Η πυρηνική ενέργεια επιστρέφει δυναμικά στο παγκόσμιο ενεργειακό προσκήνιο, τέσσερις δεκαετίες μετά την καταστροφή του Τσερνόμπιλ το 1986, η οποία είχε προκαλέσει φόβους και επιβράδυνση της ανάπτυξής της στην Ευρώπη και αλλού.
Η αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος ενισχύεται πλέον από τις γεωπολιτικές εξελίξεις και τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Σήμερα λειτουργούν περισσότεροι από 400 πυρηνικοί αντιδραστήρες σε 31 χώρες, ενώ περίπου 70 ακόμη βρίσκονται υπό κατασκευή. Η πυρηνική ενέργεια παράγει περίπου το 10% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας, ποσοστό που αντιστοιχεί σε ένα τέταρτο της παγκόσμιας παραγωγής χαμηλών εκπομπών άνθρακα.
Οι σύγχρονοι αντιδραστήρες έχουν βελτιωθεί σημαντικά, διαθέτοντας αυξημένα χαρακτηριστικά ασφαλείας και μειωμένο κόστος κατασκευής και λειτουργίας.
Παρότι τα ατυχήματα του Τσερνόμπιλ και της Φουκουσίμα το 2011 μείωσαν την εμπιστοσύνη στην τεχνολογία αυτή, η αναβίωσή της θεωρούνταν αναπόφευκτη, σύμφωνα με τον Fatih Birol, εκτελεστικό διευθυντή του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας.
Διαβάστε ακόμα: Πυρηνική ενέργεια και Ελλάδα
Με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, ο Birol δήλωσε: “Είμαι 100% βέβαιος ότι η πυρηνική ενέργεια επιστρέφει”, προσθέτοντας πως η επιστροφή της θα είναι ισχυρή τόσο στην Αμερική όσο και στην Ευρώπη και την Ασία.
Η παγκόσμια εξάρτηση από την πυρηνική ενέργεια
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν ο μεγαλύτερος παραγωγός πυρηνικής ενέργειας, με 94 ενεργούς αντιδραστήρες που αντιστοιχούν στο 30% της παγκόσμιας παραγωγής. Η Ουάσιγκτον στοχεύει να τετραπλασιάσει τη δυναμικότητά της έως το 2050.
Όπως δήλωσε ο υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Thomas DiNanno, “ο κόσμος δεν μπορεί να καλύψει τις ενεργειακές του ανάγκες χωρίς την πυρηνική ενέργεια”.
Η Κίνα διαθέτει 61 αντιδραστήρες και ηγείται στην κατασκευή νέων, με σχεδόν 40 υπό κατασκευή, επιδιώκοντας να ξεπεράσει τις ΗΠΑ σε συνολική ισχύ. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen χαρακτήρισε «στρατηγικό λάθος» τη μείωση της πυρηνικής ενέργειας στην Ευρώπη και παρουσίασε νέα σχέδια για ενίσχυση της παραγωγής.
Η Ρωσία, από την πλευρά της, έχει αναδειχθεί σε κορυφαίο εξαγωγέα τεχνογνωσίας, κατασκευάζοντας 20 αντιδραστήρες διεθνώς.
Το Τσερνόμπιλ υπενθυμίζει ακόμη τους κινδύνους: στις 26 Απριλίου 1986, η έκρηξη του αντιδραστήρα Νο. 4 μόλυνε μεγάλες περιοχές και διέσπειρε ραδιενέργεια σε όλη την Ευρώπη. Παρά ταύτα, η Ουκρανία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πυρηνική ενέργεια, που καλύπτει περίπου το ήμισυ της ηλεκτροπαραγωγής της.
Η ευρωπαϊκή στροφή προς την πυρηνική ενέργεια
Η Ευρώπη επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από ρωσική ενέργεια μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, ωστόσο η κρίση στη Μέση Ανατολή ανέδειξε εκ νέου την ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πλέον θεωρεί την πυρηνική ενέργεια μέρος του μείγματος καθαρής ενέργειας μαζί με την αιολική και την ηλιακή.
Το 1990 η πυρηνική ενέργεια κάλυπτε το ένα τρίτο της ευρωπαϊκής ηλεκτροπαραγωγής· σήμερα το ποσοστό έχει μειωθεί στο 15%. Η von der Leyen έχει αναγνωρίσει ότι η εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα αποδυναμώνει την Ευρώπη.
“Ήταν στρατηγικό λάθος να στραφούμε μακριά από μια αξιόπιστη και προσιτή πηγή χαμηλών εκπομπών”, δήλωσε, υπογραμμίζοντας πως η Ευρώπη θέλει να συμμετάσχει στη παγκόσμια αναγέννηση της πυρηνικής ενέργειας.
Η ΕΕ εξετάζει την ανάπτυξη Μικρών Μονάδων Αντιδραστήρων (Small Modular Reactors), που αναμένεται να λειτουργήσουν στις αρχές της δεκαετίας του 2030. Πρόκειται για πιο ευέλικτες, οικονομικότερες και ταχύτερες στην κατασκευή λύσεις.
Η Γαλλία, η Σουηδία και η Φινλανδία παραμένουν πρωτοπόρες στην Ευρώπη, ενώ η Γερμανία, η Αυστρία και η Ιταλία έχουν απαγορεύσει την πυρηνική ενέργεια. Το Βέλγιο, ωστόσο, αναθεώρησε πρόσφατα την πολιτική του, επεκτείνοντας τη διάρκεια ζωής των αντιδραστήρων του.
Η Γαλλία, πυρηνική υπερδύναμη
Με 57 αντιδραστήρες σε 19 εργοστάσια, η Γαλλία καλύπτει σχεδόν το 70% των αναγκών της σε ηλεκτρική ενέργεια από πυρηνικά. Ο πρόεδρος Emmanuel Macron ανακοίνωσε το 2022 την κατασκευή έξι νέων αντιδραστήρων, στο πλαίσιο της στρατηγικής για μείωση εκπομπών και ενεργειακή ανεξαρτησία.
Η πανδημία και η ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέδειξαν, σύμφωνα με τον Nicolas Goldberg της Colombus Consulting, τα όρια της αποκλειστικής στροφής στις ανανεώσιμες πηγές. Όπως σημείωσε, “η Γαλλία ενισχύθηκε στη στρατηγική της να διατηρήσει και να παρατείνει τη ζωή των υφιστάμενων πυρηνικών μονάδων”.
Η Γερμανία επιμένει στην απεξάρτηση
Μετά από δεκαετίες αντιπυρηνικών κινητοποιήσεων, η Γερμανία έκλεισε τους τελευταίους τρεις αντιδραστήρες της το 2023, ολοκληρώνοντας ένα σχέδιο που διαμορφωνόταν επί δύο δεκαετίες. Παρά τις συζητήσεις για νέας γενιάς μικρούς αντιδραστήρες, η επιστροφή στην πυρηνική ενέργεια θεωρείται απίθανη.
Ο καγκελάριος Friedrich Merz δήλωσε: “Η απόφαση είναι μη αναστρέψιμη — το μετανιώνω, αλλά έτσι έχουν τα πράγματα”, σημειώνοντας ότι οι εταιρείες λειτουργίας έχουν ήδη προχωρήσει στην αποξήλωση.
Η ρωσική επέκταση στον πυρηνικό τομέα
Η Ρωσία ενισχύει επιθετικά την εγχώρια και διεθνή παρουσία της στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας. Διαθέτει 34 λειτουργικούς αντιδραστήρες, εκ των οποίων οκτώ τύπου RBMK, παρόμοιους με του Τσερνόμπιλ, που έχουν εκσυγχρονιστεί με πρόσθετα μέτρα ασφαλείας.
Νέα έργα βρίσκονται σε εξέλιξη στις εγκαταστάσεις του Kursk, του Leningrad και του Smolensk, καθώς και στην Άπω Ανατολή, περιλαμβάνοντας και πλωτές μονάδες. Παράλληλα, η Μόσχα κατασκευάζει 20 αντιδραστήρες σε Ευρώπη, Αφρική, Ασία και Μέση Ανατολή, ενώ έχει υπογράψει νέες συμφωνίες για περαιτέρω έργα.
Η Ρωσία ολοκλήρωσε επίσης την πρώτη πυρηνική μονάδα της Λευκορωσίας, χώρας που είχε πληγεί σοβαρά από τη ραδιενέργεια του Τσερνόμπιλ. Η ακτιβίστρια Irina Sukhiy σχολίασε ότι οι αρχές της χώρας “εκμεταλλεύονται το λεγόμενο ‘πυρηνικό ρενασάνς’ για να δικαιολογήσουν τις επιλογές τους, αντί να αντιμετωπίζουν τα προβλήματα των κατοίκων στις μολυσμένες περιοχές”.
