Νέα αρχαιολογικά ευρήματα που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences αποκαλύπτουν ότι οι άνθρωποι ενδέχεται να πειραματίζονταν με συμβολική γραφή πριν από 40.000 χρόνια. Αν επιβεβαιωθεί, η ανακάλυψη αυτή ανατρέπει όσα γνωρίζαμε για την ιστορία της επικοινωνίας, καθώς οι αρχαιότερες γνωστές μορφές γραφής θεωρούνταν έως σήμερα οι μεσοποταμιακές πρωτο-σφηνοειδείς επιγραφές, ηλικίας περίπου 5.000 ετών.
«Τα ευρήματα χρονολογούνται δεκάδες χιλιάδες χρόνια πριν από τα πρώτα συστήματα γραφής, στην εποχή που ο Homo sapiens εγκατέλειψε την Αφρική, εγκαταστάθηκε στην Ευρώπη και ήρθε σε επαφή με τον Νεάντερταλ», εξηγεί η αρχαιολόγος Ewa Dutkiewicz, συν-συγγραφέας της μελέτης από το Μουσείο Προϊστορίας και Πρώιμης Ιστορίας του Βερολίνου.
Η Dutkiewicz και η ερευνητική της ομάδα ανέλυσαν 260 αντικείμενα που βρέθηκαν σε σπηλιές της Εποχής του Λίθου στη Σουαβική Ιούρα, ορεινή περιοχή της νοτιοδυτικής Γερμανίας. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ένα μικρό ειδώλιο μαμούθ, σκαλισμένο από χαυλιόδοντα του εξαφανισμένου ζώου, καθώς και το περίφημο Adorant – ένα ελεφαντοστέινο αγαλματίδιο που απεικονίζει μια ανθρώπινη μορφή με χαρακτηριστικά λιονταριού και ανοιγμένα χέρια. Πολλά από αυτά τα αντικείμενα φέρουν επαναλαμβανόμενες ακολουθίες γραμμών, σταυρών, στιγμών και εγκοπών.
Η ανάλυση των συμβόλων
Η ερευνητική ομάδα κατέγραψε περισσότερες από 3.000 γεωμετρικές χαράξεις σε μια βάση δεδομένων και τις εξέτασε με υπολογιστικά εργαλεία. Ο στόχος δεν ήταν η «αποκρυπτογράφηση» των μηνυμάτων, αλλά η σύγκριση των χαρακτηριστικών τους με μεταγενέστερα συστήματα γραφής.
«Υπάρχουν πολλές θεωρίες, αλλά μέχρι σήμερα ελάχιστες εμπειρικές μελέτες για τα μετρήσιμα χαρακτηριστικά αυτών των συμβόλων», δήλωσε ο Christian Bentz, συν-συγγραφέας της μελέτης από το Πανεπιστήμιο Saarland της Γερμανίας.
Σύμφωνα με τον Bentz, η χρήση μεθόδων όπως η ποσοτική γλωσσολογία και η στατιστική μοντελοποίηση επέτρεψε στους ερευνητές να συγκρίνουν τα σύμβολα των παλαιολιθικών ευρημάτων με τις πρώτες σφηνοειδείς επιγραφές και τα σύγχρονα συστήματα γραφής. Έτσι, υπολόγισαν πόση πληροφορία μπορούσαν να μεταφέρουν αυτά τα χαράγματα.
Ανατροπή στις θεωρίες για την εξέλιξη της γραφής
«Η ανθρώπινη ικανότητα να κωδικοποιεί πληροφορίες μέσω σημείων και συμβόλων αναπτύχθηκε επί χιλιάδες χρόνια. Η γραφή αποτελεί απλώς μία μορφή μέσα σε μια μακρά αλυσίδα συστημάτων σημείων», σημειώνει ο Bentz, προσθέτοντας ότι η έννοια της κωδικοποίησης παραμένει θεμελιώδης ακόμη και στα σύγχρονα υπολογιστικά συστήματα.
Τα αποτελέσματα εξέπληξαν τους επιστήμονες. Αν και θεωρούσαν ότι οι πρωτο-σφηνοειδείς επιγραφές θα είχαν περισσότερες ομοιότητες με τα σημερινά συστήματα γραφής, διαπιστώθηκε ότι μοιάζουν περισσότερο με τα προϊστορικά σύμβολα. Αυτό υποδηλώνει ότι η γραφή ενδέχεται να έχει αλλάξει ελάχιστα επί δεκάδες χιλιάδες χρόνια.
Παρότι το ακριβές νόημα των παλαιολιθικών συμβόλων της Γερμανίας παραμένει άγνωστο, η ερευνητική ομάδα είναι βέβαιη ότι δεν αντιπροσωπεύουν κάποια ομιλούμενη γλώσσα. «Τα σημεία στα αντικείμενα επαναλαμβάνονται – σταυρός, σταυρός, σταυρός, γραμμή, γραμμή, γραμμή. Αυτό το είδος επανάληψης δεν συναντάται στην προφορική γλώσσα», εξηγεί ο Bentz.
Η γνωστική ικανότητα του ανθρώπου της Εποχής του Λίθου
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι τα νέα δεδομένα επιτρέπουν πλέον τη στενότερη ερμηνεία των αρχαίων συμβόλων. Παράλληλα, δείχνουν πως οι άνθρωποι της Εποχής του Λίθου διέθεταν ήδη γνωστικές ικανότητες συγκρίσιμες με εκείνες των σύγχρονων απογόνων τους.
«Υπάρχουν πολλά ακόμη σύνολα σημείων προς διερεύνηση. Μόλις αρχίσαμε να ξύνουμε την επιφάνεια», καταλήγει η Dutkiewicz.
