Το Μαρόκο ποντάρει στη θάλασσα για να νικήσει τη λειψυδρία

Με γιγαντιαίες μονάδες αφαλάτωσης, «υδάτινους αυτοκινητοδρόμους» και επενδύσεις δισεκατομμυρίων, η χώρα επιχειρεί να εξασφαλίσει νερό για πόλεις και γεωργία σε μια εποχή ακραίας κλιματικής πίεσης

Το Μαρόκο βρίσκεται αντιμέτωπο με μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης ιστορίας του: τη διασφάλιση επαρκών υδάτινων πόρων σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική αλλαγή μετατρέπει τη λειψυδρία σε μόνιμη απειλή. Ύστερα από επτά συνεχόμενα χρόνια έντονης ξηρασίας, που οδήγησαν τα φράγματα σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και προκάλεσαν σοβαρά προβλήματα στη γεωργία, η κυβέρνηση της χώρας αποφάσισε να προχωρήσει σε έναν ριζικό μετασχηματισμό του υδροδοτικού της μοντέλου.

Η απάντηση του Ραμπάτ είναι η μαζική αξιοποίηση της αφαλάτωσης, μιας τεχνολογίας που μετατρέπει το θαλασσινό νερό σε πόσιμο και η οποία θεωρείται πλέον στρατηγικής σημασίας για το μέλλον της χώρας. Στόχος είναι έως το 2030 το 60% του πόσιμου νερού που καταναλώνουν οι πολίτες να προέρχεται απευθείας από τον Ατλαντικό Ωκεανό.

Η λογική του σχεδίου είναι απλή αλλά ιδιαίτερα φιλόδοξη. Οι παράκτιες πόλεις θα τροφοδοτούνται κυρίως με αφαλατωμένο νερό, ενώ τα αποθέματα των φραγμάτων και τα νερά των βροχοπτώσεων θα διατίθενται κατά προτεραιότητα στις ενδοχώριες περιοχές και στις αγροτικές ζώνες, όπου η ανάγκη για άρδευση είναι πολύ μεγαλύτερη.

Στην καρδιά αυτού του σχεδιασμού βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα έργα αφαλάτωσης που έχουν κατασκευαστεί ποτέ στην αφρικανική ήπειρο. Περίπου 40 χιλιόμετρα νότια της Καζαμπλάνκα κατασκευάζεται μια μονάδα αφαλάτωσης συνολικού κόστους περίπου 650 εκατομμυρίων δολαρίων, η οποία όταν ολοκληρωθεί θα αποτελεί τη μεγαλύτερη εγκατάσταση του είδους της στην Αφρική. Το έργο αναπτύσσεται από την ισπανική εταιρεία Acciona και θα λειτουργεί αξιοποιώντας ηλεκτρική ενέργεια που θα παράγεται από μεγάλο αιολικό πάρκο, μειώνοντας έτσι το ενεργειακό αποτύπωμα της διαδικασίας.

Η μονάδα αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2027 και να φτάσει στην πλήρη παραγωγική της δυναμικότητα το 2028. Σύμφωνα με τους σχεδιασμούς, θα μπορεί να παρέχει περίπου 300 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού ετησίως, ποσότητα ικανή να καλύψει τις ανάγκες περίπου 7,5 εκατομμυρίων κατοίκων της μητροπολιτικής περιοχής της Καζαμπλάνκα, ενώ παράλληλα θα επιτρέπει την άρδευση δεκάδων χιλιάδων στρεμμάτων γεωργικής γης.

Η επένδυση αυτή αποτελεί μόνο ένα μέρος ενός ευρύτερου εθνικού σχεδίου διαχείρισης υδάτων, συνολικού ύψους περίπου 14 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει νέες υποδομές αποθήκευσης νερού, έργα επαναχρησιμοποίησης επεξεργασμένων λυμάτων και ένα εκτεταμένο δίκτυο μεταφοράς νερού, το οποίο οι Μαροκινοί αποκαλούν «υδάτινους αυτοκινητοδρόμους». Μέσω αυτού του δικτύου θα μεταφέρονται πλεονάζοντες υδάτινοι πόροι από τις πιο υγρές περιοχές του βορρά προς τις ξηρότερες περιοχές του νότου.

Η ταχύτητα με την οποία προχωρά η υλοποίηση του σχεδίου είναι εντυπωσιακή. Σήμερα λειτουργούν ήδη 17 μονάδες αφαλάτωσης σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ άλλες 11 βρίσκονται σε φάση κατασκευής ή σχεδιασμού. Μέσα σε λίγα χρόνια η παραγωγή αφαλατωμένου νερού έχει αυξηθεί κατακόρυφα, φτάνοντας περίπου τα 400 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, γεγονός που αποτυπώνει τη στρατηγική στροφή της χώρας προς τη θάλασσα ως βασική πηγή υδροδότησης.

Ωστόσο, η αφαλάτωση δεν αποτελεί πανάκεια. Η διαδικασία βασίζεται κυρίως στην τεχνολογία της αντίστροφης όσμωσης, η οποία απαιτεί σημαντικές ποσότητες ενέργειας. Παρά τις προσπάθειες αξιοποίησης ανανεώσιμων πηγών, το ενεργειακό κόστος παραμένει υψηλό και επηρεάζει την τελική τιμή του παραγόμενου νερού.

Εξίσου σημαντικό είναι και το περιβαλλοντικό ζήτημα της διαχείρισης της άλμης, του εξαιρετικά αλμυρού υπολείμματος που παράγεται κατά την αφαλάτωση. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι εάν η απόρριψη αυτού του υποπροϊόντος δεν γίνεται με προσοχή, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στα θαλάσσια οικοσυστήματα, μειώνοντας τα επίπεδα οξυγόνου και επηρεάζοντας τη θαλάσσια ζωή.

Παρά τις προκλήσεις, το Μαρόκο θεωρεί ότι δεν έχει πολλές εναλλακτικές επιλογές. Η γεωργία καταναλώνει περίπου το 87% των διαθέσιμων υδάτινων πόρων της χώρας και αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας και της απασχόλησης. Οι πολυετείς ξηρασίες έχουν ήδη μειώσει τις αγροτικές αποδόσεις, πλήττοντας χιλιάδες οικογένειες και δημιουργώντας πιέσεις στις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων.

Ιδιαίτερα στην περιοχή Σους-Μάσα, μία από τις σημαντικότερες αγροτικές ζώνες του Μαρόκου, η αφαλάτωση θεωρείται πλέον ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της παραγωγής. Αν και το κόστος του νερού είναι υψηλότερο σε σχέση με τις παραδοσιακές πηγές, επιτρέπει τη συνέχιση της καλλιέργειας προϊόντων που προορίζονται για τις διεθνείς αγορές και διατηρεί χιλιάδες θέσεις εργασίας στην ύπαιθρο.

Το μαροκινό μοντέλο παρακολουθείται πλέον στενά από πολλές χώρες που αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα λειψυδρίας. Σε μια εποχή όπου η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει δραστικά τους υδρολογικούς κύκλους, η στρατηγική επιλογή του Μαρόκου να επενδύσει μαζικά στην αφαλάτωση ενδέχεται να αποτελέσει πρότυπο για ολόκληρη τη Μεσόγειο και τη Βόρεια Αφρική. Το ερώτημα που απομένει είναι αν το φιλόδοξο αυτό σχέδιο θα καταφέρει να εξασφαλίσει μακροπρόθεσμα υδάτινη ασφάλεια χωρίς να δημιουργήσει νέες οικονομικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις.