαγωγή φθηνού εργατικού δυναμικού αλλά η στρατολόγηση μελλοντικών Ελλήνων. Και η Ελλάδα θα πρέπει να κοιτάξει πρώτα προς την Αιθιοπία.

Η Αιθιοπία διαθέτει μία από τις σημαντικότερες κτηνοτροφικές παραδόσεις στον κόσμο, με 95 εκατ. πρόβατα και κατσίκες και εκατομμύρια ανθρώπους έμπειρους στη νομαδική και ημινομαδική ζωή. Η Ελλάδα μπορεί να επιλέξει ανθρώπους που ήδη γνωρίζουν τα ζώα και τους απαιτητικούς ρυθμούς της βοσκής. Υπάρχει όμως ένας επιπλεόν παράγοντας. Περίπου το 44% των Αιθιόπων ανήκουν στην αρχαία Αιθιοπική Ορθόδοξη Εκκλησία Τεουαχέντο.

Η Τεχουέντο δεν βρίσκεται σε κοινωνία με την Ελληνική Ορθοδοξία, αλλά αποτελεί μέρος ενός χριστιανικού πολιτισμού με εντυπωσιακά στενές σχέσεις με τον δικό μας. Οι συνδέσεις αυτές προηγούνται του χριστιανισμού. Ο Όμηρος μιλούσε με θαυμασμό για τους «αμύμονες Αιθίοπες», ανάμεσα στους οποίους δειπνούσαν οι θεοί. Τον 4ο αιώνα, το χριστιανικό βασίλειο της Αξώμης χρησιμοποιούσε ελληνικά σε επιγραφές και νομίσματα. Χριστιανικά κείμενα μεταφράστηκαν από τα ελληνικά στα γκεέζ. Τον 6ο αιώνα, ο Κοσμάς ο Ινδικοπλεύστης επισκέφθηκε το λιμάνι του Αδουλί και αντέγραψε ελληνικές επιγραφές για τον χριστιανό βασιλιά.

Δεν είναι ξένοι προς την ελληνική ιστορία. Οι πολιτισμοί μας γνωρίζονται εδώ και αιώνες. Μια μικρή αλλά ακμαία ελληνική κοινότητα έχει βαθιές ρίζες στην Αιθιοπία. Το είδα και στην Ουάσιγκτον, όταν άρχισε η αιθιοπική μετανάστευση. Πριν αποκτήσουν δικές τους εκκλησίες, πολλοί Αιθίοπες εκκλησιάζονταν σε ελληνικές ορθόδοξες ενορίες. Κάποιοι μιλούσαν ήδη ελληνικά, έχοντας ζήσει ή εργαστεί στην Ελλάδα, και θυμούνταν τις εμπειρίες τους με θέρμη. Μιλούν για μια ενστικτώδη οικειότητα ανάμεσα στις δύο κοινότητες.

Και αυτό έχει σημασία. Η επιτυχής μετανάστευση απαιτεί κάτι περισσότερο από την κάλυψη κενών θέσεων. Οι νεοεισερχόμενοι πρέπει να μπορούν να φανταστούν ότι ανήκουν στη χώρα που τους υποδέχεται — και οι άνθρωποι που ήδη ζουν εκεί πρέπει να μπορούν να το φανταστούν επίσης.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να «παράγει» νέους Έλληνες αρκετά γρήγορα ώστε να αναστρέψει τη δημογραφική της παρακμή. Ούτε μπορεί να περιμένει έναν στρατό ρομπότ να σώσει τα ορεινά χωριά. Αλλά μπορεί να επιλέξει ποιους θα καλέσει. Μπορεί να στρατολογήσει οικογένειες πρόθυμες να μάθουν ελληνικά, να εργαστούν, να μεγαλώσουν παιδιά, να προστατεύσουν την ύπαιθρο και να ενταχθούν στο έθνος.

Ένας βοσκός που φυλάει τα κοπάδια, καθαρίζει τα δάση, στηρίζει τη φέτα και μεγαλώνει μια οικογένεια σε ένα ερημωμένο χωριό δεν καλύπτει απλώς μια έλλειψη εργατικών χεριών.

*Πρέσβης Πάτρικ Ν. Θήρος, πρώην Πρέσβης των ΗΠΑ στο Κατάρ (1995–1998) και ανώτατος αμερικανός διπλωμάτης με καταγωγή από τη Χίο. Υπηρέτησε ως Αναπληρωτής Συντονιστής Αντιτρομοκρατίας και πολιτικός σύμβουλος της CENTCOM.