Ο Μπαλζάκ στην Ελλάδα του 2016

Ενας απελπισμένος νέος, στο Παρίσι του 1830, αποκτά μια δερμάτινη θήκη με μαγικές ικανότητες: πραγματοποιεί όλες τις επιθυμίες του, αλλά κάθε φορά που το κάνει συρρικνώνεται, όπως και η ζωή του κατόχου του. Υστερα από δύο εξαίρετες δουλειές μικρού μήκους, ο σκηνοθέτης Κωνσταντίνος Σαμαράς δοκιμάζεται στην περιπέτεια μεγάλου μήκους με το «Μαγικό δέρμα», μεταφορά του ομότιτλου μυθιστορήματος του Μπαλζάκ. Σχέδιο φιλόδοξο, διαθέτει ένα εξαιρετικό καστ (Χάρης Φραγκούλης, Ανθή Ευστρατιάδου, Ανδρέας Κοντόπουλος, Γιάννης Μπέζος, Αγγελος Παπαδημητρίου, Χάρης Ρώμας, Μπέτυ Αρβανίτη, Κώστας Βουτσάς, Αλκης Παναγιωτίδης) ενώ τα γυρίσματά του ολοκληρώθηκαν μόλις την προηγούμενη εβδομάδα.

Ψάχναμε μαζί με τη Φαίδρα (σ.σ.: Φαίδρα Βόκαλη, παραγωγός του φιλμ, αλλά και του πρόσφατου «Suntan») κάτι που θα μπορούσε να γίνει γρήγορα και με λίγα χρήματα, οπότε μου υπέδειξε αυτό το βιβλίο – το διάβασα και δεν άλλαξα γνώμη. Από αυτή την άποψη, το «Μαγικό δέρμα» του Μπαλζάκ αποδείχτηκε παταγώδης αποτυχία. Μας πήρε δύο χρόνια, έχασα τα μισά μου μαλλιά και τα άλλα μισά ασπρίσανε. Δεν πήραμε λεφτά από κανέναν και μπορώ να σου πω πως το σενάριο αντιμετωπίστηκε με μεγάλη απαξίωση από το Κέντρο Κινηματογράφου ή τα γαλλοευρωπαϊκά funds. Αλλά την κάναμε. Ευτυχώς, κανείς μας δεν σκέφτηκε αν τελικά πρόκειται για κάτι απλό και πραγματοποιήσιμο.

Ελα ντε! Το ψάξαμε και ανακαλύψαμε μια γαλλική τηλεταινία του 2010 και ένα κροατικό animation του 1960.

Ουσιαστικά, µονάχα η αφετηρία – στο βιβλίο τουλάχιστον – προέρχεται από τη σφαίρα του φανταστικού. Το υπόλοιπο κοµµάτι µοιάζει να πατά πάνω στην ερωτική αµφιθυµία, θέµα που απασχόλησε και τις δύο προηγούµενες ταινίες σου.

Ενα από τα βασικά ζητήματα που βασανίζει τον Νίκο, τον ήρωα, είναι ότι δεν ξέρει τι θέλει. Δεν μπορεί να δώσει μια απόλυτη κατάφαση στον εαυτό του. Δηλαδή, την ίδια στιγμή που θέλει κάτι, μια άλλη επιθυμία ξεπηδάει από μέσα του. Προφανώς αυτό έχει να κάνει μ’ εμένα, προφανώς έχει να κάνει και με τις προσωπικότητες των παιδιών.

Το βιβλίο είναι έντονα αυτοβιογραφικό.
Μα αυτό τελικά ήταν που με τράβηξε για να το κάνω δικό μου! Οταν το έγραψε, ο Μπαλζάκ ήταν περίπου στην ηλικία μου. Μιλάει πολύ για τη ματαιοδοξία και τη φτώχεια του, ναρκισσεύεται ασταμάτητα αλλά με επίγνωση του πού τον οδηγεί αυτό. Αντιλαμβάνεσαι εύκολα τι αδηφάγο πλάσμα ήταν – μιλάει πάρα πολύ για την τερατώδη του φύση. Και φυσικά αυτή ήταν η ζωή του: ο Μπαλζάκ πέθανε τόσο νέος ακριβώς επειδή ό,τι έκανε το έκανε σε βαθμό κραιπάλης.

Κοίτα, υπό μία έννοια τίποτα δεν είναι εύκολο αλλά και πάλι αυτό έγινε το θέμα της ταινίας. Η δυσκολία τού να κάνεις οτιδήποτε, η άρνηση της άνεσης απέναντι στα πράγματα. Το κάναμε τόσο δικό μας και επειδή, όπως είπες σωστά πριν, μπορείς να αφαιρέσεις το φανταστικό στοιχείο άνετα και να εστιάσεις στο πρόβλημα ενός ανθρώπου απέναντι στον καθρέφτη, φτάσαμε σε μια ακραία αφαίρεση. Το «Μαγικό δέρμα» στην ταινία παίζει και δεν παίζει κανέναν ρόλο.

Οι βασικοί ηθοποιοί είναι φίλοι αδελφικοί. Ο Χάρης είναι ο άνθρωπος που ήξερα πως η ταινία θα είναι πάνω του από την πρώτη στιγμή. Δεν υπήρξε ακριβώς κάστινγκ ας πούμε. Αυτό που κάναμε με τα παιδιά μέσα από τις πρόβες ήταν η δημιουργία ενός μεγάλου χώρου μεταξύ μας, να αλλάξουμε τις έννοιες του μυστικού και της εμπιστοσύνης, του αυτονόητου και της έκθεσης. Οντως, ακόμα και τώρα που όλη η διαδικασία είναι πολύ νωπή, καταλάβαμε πως μάθαμε πράγματα. Καλά, κακά, ντροπιαστικά. Τουλάχιστον κάτι δούλεψε.  

Ναι, περίεργο δεν είναι; Αναρωτιέσαι ποιος τελικά είναι ο πραγματικός σκοπός μιας ταινίας. Ηδη υπάρχει μια αίσθηση επιτυχίας που μπορεί σε κάποιον απέξω να μοιάζει με  ομφαλοσκοπία ή εσωστρέφεια. Και αυτό που προτείνω στον θεατή είναι: «Ελα να δεις πώς εκτέθηκε αυτός ο άνθρωπος μπροστά από την κάμερα. Μου έκανε ένα δώρο, του έκανα κι εγώ και πήραμε κάποια ρίσκα».

«Να κάνουμε σινεμά σαν κριτικοί και να γράφουμε κριτικές σαν σκηνοθέτες» έλεγαν στα «Cahiers Du Cinema» και αυτό με επηρέασε τόσο που κατέληξα να βιοπορίζομαι απ’ αυτό. Αλλά επήλθε μια απομάγευση. Ο κριτικός για μένα είναι ο πιο προνομιακός συνομιλητής του δημιουργού και αυτό δεν έχει καμία αντιδημοκρατικότητα. Αν το έχεις δεχθεί υπαρξιακά αυτό, ίσα ίσα κιόλας, σνομπισμός δεν υπάρχει. Τον κάνεις συμμέτοχο στο πιο πολύτιμό σου μυστικό.

Το φοβερό είναι πως, από τη μία, αν έχεις πάρει λεφτά από το Κέντρο και κάνεις κριτική σού λένε να σκάσεις επειδή τα πήρες και αν δεν έχεις πάρει και κάνεις κριτική σού λένε να σκάσεις επειδή μιλάς από φθόνο. Τουλάχιστον τώρα μπορώ να κάνω κριτική επειδή έκανα και πριν. Ετσι κι αλλιώς το ζήτημα είναι να κάνεις αυτό που θέλεις. Να προστατεύεις τον εαυτό σου. Σε ποιους δίνεις το δικαίωμα να υπάρξουν; Και το λέω από τη μεριά της ανάπτυξης και των θέσεων εργασίας. Ποιους επενδυτές ενθαρρύνεις; Η Φαίδρα την έκανε την ταινία, τα κατάφερε – και αυτό συνιστά και μια πολιτική θέση.