Η φωνή, ως το πιο ισχυρό εργαλείο αυτοέκφρασης και ψυχικής ισορροπίας, συχνά παραμένει ανεξερεύνητη και περιορισμένη από συνήθειες και πεποιθήσεις. Αυτή η ανάγκη για πλήρη αξιοποίηση της φωνής ως εργαλείου αυτογνωσίας και θεραπείας οδήγησε την Μαρία Παπαγεωργίου στον σχεδιασμό και την υλοποίηση μιας σειράς σεμιναρίων που συνδυάζουν τη διαφραγματική αναπνοή και την ορθοφωνική τοποθέτηση. Με το πέρασμα των χρόνων και έπειτα από πολυάριθμες συνεργασίες με καλλιτέχνες και ανθρώπους από διαφορετικούς χώρους, κατάφερε να διαμορφώσει ένα πεδίο όπου η φωνή λειτουργεί ως εργαλείο επικοινωνίας, προσωπικής θεραπείας και ενοποίησης
Τι σας ενέπνευσε να δημιουργήσετε αυτό το νέο σεμινάριο διαφραγματικής αναπνοής και ορθοφωνικής τοποθέτησης;
Αυτό το εργαστήρι που πραγματοποιώ πιο εντατικά τα τελευταία τρία χρόνια είναι το αποτέλεσμα μιας μακρόχρονης παρατήρησης της ανθρώπινης φωνής από τη μεριά μου, αλλά και της σύνδεσής μου με την χορογράφο και performer Αποστολία Παπαδαμάκη. Μαζί πραγματοποιούσαμε για πέντε χρόνια σεμινάρια μέσα στη φύση, με εκείνη να εστιάζει κυρίως στο σώμα και εγώ στην εναρμόνιση μέσα από τη φωνή. Το σεμινάριο αυτό, που δεν απευθύνεται απαραίτητα σε μουσικούς αλλά σε κάθε άνθρωπο που θέλει να συνδεθεί βαθύτερα με τη φωνή του, δεν σου κρύβω πως είναι από τις πιο όμορφες και ουσιαστικές δραστηριότητες που έχω κάνει τα τελευταία χρόνια.
Πώς συνδέεται η φωνή και η αναπνοή με την ψυχική μας ισορροπία και έκφραση σύμφωνα με την εμπειρία σας;
Η φωνή μας είναι το απόλυτο εργαλείο για να φτάσουμε γρήγορα και ουσιαστικά στην ψυχική μας ισορροπία. Το πιστεύω ακράδαντα. Είναι το όργανο που μας απογυμνώνει πλήρως, αυτό από το οποίο δεν μπορούμε να κρύψουμε ούτε τα συναισθήματά μας ούτε τα τραύματά μας. Όσο καλύτερα την εξερευνήσουμε και την παρατηρήσουμε, τόσο πιο κοντά μπορούμε να φτάσουμε στη βαθιά, προσωπική μας ισορροπία. Δυστυχώς, η έκφραση του ψυχισμού μας μέσα από τη φωνή και το σώμα στον δυτικό κόσμο των τελευταίων χρόνων, αντιμετωπίζει πολλούς περιορισμούς. Δεν εκφραζόμαστε πραγματικά με τη φωνή μας, δεν την ακούμε καν, ακόμη κι όταν μιλάμε. Κι έτσι, πέρα από τα σφιγμένα σαγόνια και τις παλινδρομήσεις που έχουν αυξηθεί εκθετικά τα τελευταία χρόνια, έχει χαθεί και η εξωστρέφεια, η χαρά που υπήρχε κάποτε στο μοίρασμα του τραγουδιού.
Ποιες είναι οι πιο συνηθισμένες περιοριστικές πεποιθήσεις που συναντάτε σε ανθρώπους όταν προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν τη φωνή τους;
Δεν είναι τυχαίο ότι το βασικό εργαστήρι μου το ονομάζω «Φτου Ξελευτερία». Συχνά χρειάζεται να ψάξω βαθιά μαζί με έναν άνθρωπο που έρχεται στο σεμινάριο τι του συμβαίνει και έχει περιορισμένη έκφραση ή και η δυσκολία στο να εκφέρει τη φωνή του. Τις περισσότερες φορές είναι κάτι που μπορεί να προέρχεται από ένα πολύ βαθύ τραύμα, συχνά από πολύ νεαρή ηλικία. Όταν όμως παρατηρήσεις τη φωνή, όταν της δώσεις χώρο και ονοματίσεις αυτό το τραύμα, τότε αρχίζεις να το ξεπερνάς.
Έχει δηλαδή το σεμινάριο μια «ολιστική προσέγγιση»;
Ακριβώς αυτό προσπαθώ να περιγράψω: φυσικά οι ασκήσεις φωνητικής και η εβδομαδιαία εκγύμναση της φωνής και του διαφράγματος είναι απαραίτητες για να βελτιωθούμε. Ωστόσο, όσο βαθύτερα γνωρίζεις τη φωνή σου , την αντήχησή της, την έντασή της, τη συχνότητα (HZ) με την οποία την εκφέρεις, τόσο πιο συνειδητά μπορείς να σταθείς σε αυτό που θέλεις να εκφράσεις. Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι απλώς να μάθουμε να τραγουδάμε «σωστά» και να μας χειροκροτούν. Το πραγματικό ζητούμενο είναι να φτάσουμε σε ένα αρμονικό επίπεδο ανάμεσα στην ψυχή, τον νου, τη φωνή και τον λόγο, ώστε να στεκόμαστε πιο δυνατοί και με περισσότερη αξιοπρέπεια.
Πώς λειτουργούν οι «μνήμες του σώματος» στον τρόπο που αναπνέουμε και εκφραζόμαστε;
Για να σου απαντήσω, θα σου πω το πιο απλό πράγμα: η διαφραγματική αναπνοή υπάρχει μέσα μας ήδη από τότε που είμαστε στην κοιλιά της μητέρας μας. Από το δεύτερο όμως έτος της ζωής μας και μετά, αρχίζουμε σιγά σιγά να την ξεχνάμε. Όταν λοιπόν εξηγώ σε κάποιον τη διαφραγματική αναπνοή, ουσιαστικά δεν του μαθαίνω κάτι καινούργιο, του θυμίζω κάτι που το σώμα του ήδη γνωρίζει. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι στις πολύ μικρές ηλικίες η χρήση της φωνής είναι σε απόλυτη σύνδεση με τις επιθυμίες και την έκφρασή μας. Όσο ενηλικιωνόμαστε, τόσο περισσότερο απομακρυνόμαστε από αυτή την αλήθεια. Πολύ συχνά λέω ότι αυτά τα σεμινάρια είναι περισσότερο κύκλοι αναμνήσεων και, κατ’ επέκταση, κύκλοι γνώσης.
Με ποιον τρόπο βοηθά η κατανόηση της λειτουργίας του διαφράγματος στη φωνητική εξέλιξη ενός ανθρώπου;
Καταρχάς, αν ρωτήσεις δέκα ανθρώπους τι είναι το διάφραγμα, οι οκτώ θα σου πουν περίπου πού βρίσκεται ή πώς «μοιάζει», αλλά σπάνια θα ακούσεις την ακριβή απάντηση: ότι πρόκειται για έναν εξαιρετικά δυνατό μυ. Για την ακρίβεια, είναι ο δεύτερος πιο δυνατός μυς στη θωρακική περιοχή μετά την καρδιά, και όταν ενεργοποιείται σωστά, «τραβάει» μαζί του πάνω από σαράντα ακόμη μύες. Όταν λοιπόν γνωρίσεις επακριβώς πώς λειτουργεί αυτός ο μυς, μπορείς πραγματικά να επωφεληθείς από τη δύναμη και τα οφέλη του. Η φωνή μας συνδέεται άρρηκτα με τη διαφραγματική αναπνοή .
Τι ρόλο παίζουν τα «ηχεία του σώματος» στη φωνητική απόδοση και πώς τα αξιοποιείτε στο σεμινάριο;
Αυτό είναι το σημείο του σεμιναρίου που ουσιαστικά δικαιολογεί και τον τίτλο «Το Χρώμα της Φωνής». Μαθαίνουμε για τα βασικά στοιχεία του σώματος και εξηγούμε γιατί υπάρχουν τόσες διαφορετικές φωνές. Διερευνούμε πώς αλλάζει η χρήση αυτών των «ηχείων» ανάλογα με τον χρόνο και τον τόπο που μεγαλώνει ένας άνθρωπος, πώς διαφοροποιείται ανάλογα με το τι θέλει να εκφράσει και πώς να συνδεθεί κοινωνικά. Τέλος, μαθαίνουμε πώς να παρατηρούμε τις φωνές των άλλων ( την αντήχηση, τις ιδιαιτερότητες, την ένταση ) με περισσότερη κατανόηση και λιγότερη κριτική, ώστε να μεταφράζουμε και να σεβόμαστε τις φωνές γύρω μας.
Πως επηρεάζει ο χώρος όπως το Μουσείο Γουλανδρή τη μαθησιακή εμπειρία του σεμιναρίου;
Νομίζω ότι η διεξαγωγή αυτού του σεμιναρίου στο Μουσείο Γουλανδρή ξεπέρασε κάθε προσδοκία μου! Είναι ένας χώρος βουτηγμένος στην τέχνη, με μια εξαιρετική ομάδα ανθρώπων που τρέχουν τις δραστηριότητες. Και μόνο το γεγονός ότι το σεμινάριο πραγματοποιείται σε ώρες που το μουσείο είναι κλειστό, στον πρώτο όροφο ανάμεσα σε έργα του Πικάσο, του Βαν Γκογκ, του Καντίνσκι και πολλών άλλων, αμέσως ξεχειλίζουν όλες οι αισθήσεις σου.
Εκτός από τις συναντήσεις στο Μουσείο Γουλανδρή συνεχίζετε και στο Μουσείο Μαρία Κάλλας. Τί διαφορετικό θα κάνετε εκεί ;
Ακριβώς. Το σεμινάριο που γίνεται φέτος για δεύτερη χρονιά στο Μουσείο Γουλανδρή είναι αυτοτελές: μία Τετάρτη κάθε μήνα συναντιούνται διαφορετικές ομάδες και κάποιος μπορεί να δηλώσει συμμετοχή για όποιο μήνα επιθυμεί, μέχρι και τον Απρίλιο.
Στο Maria Callas Museum είναι επίσης η δεύτερη χρονιά που συνεργάζομαι, αυτή τη φορά με μια διαφορετική προσέγγιση: μία συγκεκριμένη ομάδα θα συμμετάσχει σε έξι συναντήσεις, εμβαθύνοντας και μαθαίνοντας τραγούδια, καθώς και τον τρόπο που λειτουργεί η πολυφωνία. Το Maria Callas Museum είναι ένας καινούριος, μαγικός χώρος. Καθώς μπαίνεις, σε περικυκλώνει παντού το πνεύμα και η φωνή της Μαρίας Κάλλας. Χαίρομαι πολύ που θα δημιουργήσουμε μαζί για έξι εβδομάδες, από τον Γενάρη μέχρι τον Μάιο, και στο τέλος θα γιορτάσουμε με μια μικρή εκδήλωση, τραγουδώντας όλοι μαζί.
Τι θα θέλατε να νιώσουν ή να ανακαλύψουν οι συμμετέχοντες όταν ολοκληρώσουν τον κύκλο του σεμιναρίου;
Ότι το τραγούδι είναι προσφορά και όχι επίδειξη. Κάθε φορά που τραγουδάμε, κάνουμε ένα δώρο στον ακροατή μας. Ό,τι μαθαίνουμε αξίζει να το δίνουμε στο διπλανό μας. Και φυσικά, το να τραγουδάμε είναι μια κοινωνική πράξη εμπιστοσύνης και αγάπης , μια πράξη που συχνά έχει καταστραφεί ή ξεχαστεί, και που μέσα από αυτά τα σεμινάρια προσπαθούμε σιγά-σιγά να επαναφέρουμε στην επιφάνεια.
Πώς συνδέεται η προσωπική σας πορεία ως ερμηνεύτρια και τραγουδοποιός με τη διδασκαλία της φωνής;
Δεν ξέρω πώς θα είχε εξελιχθεί η ζωή μου αν -20 χρονών κορίτσι- δεν είχα γνωρίσει την Ελισσάβετ Καρατζόλη. Δεν ξέρω τι πορεία θα είχα διαγράψει . Η Ελισσάβετ είναι η πιο σπουδαία δασκάλα που έχουμε αυτή τη στιγμή εν ενεργεία, δεν είναι τυχαίο ότι τα πιο μεγάλα ονόματα του τραγουδιού την εμπιστεύονται . Χαράζει δρόμους με τις γνώσεις , την αφοσίωση και την αγάπη της.
Ξέρεις, αρχικά φαίνεται ότι οι δύο αυτές δραστηριότητες συνδέονται – και ίσως να συνδέονται. Όμως, επειδή και οι δύο είναι πολύ δημιουργικές και απαιτούν απόλυτη συγκέντρωση και αφοσίωση, πολλές φορές δυσκολεύομαι να ανταποκριθώ ταυτόχρονα, τουλάχιστον χρονικά. Έχω αποδεχτεί ότι η ζωή μου τα τελευταία 15 χρόνια είναι μοιρασμένη ανάμεσα σε αυτές τις δύο ιδιότητες και προσπαθώ να κατανέμω τον χρόνο μου ισορροπημένα, γιατί —πίστεψέ με— και οι δύο μου προσφέρουν μεγάλη χαρά και ανταπόδοση.
Ποια είναι η μεγαλύτερη χαρά που σας δίνει η διδασκαλία;
Ο Ίρβιν Γιάλομ έλεγε ότι ο δάσκαλος, στην ουσία, είναι ξεναγός. Μου άρεσε πολύ αυτή η ιδέα, γιατί ο τίτλος «δάσκαλος» είναι βαρύς και δεν ξέρω αν είναι τίμιο να τον κουβαλάμε απλώς έτσι. Μου αρέσει λοιπόν να λέω ότι είμαι ξεναγός μέσα σε δρόμους που τυχαίνει να γνωρίζω καλύτερα από κάποιους άλλους ανθρώπους και με χαρά να τους καθοδηγώ. Και τα βλέμματα… Ζωή μου, αυτά τα βλέμματα που αλλάζουν και γλυκαίνουν μετά το πέρας των σεμιναρίων, είναι η μεγαλύτερη ανταμοιβή. Δεν μπορείς να φανταστείς πόσο δυνατές και συγκινητικές στιγμές έχω ζήσει όλα αυτά τα χρόνια με ανθρώπους που ούτε καν γνώριζα πριν.
INFO
Ιδρυμα Βασίλη και Ελίζας – Μαρία Παπαγεωργίου «Το χρώμα της φωνής» Τετάρτες και 21/01, 18/02, 18/03, 01/04/2026 . τηλ. 210 72 52 895, visit@goulandris.gr
«Μουσείο Μαρία Κάλλας», «The Eternal Cycle of Voice»ς 9 Φεβρουαρίου, 9 Μαρτίου, 30 Μαρτίου, 20 Απριλίου, και 4 Μαΐου 2026, τηλ. 2104404204
