Εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως επηρεάζονται από την νόσο Αλτσχάιμερ με τα περιστατικά να αυξάνονται ραγδαία και το οικονομικό κόστος να αγγίζει τα τρισεκατομμύρια. Για τις οικογένειες όμως, η εμπειρία είναι βαθιά προσωπική. «Είναι ένα αργό πένθος», λέει ο καθηγητής του Cold Spring Harbor Laboratory, Nicholas Tonks, του οποίου η μητέρα έζησε με Αλτσχάιμερ. «Χάνεις τον άνθρωπο κομμάτι-κομμάτι».
Κεντρικό σημείο της έρευνας για τη νόσο αποτελεί η συσσώρευση πλάκας στον εγκέφαλο. Η πλάκα αυτή αποτελείται από το πεπτίδιο αμυλοειδές-β (Aβ), το οποίο σχηματίζεται φυσιολογικά αλλά μπορεί να συσσωρευτεί με την πάροδο του χρόνου. Οι εναποθέσεις αυτές θεωρείται ότι παίζουν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της ασθένειας.
Στόχευση της πρωτεΐνης PTP1B για βελτίωση της μνήμης
Ο Tonks, μαζί με τη μεταπτυχιακή φοιτήτρια Yuxin Cen και τον μεταδιδακτορικό ερευνητή Steven Ribeiro Alves, εντόπισαν μια νέα πιθανή στρατηγική. Η έρευνά τους δείχνει ότι ο αποκλεισμός μιας πρωτεΐνης γνωστής ως PTP1B μπορεί να βελτιώσει τη μάθηση και τη μνήμη σε πειραματικά ποντίκια με νόσο Αλτσχάιμερ.
Ο Tonks ανακάλυψε πρώτος την PTP1B το 1988 και έχει αφιερώσει δεκαετίες στη μελέτη του ρόλου της στην υγεία και την ασθένεια. Στη νεότερη αυτή μελέτη, η ομάδα του διαπίστωσε ότι η PTP1B αλληλεπιδρά με μια άλλη πρωτεΐνη, τη spleen tyrosine kinase (SYK). Η SYK βοηθά στη ρύθμιση των μικρογλοιακών κυττάρων, των ανοσοκυττάρων του εγκεφάλου που καθαρίζουν υπολείμματα όπως το πλεονάζον Aβ.
«Κατά τη διάρκεια της νόσου, αυτά τα κύτταρα εξαντλούνται και γίνονται λιγότερο αποτελεσματικά», εξηγεί η Cen. «Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι η αναστολή της PTP1B μπορεί να βελτιώσει τη λειτουργία των μικρογλοιακών κυττάρων, καθαρίζοντας τις πλάκες Aβ».
Σύνδεση με τον μεταβολισμό και τον κίνδυνο ασθένειας
Η νόσος Αλτσχάιμερ συνδέεται στενά με την παχυσαρκία και τον διαβήτη τύπου 2, δύο παράγοντες κινδύνου που συμβάλλουν στην παγκόσμια επιβάρυνση της νόσου. Επειδή η PTP1B θεωρείται ήδη θεραπευτικός στόχος για μεταβολικές διαταραχές, αυτή η σχέση ενισχύει την προοπτική αξιοποίησής της και στη θεραπεία του Αλτσχάιμερ.
Προς πιο αποτελεσματικές θεραπείες
Οι σημερινές θεραπείες για τη νόσο Αλτσχάιμερ επικεντρώνονται κυρίως στη μείωση της συσσώρευσης Aβ, ωστόσο τα οφέλη τους παραμένουν περιορισμένα για πολλούς ασθενείς. «Η χρήση αναστολέων της PTP1B που στοχεύουν πολλαπλές όψεις της παθολογίας, συμπεριλαμβανομένης της απομάκρυνσης του Aβ, μπορεί να προσφέρει επιπλέον αποτέλεσμα», σημειώνει ο Ribeiro Alves.
Το εργαστήριο του Tonks συνεργάζεται πλέον με την εταιρεία DepYmed, Inc. για την ανάπτυξη αναστολέων της PTP1B με διάφορες ιατρικές εφαρμογές. Όσον αφορά τη νόσο Αλτσχάιμερ, ο Tonks οραματίζεται τον συνδυασμό αυτών των αναστολέων με ήδη εγκεκριμένα φάρμακα. «Ο στόχος είναι να επιβραδύνουμε την εξέλιξη της νόσου και να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής των ασθενών», τονίζει. Με την PTP1B να αναδεικνύεται σε πολλά υποσχόμενο στόχο, η προσέγγιση αυτή φαίνεται να φέρνει την έρευνα πιο κοντά σε αυτόν τον σκοπό.
