Μεταλλάξεις που προκαλούν καρκίνο ενδέχεται να ευθύνονται και για τη νόσο Αλτσχάιμερ, σύμφωνα με νέα έρευνα του Παιδιατρικού Νοσοκομείου της Βοστώνης. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα μικρογλοιακά κύτταρα – τα ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου – συσσωρεύουν γενετικές μεταλλάξεις παρόμοιες με εκείνες που προκαλούν αιματολογικούς καρκίνους, όπως η λευχαιμία και το λέμφωμα.
Αντί όμως να οδηγούν σε όγκους, φαίνεται ότι ενισχύουν τη νευροφλεγμονή και τον θάνατο των νευρώνων, χαρακτηριστικά της νόσου Αλτσχάιμερ. Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στην επιθεώρηση Cell, ενδέχεται να αλλάξουν ριζικά την κατανόηση και τη θεραπευτική προσέγγιση της ασθένειας.
Μεταλλάξεις που συνδέουν τον καρκίνο με την άνοια
Η μελέτη, υπό την καθοδήγηση του Christopher Walsh, επικεφαλής του Τμήματος Γενετικής και Γονιδιωματικής του νοσοκομείου και ερευνητή του Ινστιτούτου Howard Hughes, ανέλυσε 149 γονίδια που σχετίζονται με τον καρκίνο σε δείγματα ιστών 190 εγκεφάλων από δωρητές με Αλτσχάιμερ και 121 υγιείς εγκεφάλους. Τα δείγματα από ασθενείς εμφάνισαν περισσότερες μεταλλάξεις στο DNA, οι οποίες συγκεντρώνονταν επανειλημμένα στα ίδια πέντε γονίδια που θεωρούνται «οδηγοί» καρκίνου.
«Διαπιστώνουμε ότι, σε κάποιο βαθμό, η νόσος Αλτσχάιμερ μοιάζει με τον καρκίνο – προκαλείται από τις ίδιες μεταλλάξεις που οδηγούν σε λεμφώματα και λευχαιμίες», δήλωσε ο Walsh. «Αυτό είναι σημαντικό, γιατί ήδη διαθέτουμε πλήθος φαρμάκων κατά του καρκίνου, κάποια από τα οποία θα μπορούσαν να αποδειχθούν χρήσιμα και για τη θεραπεία της Αλτσχάιμερ».
Απρόσμενα ευρήματα στο αίμα
Επειδή οι μεταλλάξεις που εντοπίστηκαν στα μικρογλοιακά κύτταρα σχετίζονται συνήθως με καρκίνους του αίματος, οι ερευνητές εξέτασαν αν υπάρχουν και στο αίμα ασθενών με Αλτσχάιμερ – και πράγματι τις βρήκαν. «Ήταν ένα απροσδόκητο εύρημα που υποδεικνύει έναν εντελώς νέο μηχανισμό παθογένεσης της νόσου», ανέφερε ο συν-συγγραφέας August Yue Huang. «Τα ευρήματα δείχνουν ότι ανοσοκύτταρα του αίματος με καρκινικές μεταλλάξεις πιθανότατα διεισδύουν στον εγκέφαλο και συμβάλλουν στην εξέλιξη της νόσου».
Οι επιστήμονες υποθέτουν ότι καθώς ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός εξασθενεί με την ηλικία ή λόγω τραυματισμού, τα ανοσοκύτταρα που φέρουν αυτές τις μεταλλάξεις περνούν στον εγκέφαλο και μετατρέπονται σε μικρογλοιακά κύτταρα. Όταν αρχίζουν να συσσωρεύονται πρωτεΐνες όπως η αμυλοειδής και η tau, τα μεταλλαγμένα αυτά κύτταρα πολλαπλασιάζονται, δημιουργώντας ωστόσο ένα πιο φλεγμονώδες και τοξικό περιβάλλον που οδηγεί στον θάνατο των νευρώνων.
Προς νέες διαγνωστικές και θεραπευτικές προσεγγίσεις
Η ανακάλυψη ότι οι ίδιες μεταλλάξεις εμφανίζονται τόσο στον εγκέφαλο όσο και στο αίμα των ασθενών ανοίγει νέους δρόμους για τη διάγνωση και την πρόληψη. Η συν-συγγραφέας Alice Eunjung Lee σημείωσε ότι θα μπορούσαν να αναπτυχθούν γενετικά τεστ αίματος για την ανίχνευση αυτών των μεταλλάξεων και την εκτίμηση του κινδύνου εμφάνισης Αλτσχάιμερ. Παράλληλα, η σύνδεση με τη βιολογία του καρκίνου δημιουργεί προοπτικές επαναχρησιμοποίησης αντικαρκινικών φαρμάκων για τη θεραπεία νευροεκφυλιστικών παθήσεων.
Σε μεταγενέστερη μελέτη των Huang και Lee, που δημοσιεύθηκε ως προδημοσίευση στο bioRxiv, διαπιστώθηκε ότι οι ίδιες μεταλλάξεις στο αίμα αυξάνουν τον κίνδυνο Αλτσχάιμερ ανεξάρτητα από τον γνωστό γενετικό παράγοντα κινδύνου APOE4. Η έρευνα ενισχύει τη θεωρία ότι οι σωματικές μεταλλάξεις στα μικρογλοιακά κύτταρα συμβάλλουν στην ανάπτυξη νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, όπως έδειξε και μελέτη του 2024 στο eLife, η οποία εντόπισε επαναλαμβανόμενες ογκογόνες παραλλαγές που ενεργοποιούν την οδό MAPK σε περίπου 25% των ασθενών με Αλτσχάιμερ που εξετάστηκαν.
