[Ευρωπαϊκό όνειρο] Σύνταγμα και κρίση

Παρακολουθώ όσο πιο συστηματικά γίνεται τη συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση (χωρίς να είμαι συνταγματολόγος) και ιδιαίτερα τις απόψεις ειδικών. Διερωτώμαι τι ακριβώς θέλουμε να θεραπεύσουμε με την αναθεώρηση του καταστατικού χάρτη της χώρας. Θέλουμε να βελτιώσουμε την ποιότητα της δημοκρατίας ή, μέσω (και) της αναθεώρησης, να εγκαθιδρύσουμε προϋποθέσεις που θα καθιστούν δυσκολότερη για τη χώρα τη διολίσθηση σε μια νέα κρίση;

Το Σύνταγμα δεν ήταν βασικώς «υπεύθυνο» για τη δημιουργία της κρίσης και επέζησε χωρίς τραύματα από το ξέσπασμά της (αν και κάποιες ερμηνείες που δόθηκαν από τη δικαστική εξουσία σε διατάξεις του επιχειρούν να χαράξουν δημοσιονομική πολιτική, λειτουργία που ανήκει σε άλλη εξουσία του πολιτεύματος). Παρά ταύτα, η αναθεώρηση νομίζω ότι μπορεί να συμβάλει στη θωράκιση του πολιτικού συστήματος από την τάση διολίσθησης σε κρίσεις, μέσω κυρίως της πολιτικοποίησης διοίκησης / κράτους (πελατειακές σχέσεις) και μέσω της δημοσιονομικής αστάθειας.

Ολοι όσοι έχουν ασχοληθεί με την ελληνική κρίση έχουν εντοπίσει ως κύρια αιτία της την ανυπαρξία αποτελεσματικής διοίκησης / κράτους στην Ελλάδα. Οι θεσμοί (τρόικα) το έχουν επισημάνει και θεωρούν την αποπολιτικοποίηση της διοίκησης προϋπόθεση για τη θεραπεία της κατάστασης. Ο Τόμας Βίζερ, πρόεδρος του EuroWorking Group, εξέφρασε πρόσφατα την κατάπληξή του από το ότι κάθε φορά που στην Ελλάδα αλλάζει ο υπουργός Οικονομικών εμφανίζονται νέα στελέχη στη διαπραγμάτευση. «Αυτό δεν συμβαίνει με καμία άλλη χώρα» είπε. Ο πολύπειρος δημοσιογράφος Ζαν Κατρεμέρ, σε ομιλία του στην Αθήνα, τόνισε ότι «οι άλλες χώρες βγήκαν από τα Μνημόνια γιατί εκεί υπάρχουν κράτη που λειτουργούν. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει κράτος»! Ανάλογες διαπιστώσεις έχουν κάνει το ΔΝΤ, ο ΟΟΣΑ κ.ά. Μπορεί λοιπόν η αναθεώρηση να συμβάλει στη διαδικασία δημιουργίας κράτους / διοίκησης; Νομίζω ναι, εάν με μια πυκνή ρύθμιση σπάσει την ανίερη σχέση ανάμεσα στην πολιτική / κομματική / κυβερνητική εξουσία αφενός και τη διοίκηση / κράτος αφετέρου.

Αυτό που χρειάζεται είναι με ρητή συνταγματική διάταξη να αποκλεισθεί η δυνατότητα από κάθε κυβέρνηση να κάνει έφοδο / γιουρούσι στο κράτος με την αλλαγή διοικήσεων ανώτατων στελεχών σε πάσης φύσεως διοικητικούς / κρατικούς θεσμούς (νοσοκομεία, κέντρα ερευνών, πολιτιστικοί θεσμοί κ.ά.). Ειδική ανεξάρτητη Αρχή θα κάνει αυτές τις τοποθετήσεις. Μια τέτοια ρύθμιση θα οδηγούσε στην αποπολιτικοποίηση κράτους και διοίκησης. Για να εδραιωθεί η δημοσιονομική σταθερότητα, το νέο Σύνταγμα πρέπει να ενσωματώνει τον «χρυσό κανόνα» (ισοσκελισμένος προϋπολογισμός) όπως διαλαμβάνεται στο Δημοσιονομικό Σύμφωνο της ΕΕ.

Ο Π.Κ. Ιωακεμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών