Είναι ο σύμβουλος του προέδρου ο πραγματικός πρόεδρος;

Πολλοί από τους προέδρους των ΗΠΑ είχαν σημαντικούς πολιτικούς συμβούλους και κάποιοι εξ αυτών έχουμε υποψίες ότι διαμόρφωναν την πολιτική παρασκηνιακά (με πιο πρόσφατο τον Καρλ Ρόουβ επί προεδρίας Μπους). Ομως ποτέ δεν έχουμε παρακολουθήσει κάποιον πολιτικό σύμβουλο να παίρνει την εξουσία με τόσο θράσος όσο ο Στίβεν Μπάνον – ούτε έχουμε δει κάποιον να προκαλεί τόσες ζημιές τόσο σύντομα στη θεωρούμενη δημοφιλία ή την προσποίηση ικανότητας του αφεντικού του. Με αυτό το δηκτικό σχόλιο και τον τίτλο «Πρόεδρος Μπάνον;» στηλιτεύουν οι «New York Times» τη δράση του προεδρικού συμβούλου, ιδιοκτήτη της ακροδεξιάς ιστοσελίδας Breitbart News.

Ο Μπάνον μετέτρεψε το Breitbart News σε πλατφόρμα προβολής ακροδεξιών και ρατσιστικών απόψεων, έκανε το ίδιο με την προεκλογική εκστρατεία του Τραμπ και τώρα το επαναλαμβάνει στον Λευκό Οίκο, καταγγέλλει η έγκυρη εφημερίδα και συνεχίζει στο βασικό της άρθρο: «Αυτό ήταν κάτι αναμενόμενο, αν και η ταχύτητα με την οποία ο πρόεδρος Τραμπ κινήθηκε για να αποξενώσει τους Μεξικανούς (λέγοντας ότι θα πληρώσουν εκείνοι για το τείχος – σύνορα), τους Εβραίους (θεωρώντας ότι το Ολοκαύτωμα δεν ήταν κάτι ιδιαίτερο) και τους μουσουλμάνους (με την απαγόρευση εισόδου) είναι εντυπωσιακή. Τα δακτυλικά αποτυπώματα του Μπάνον βρίσκονται πάνω σε όλες αυτές τις αποφάσεις».

Οι «New York Times» το διατυπώνουν σαφώς: «Ενα νέο προεδρικό διάταγμα που πολιτικοποιεί τη διαδικασία των αποφάσεων για την εθνική ασφάλεια δείχνει πως ο Μπάνον παίρνει θέση ως Σβενγκάλι αλλά ως de facto πρόεδρος».

Η επίσημη συμμετοχή του Στιβ Μπάνον, που έχει τον τίτλο του επικεφαλής της στρατηγικής για την κυβέρνηση Τραμπ, στον στενό κύκλο των ανώτατων αξιωματούχων που καθορίζουν την πολιτική για την εθνική ασφάλεια ξεσηκώνει θύελλα αντιδράσεων. Οχι μόνο από τα ΜΜΕ και τους Δημοκρατικούς αλλά και πρώην κρατικούς αξιωματούχους που θεωρούν ότι πρόκειται για μια άνευ προηγουμένου πολιτικοποίηση του τρόπου λήψης αποφάσεων – και μπορεί να σημαίνει τη διαφορά μεταξύ ειρήνης και πολέμου. Ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε πως ο Μπάνον θα είναι μόνιμα παρών στην λεγόμενη «επιτροπή διευθυντών» του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, αλλά ο επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών και ο επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων θα μετέχουν μόνο «εάν τα θέματα αφορούν αρμοδιότητές τους και την εμπειρία τους».

«Αυτό είναι θεότρελο. Ζούμε μια εβδομάδα τρέλας», έγραψε η Σούζαν Ράις, σύμβουλος εθνικής ασφαλείας του Ομπάμα σε ένα tweet στο οποίο ρώτησε σαρκαστικά: «Ποιος χρειάζεται στρατιωτική συμβουλή ή πληροφορίες για να διαμορφώσει πολιτική σχετικά με το Ισλαμικό Κράτος, τη Συρία ή το Αφγανιστάν;».

Ο Ντέιβιντ Ρόθκοπφ, που μελετά την ιστορία του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, παρατηρεί πως η ανωμαλία της εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ, στενά συνδεδεμένη με τις διαδικασίες που οδήγησαν στην διαμόρφωσή της, δημιουργεί ήδη κρίση διεθνών διαστάσεων. «Εχουμε κλιμάκωση του χάους ως συνέπεια της λήψης αποφάσεων στον Λευκό Οίκο χωρίς τη συμβολή των ειδικών – κάτι που δεν έχει προηγούμενο στη σύγχρονη ιστορία και οδηγεί χιλιάδες ανθρώπους σε διαδηλώσεις που μας θυμίζουν τη δεκαετία του ’60», παρατηρεί και τονίζει ότι η τοποθέτηση του Μπάνον (που δεν έχει εμπειρία) στο ανώτατο αυτό όργανο αποτελεί «ακραία κίνηση». Κυρίως επειδή ο Μπάνον έχει αποδειχθεί ότι διαθέτει «ρατσιστικές, μισογυνικές και ισλαμοφοβικές» απόψεις.

Ομως ο μεγαλύτερος φόβος είναι πως ο Μπάνον έχει φτιάξει ένα δικό του «συμβούλιο» που αποφασίζει για την εθνική ασφάλεια πίσω από κλειστές πόρτες. Ανθρωπος που γνωρίζει τα τεκταινόμενα δήλωσε πως έχει ήδη διαμορφωθεί ένα κλίμα που αποτρέπει την έκφραση διαφορετικών απόψεων, ενώ στις συνεδριάσεις δεν κρατούνται πρακτικά. Επίσης δεν υπάρχει καμία οργάνωση για το προσωπικό του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας και τη λειτουργία του. «Παίρνουν αποφάσεις για την πορεία της χώρας εντελώς έξω από τη δομή που προβλέπει ο νόμος και το Σύνταγμα», λέει στέλεχος των μυστικών υπηρεσιών στο περιοδικό «Foreign Policy», τονίζοντας πως τα πολλά προεδρικά διατάγματα που έχει υπογράψει αυτές τις ημέρες ο Ντόναλντ Τραμπ έχουν διαμορφωθεί με αυτόν τον εντελώς αδιαφανή και αντιδημοκρατικό τρόπο.

Καθώς όλο και περισσότερες λεπτομέρειες γίνονται γνωστές για πώς νέα κυβέρνηση οδηγήθηκε στην απαγόρευση εισόδου πολιτών από μουσουλμανικές χώρες και προσφύγων, μαθαίνουμε ότι το Γραφείο διαχείρισης και προϋπολογισμού του Λευκού Οίκου, υπεύθυνο για τον συντονισμό της δράσης με τα υπόλοιπα υπουργεία, δεν ενημέρωσε καθόλου για την απαγόρευση μέσω των συνηθισμένων διαδικασιών τα υπουργεία Δικαιοσύνης, Εσωτερικών, Εσωτερικής Ασφάλειας και Αμυνας.

Φαίνεται ότι ο Τραμπ στήνει ένα σύστημα, λέει ο Ρόθκοπφ, «με τους λάθος ανθρώπους στο τραπέζι και τον λάθος άνθρωπο στην κορυφή του τραπεζιού» – δηλαδή τον ίδιο τον Τραμπ. Στις προηγούμενες κυβερνήσεις εάν κάποιος νόμιζε πως κάποιο άλλο πρόσωπο ή τμήμα είχε σχέση ή εμπειρία με το θέμα ήταν σε συζήτηση ήταν ελεύθερος να στείλει τα σχετικά έγγραφα – εάν ο δέκτης είχε τη σωστή διαβάθμιση απορρήτου. Με αυτή την πρακτική ετών στο μυαλό κάποιοι αξιωματούχοι που είχαν δει τα προεδρικά διατάγματα πριν υπογραφούν τα προώθησαν σε ειδικούς των υπουργείων. Αυτό δυσαρέστησε έντονα τον Μπάνον και τους συνεργάτες του, σύμφωνα με ανθρώπους στο προεδρικό περιβάλλον. Και έτσι ανακοίνωσαν πολύ πιο αυστηρούς κανόνες, αφήνοντας έξω από την ενημέρωση τα περισσότερα στελέχη της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας.