[Κραυγές και ψίθυροι] Το γκαρσονάκι

Πριν από λίγα βράδια κατέβαινα την οδό Ασκληπιού, το τμήμα μεταξύ Σόλωνος και Ακαδημίας, με έναν φίλο απόλυτα επιτυχημένο και καταξιωμένο στη δουλειά του, άνθρωπο με οικονομική επιφάνεια και κοινωνική αναγνώριση. Αν και βιαζόμασταν, σταμάτησε σε έναν πάγκο όπου πωλούνταν μεταχειρισμένα βιβλία. Διάλεξε βιαστικά δυο – τρία, όχι με το ενδιαφέρον του αγοραστή, αλλά με ένα είδος συγκίνησης. Αυτή που προκαλεί η εκτέλεση  χρέους. Αναρωτήθηκα γιατί να αγοράσει μεταχειρισμένα βιβλία, αλλά δεν είπα τίποτα. Ούτε όταν, καθώς επιστρέφαμε, σταμάτησε και πάλι, αγόρασε άλλα τόσα και έπιασε την κουβέντα με τον υπαίθριο βιβλιοπώλη. Είναι περιπτώσεις που κάποιος «ξεκλειδώνεται» μόνο όταν το θέλει ο ίδιος. Κι εκείνο το βράδυ φαίνεται ότι ο φίλος ήθελε να μιλήσει.   

Αρχές της δεκαετίας του 1960 και μόλις είχε τελειώσει το Δημοτικό. Ορφανός από πατέρα, με ανήμπορη και φακελωμένη μάνα που προσπαθούσε να τα βγάλει πέρα υπενοικιάζοντας δωμάτια του σπιτιού τους. Ο μικρός, «μεγάλος» πια, έτσι όπως «μεγαλώνουν» πρώιμα τα αναγκεμένα παιδιά, δούλευε σε ένα καφενείο στη Σόλωνος. Από ‘δώ και πέρα λοιπόν ας τον λέμε «το γκαρσονάκι» χάριν της αφήγησης. «Σε αυτό το κομμάτι της Ασκληπιού ήταν τότε πάγκοι στη σειρά που πουλούσαν βιβλία. Και εγώ με τον δίσκο, πάνω – κάτω όλη την ημέρα, να πηγαίνω καφέδες στους υπαίθριους βιβλιοπώλες» άρχισε να διηγείται. «Μακρονησιώτες» οι περισσότεροι, όπως και ο κύριος Νίκος, πρώην γυμνασιάρχης, που πουλούσε κουλούρια στην παραπάνω γωνία. Και το γκαρσονάκι να φέρνει τις παραγγελίες και να ονειρεύεται την ημέρα που θα μπορούσε να αγοράσει κι αυτό ένα βιβλίο. Από το μεροκάματό του όμως δεν περίσσευε ούτε πενηνταράκι. Φαίνεται ωστόσο ότι η μάνα ένιωσε τη λαχτάρα του και το έφερε έτσι, ώστε να νομίζει ότι της κάνει χάρη. «Κι εσύ βρε παιδί μου, όλη μέρα μέσα στα βιβλία, δεν σου ήρθε να αγοράσεις κάτι».

«Θα αγοράσω βιβλίο. Δεν ξέρω τι να διαλέξω. Δώστε μου κάτι εσείς. Κάτι σπουδαίο, για αριστερούς ανθρώπους όπως εμείς» έλεγε την άλλη μέρα στους βιβλιοπώλες. Και έτσι το γκαρσονάκι απέκτησε το πρώτο του βιβλίο. Το «Εγκλημα και Τιμωρία». «Στην αρχή το κρατούσα κλειστό. Φοβόμουν μη χαλάσει όταν θα το άνοιγα. Και μετά άρχισα να το διαβάζω λίγο λίγο. Για να το τελειώσω όσο το δυνατόν αργότερα». Λίγο καιρό μετά, ο κύριος Νίκος ο κουλουρτζής και πρώην γυμνασιάρχης, έπιασε δωμάτιο στο σπίτι τους. Του έδωσε κι άλλα βιβλία, του έκανε συστηματικά μαθήματα, του έλεγε ιστορίες από το 1821, με πιο αγαπημένη του αυτήν για τον «γιο της Καλογριάς».

Το γκαρσονάκι μεγάλωσε, μορφώθηκε, κέρδισε το στοίχημα με τη ζωή. Αλλά κάθε φορά που συναντά υπαίθριους βιβλιοπώλες, σαν να τον τραβάει από το μανίκι ο μικρός με τους καφέδες. «Αν δεν του αγοράσω βιβλία, δεν σταματάει» λέει σήμερα. Και μελαγχολεί για την Αριστερά που ονειρεύτηκε. Αυτή που του υπαγόρευσε, διά στόματος του κυρίου Νίκου του «Μακρονησιώτη», ότι η γνώση (που απαξιώνει η σημερινή κυβέρνηση) είναι το μοναδικό όπλο για να εξολοθρεύσεις ό,τι σε αποκλείει από τα όνειρά σου.