[Ευρωπαϊκό όνειρο] Η Ευρώπη σε απόγνωση

Η Ευρώπη έχει περιέλθει σε απόγνωση, σχεδόν έχει πανικοβληθεί μετά την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ. Και ο υπόλοιπος κόσμος κρατά την αναπνοή του. Η αβεβαιότητα και ο φόβος κυριαρχούν. Το χειρότερο, το εφιαλτικό σενάριο δεν απεφεύχθη. Παρά τον μειλίχιο λόγο του ως εκλεγμένος πρόεδρος ο Τραμπ παραμένει εντελώς απρόβλεπτη, αλλόκοτη, πολιτικά ακραία και αμφιλεγόμενη προσωπικότητα. Ενσαρκώνει, μεταξύ πολλών άλλων, τον «αμερικανικό αντιευρωπαϊσμό». Ούτε συμπαθεί ούτε καταλαβαίνει ούτε θέλει να συνεργαστεί με την Ευρώπη, σύμφωνα τουλάχιστον με τις έως τώρα τοποθετήσεις του. Θεωρεί την Ευρωπαϊκή Ενωση ολοκληρωτικό θεσμό που πρέπει να διαλυθεί, το ΝΑΤΟ ξεπερασμένο, θαυμάζει τον πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν αλλά και τους εθνολαϊκιστές Ακροδεξιούς ηγέτες της Ευρώπης όπως η Μαρίν Λεπέν, οι οποίοι άλλωστε τον υποστήριζαν. Παράλληλα είχε τοποθετηθεί ανοιχτά υπέρ του Brexit και κατά της σύναψης οποιασδήποτε εμπορικής συμφωνίας (ΤΤΙΡ) με την Ευρώπη, ενώ οι θέσεις του πάνω σε όλα τα μείζονος σημασίας θέματα της παγκόσμιας ατζέντας (Προσφυγικό – Μεταναστευτικό, σχέσεις με τη Ρωσία, καταπολέμηση τρομοκρατίας – Ισλαμικού Κράτους, σχέσεις με Ισλάμ, κλιματική αλλαγή, νέες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες) βρίσκονται, όπως καταγράφηκε στις προεκλογικές τοποθετήσεις του, σε απόλυτη αντίθεση με αυτές της Ευρώπης. Επομένως ανακύπτουν κρίσιμα ερωτήματα αν και κατά πόσον μπορούν να αποτελέσουν τη βάση συμβιβασμών για τη διαχείριση –  επίλυση των προβλημάτων αυτών.

Κι αν ακόμη ως πρόεδρος ο Τραμπ μετριάσει τις ακραίες τοποθετήσεις του, το ρήγμα στις ευρωατλαντικές σχέσεις δύσκολα θα αποφευχθεί. Η Ευρώπη, επομένως, έχει ακόμη μια νέα, εξόχως επικίνδυνη κρίση να διαχειριστεί, που σε συνάρτηση με το Brexit επιτείνει το υπαρξιακό πρόβλημά της. Επίσης, η νίκη Τραμπ συνιστά νίκη και των ακραίων λαϊκιστικών δυνάμεων στις ΗΠΑ, που αναπόφευκτα θα μολύνει την Ευρώπη με την ισχυροποίηση αντίστοιχων δυναμικών, σε μια στιγμή που φαινόταν ότι ο λαϊκισμός της κοινωνίας υποχωρούσε.

Αλλά καθώς οι ΗΠΑ διολισθαίνουν με την εκλογή Τραμπ σε πολιτική κατάσταση κυριαρχίας των «εσώκλειστων αντιλήψεων», της αμφισβήτησης των παραδοσιακών αξιών που συνιστούν την πεμπτουσία του δυτικού πολιτισμού (ανοιχτή κοινωνία και οικονομία, ανεκτικότητα, πολυπολιτισμικότητα κ.λπ.), οι ευθύνες της δημοκρατικής Ευρώπης (της «κανονικής Ευρώπης») για τη διαφύλαξη των αξιών αυτών είναι ακόμη υψηλότερες. Η αναζήτηση της κατάλληλης στρατηγικής παραμένει ωστόσο το μείζον ζητούμενο.

Συνοπτικά, αν ο Τραμπ θελήσει να υλοποιήσει τις προεκλογικές εξαγγελίες του, οτιδήποτε γνωρίσαμε ως σύγχρονη κανονικότητα, από την παγκοσμιοποίηση μέχρι την πολυμερή διεθνή συνεργασία για την επίλυση προβλημάτων, ανατρέπεται. Ο κόσμος γυρίζει σε μια σκοτεινή, αβέβαιη περίοδο, με όλα τα σενάρια ανοιχτά. Ας ευχηθούμε ότι δεν θα χτυπήσει και ένας αστεροειδής τον πλανήτη.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών