Οταν οι Ούγγροι πολέμησαν για την ελευθερία

Ο ουγγρικής καταγωγής βρετανός ποιητής και μεταφραστής Τζoρτζ Ζίρτες θυμάται τη σκηνή σαν να ήταν χθες. Ηταν όμως Δεκέμβριος του 1956 κι εκείνος βρισκόταν στο Μάργκεϊτ, μια παραθαλάσσια πόλη του Κεντ στην Αγγλία, καθισμένος κατάχαμα ανάμεσα σε ενηλίκους, σε μια συνάντηση οργανωμένη για τους ούγγρους πρόσφυγες της αποτυχημένης επανάστασης του προηγούμενου μήνα. Ηταν μόλις οκτώ χρόνων και δεν γνώριζε αγγλικά, ο πατέρας του όμως, με τις λιγοστές του γνώσεις, έκανε τον διερμηνέα. «Μια όμορφη Αγγλίδα ετοιμάζεται να πάρει τον λόγο όταν ένας νεαρός Ούγγρος ακουμπάει το αναμμένο του τσιγάρο στην κάλτσα της. Εκείνη αναπηδάει από τον πόνο. Ο νεαρός κοιτάζει τον φίλο του και γελάει χαιρέκακα. Οι Ούγγροι νιώθουν φρίκη στη σκέψη πως κάποιος μπορεί να θεωρήσει ότι τους εκπροσωπούν αυτοί οι δύο άξεστοι. Θέλουν να τους πετάξουν έξω. Θέλουν να κάνουν κάτι».

Και φυσικά οι δύο νεαροί δεν είναι αντιπροσωπευτικό δείγμα των προσφύγων, γράφει ο Ζίρτες, «απλώς είμαστε μια ανάμεικτη ομάδα. Δεν γνωριζόμαστε μεταξύ μας, ερχόμαστε από κάθε γωνιά της χώρας. Κάποιοι είναι γέροι, κάποιοι νέοι, κάποιοι άνδρες, κάποιες γυναίκες, κάποιοι επαγγελματίες, κάποιοι χειρωνάκτες εργάτες. Κάποιοι είναι απελεύθεροι κρατούμενοι, κάποιοι ίσως να είναι κατάσκοποι. Κάποιοι είναι απλώς άξεστοι. Και κάποιοι, σαν εμένα, είναι παιδιά. Περισσότεροι από 200.000 Ούγγρους έχουν εγκαταλείψει τη χώρα και περισσότεροι από 20.000 έχουν έρθει στη Βρετανία. Αυτό είναι το 2% του πληθυσμού. Ακόμη και τώρα υπάρχουν επισήμως κάπου 80.000 Ούγγροι στη Βρετανία, λένε μάλιστα πως το Λονδίνο είναι η πέμπτη – κάποιοι λένε η δεύτερη – μεγαλύτερη ουγγρική πόλη».

«Οι Ούγγροι πολέμησαν για την ελευθερία το 1956, όχι για τους δημαγωγούς του Βίκτορ Ορμπαν»: αυτός είναι ο τίτλος του άρθρου που υπογράφει ο Ζίρτες στην «Γκάρντιαν». «Ο ούγγρος πρωθυπουργός ρίχνει λάδι στη φωτιά αλλά καλά θα έκανε να θυμάται εκείνους τους συμπατριώτες του που διέφυγαν στη Βρετανία μετά την εξέγερση εναντίον των Σοβιετικών», ο υπότιτλος. «Δεν ήμασταν όλοι ηρωικοί μαχητές της ελευθερίας το 1956. Ημασταν μια ετερόκλητη ομάδα άπορων ανθρώπων που εκσφενδονίστηκαν εδώ κι εκεί από την Ιστορία» γράφει ο βρετανο-ούγγρος ποιητής και μεταφραστής που πέρασε εννέα μήνες στην Ουγγαρία, απεσταλμένος του Βρετανικού Συμβουλίου, το 1989, τότε που «κατέρρευσε η παλαιά τάξη», και γνώρισε «τους καλύτερους, ευφυέστερους ανθρώπους», τόσο που τον έκαναν να απορρίψει την προειδοποίηση των γονιών του – πως «η Ουγγαρία είναι μια χώρα που δεν μπορεί ποτέ να κρατηθεί όρθια πάνω στο άλογο».

Εχει πολλά ακόμη να πει ο Τζορτζ Ζίρτες, για τον τρόπο με τον οποίο «εμπορεύεται» ο Βίκτορ Ορμπαν την περίφημη «βούληση του λαού» από τότε που ανέλαβε την εξουσία, το 2010, προκειμένου να εγκαθιδρύσει, «με την πειθώ και με τη βία την ανελεύθερη δημοκρατία του» – και να παραμείνει στην εξουσία «όσο και ο Πούτιν». Εχει να πει και αυτό: «Ανάμεσα στο πλήθος των προσφύγων και των μεταναστών που είδα συγκεντρωμένους το περασμένο καλοκαίρι στον ανατολικό σιδηροδρομικό σταθμό της Βουδαπέστης ήταν πολλές νεαρές οικογένειες, αποκαμωμένες και αναγκασμένες να κοιμούνται στον δρόμο έπειτα από ένα επικίνδυνο ταξίδι που είχε αποδειχθεί μοιραίο για κάποιους. Ισως να υπήρχαν ένας ή δύο πράκτορες ανάμεσά τους. Ισως επίσης να υπήρχαν μερικοί άξεστοι, πρόθυμοι να σβήσουν ένα αναμμένο τσιγάρο στο πόδι μιας γυναίκας. Αλλά όχι. Δεν ήμασταν αυτό. Πώς θα μπορούσαμε άλλωστε; Ημασταν Ούγγροι».