Ο πολιτικός Μαρωνίτης

^«Η Συνέχεια είχε προγραμματίσει στη θέση αυτή ένα σημείωμα του Δ.Ν. Μαρωνίτη. Το σημείωμα αυτό δε γράφηκε. Ο Δ.Ν. Μαρωνίτης συνελήφθη στις 10 Απριλίου. Ενα άλλο μέρος της ύλης του περιοδικού, που βρισκόταν στα χαρτιά του, κατεσχέθη. Μαζί και η μετάφραση (από τον Δ.Ν.Μ.) ενός μικρού διηγήματος του Heinrich Böll με τίτλο “Κι ωστόσο δεν πέταξαν να φύγουν”. Η Συνέχεια ζητάει συγνώμη από τους αναγνώστες της γι’ αυτή την ανωμαλία κι εύχεται να ξαναπάρει σύντομα ο Δ.Ν. Μαρωνίτης την υπεύθυνη θέση του στη σύνταξή της. 18/4/73».

Το παραπάνω σημείωμα, τοποθετημένο σε μια λευκή σελίδα του περιοδικού Η Συνέχεια, ήταν μια γενναία και ριψοκίνδυνη ανακοίνωση της σύλληψης από τη χούντα ενός πολίτη που δεν ανεχόταν να κυβερνάται η Ελλάδα από μια στρατιωτική χούντα. Δεν ήταν η πρώτη δίωξη του Μαρωνίτη από το καθεστώς. Απολύθηκε από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, όπου εργαζόταν, νεαρός υφηγητής, το 1968. Το 1969 πρωτοσυνελήφθη και κρατήθηκε για έναν μήνα στην Ασφάλεια Θεσσαλονίκης. Τον Φεβρουάριο του 1971 ξανασυνελήφθη, κατηγορούμενος ως αρχηγός του ΠΑΚ Θεσσαλονίκης, και κρατήθηκε σε απομόνωση στον Κορυδαλλό. Αλλά η τρίτη φορά ήταν και η πιο σκληρή. Ο Δημήτρης Μαρωνίτης συνελήφθη τον Φεβρουάριο του 1973 και κρατήθηκε χωρίς δίκη αποκομμένος απολύτως από τον έξω κόσμο. Η σύζυγός του Ανθή δεν κατάφερε σε αλλεπάλληλα επισκεπτήρια να τον δει. Κατά τη διάρκεια εκείνης της φοβερής απομόνωσης έπαθε διάτρηση στομάχου και σώθηκε χάρη στη διάγνωση που του έκανε ένας ανθυπολοχαγός και στον στρατιωτικό γιατρό Βασόνη, που τήρησε τον όρκο του. Αποφυλακίστηκε το καλοκαίρι, με την αμνηστία του Παπαδόπουλου.  

Ο Δημήτρης Μαρωνίτης ήταν αυτό το πρότυπο δημόσιου διανοουμένου. Οι ιδέες του συμβάδιζαν με τη δραστηριότητά του. Υφηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, θα μπορούσε να αρκεστεί στην ακαδημαϊκή καριέρα που ανοιγόταν μπροστά του, χωρίς καν να χρειαστεί να βρεθεί αντιμέτωπος με το καθεστώς – μπορούσε να βρίσκεται απέναντι με υπαινιγμούς και μισόλογα. Εκείνος όμως δεν το έκανε. Θαρρετά διατύπωσε την άποψή του, όπου του δόθηκε βήμα. Στα μαθήματά του, προς τους φοιτητές του: «Κρατήστε ξύπνιο το μυαλό σας στους σκοτεινούς καιρούς. Με αυτό κυρίως θα πολεμήσετε τη βαναυσότητα της εξουσίας» ήταν μια από τις παροτρύνσεις του, στο τελευταίο μάθημά του λίγο πριν από την απόλυσή του. Στα 18 Κείμενα, την πρώτη επί της ουσίας αντιστασιακή πράξη από διανοουμένους μέσα στη χώρα, το 1970. Στο περιοδικό Συνέχεια αλλά και στο Βήμα, όπου άρχισε να γράφει επιφυλλίδα το 1971 – και συνέχισε να γράφει, παρεμβατικός και επιδραστικός, αλλά ταυτόχρονα στοχαστικός και όταν χρειαζόταν και έκρινε δύσκολος, έως το τέλος.

Στο Βήμα, άλλοτε προσεκτικά και άλλοτε απροκάλυπτα, δημοσίευσε κείμενα σαφώς εναντίον του καθεστώτος. Και στη Συνέχεια δημοσίευσε, με τη μορφή ενιαίου κειμένου και με τον γενικό τίτλο Μαύρη γαλήνη, τις σημειώσεις του από τη φυλακή, τις οποίες είχε κρατήσει σε χαρτοπετσέτες κατά τη διάρκεια της κράτησής του στο ΕΑΤ-ΕΣΑ.

Επιδραστικός αριστερός

Η Μεταπολίτευση βρίσκει τον Δημήτρη Μαρωνίτη, για ένα διάστημα, ειδικό σύμβουλο του υπουργού Παιδείας, Νικολάου Λούρου, σε θέματα αποχουντοποίησης. Το δικό του πάθος όμως ήταν η διδασκαλία – και τα κείμενα, οι ιστορίες και οι ιδέες πίσω από τις ιστορίες. Τον Νοέμβριο του 1974 επανήλθε στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ως εντεταλμένος υφηγητής και τον Μάιο του 1975 εκλέγεται καθηγητής στην Α’ έδρα Κλασικής Φιλολογίας.

Ολο αυτό το διάστημα δραστηριοποιείται στις παρυφές της Ανανεωτικής Αριστεράς και ενώ έχει κανείς την εντύπωση ενός ατομοκεντρικού διανοουμένου, εκείνος βρέθηκε πίσω και γύρω από πολλές συλλογικότητες – ανάμεσά τους, και γύρω από τη συλλογικότητα του περιοδικού Ο Πολίτης, με τον Αγγελο Ελεφάντη και τον Δήμο Μαυρομάτη. Πληροφορίες μάλιστα τον θέλουν να έχει αποφασιστικό ρόλο στη δημιουργία του σημαντικού περιοδικού.

Οπως και να ‘χει, οι αριστερές ιδέες (οι ιδέες που είχε ενστερνιστεί από την οικογένειά του, οικογένεια καπνεργατών) δεν τον εγκατέλειψαν ποτέ – αλλά και δεν σταμάτησε ποτέ να υπερασπίζεται τις ελευθερίες και τον εκσυγχρονισμό της κοινωνίας. Ο,τι χάσαμε.

Απέναντι στους γλωσσαμύντορες

Δεινός και αφιερωμένος μεταφραστής των ομηρικών επών και άλλων αρχαίων κειμένων, ο Δημήτρης Μαρωνίτης έδειξε ιδιαίτερη φροντίδα για τη γλώσσα. Στον αντίποδα του γλωσσαμυντορισμού, δεν υποστήριξε την αρχαιογνωσία ως φόρμα, άλλωστε, όπως επισήμανε και στην τελευταία επιφυλλίδα του στο Βήμα (18/6/2016), η γνώση προέχει: «Νεογνωσία και νεογλωσσία έχουν προφανώς μείζονα σημασία, όχι μόνον γιατί αφορούν κατεξοχήν το παρόν, αλλά κυρίως επειδή διαθέτουν εξελισσόμενη σημασία, ενώ το ζεύγος αρχαιογνωσία – αρχαιογλωσσία αποτελεί κατά βάση κλειστό μέγεθος, το οποίο όμως σαφώς επηρεάζει (εμμέσως έστω) τις κινούμενες τύχες της νεογνωσίας και της νεογλωσσίας».

Το τελευταίο αυτό σημείωμά του ήταν αφιερωμένο στον Τάσο Χριστίδη, κορυφαίο γλωσσολόγο, το δεξί χέρι του Μαρωνίτη στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας που ιδρύθηκε το 1994. Η τεράστια επιδραστικότητα του Κέντρου δεν είναι της παρούσης να αποτιμηθεί. Εκείνο που χρειάζεται να ειπωθεί, ωστόσο, είναι ότι ο Μαρωνίτης πολέμησε τα δόγματα. Ενα κεφάλαιο της Ιστορίας που εξέδωσε το Κέντρο έχει τον τίτλο: «Η γλώσσα είναι ένα καινούριο εργαλείο, φτιαγμένο από παλιά ανταλλακτικά». Ο Μαρωνίτης δεν υποτιμούσε τα παλιά ανταλλακτικά, με αυτά δούλευε. Αλλά επιδίωκε να είναι χρήσιμα εργαλεία στον σημερινό, ανταγωνιστικό κόσμο μας.