«Βαρέθηκα τα τζιν στη σκηνή»

Στην Ελλάδα, η χούντα. Στο ημίφως της Βιβλιοθήκης του Μπέργκαμο, γύρω και πάνω στους πάγκους, σπάνια χειρόγραφα. Ο νεαρός που μελετά στο ημίφως σκύβει εντυπωσιασμένος πάνω από μια σημείωση στην προμετωπίδα ενός τόμου, έκδοσης 1745. Ο υπογράφων είναι ο Πιερ Αντόνιο Σεράσι, βιογράφος του ποιητή Τορκουάτο Τάσο. Τούτη η ελεύθερη παράφραση, γράφει, ανήκει στον Γεώργιο Μόρμορη εκ Κυθήρων, διάσημο τότε ιατροφιλόσοφο. Αν και η μετάφραση αρχικά είχε αποδοθεί, λανθασμένα, σε φαναριώτη λόγιο.

Αλμα στον χρόνο έως τον τόμο των «Ελληνικών» του Λίνου Πολίτη, όπου ο νεαρός – δεν είναι άλλος από τον Σπύρο Ευαγγελάτο – δημοσίευσε την πρώτη μελέτη για το εύρημά του, αφού αναζήτησε πλείστα όσα στοιχεία για τον τσιριγώτη λόγιο. Ητοι, την παράφραση/εμπλουτισμό του «Αμύντα» του Τάσο από τον εκ Κυθήρων Μόρμορη. Τι μεταγραφή δηλαδή. Νέο έργο. Από τους 1.500 στίχους του Τάσσο σε 4.000!

Δέκα χρόνια κράτησε και η κριτική έκδοση τούτου του «Αμύντα», που πλουτίζει το ελληνικό θεατρικό ρεπερτόριο με μια commedia pastorale, βουκολική ιλαροτραγωδία στην ελληνική, είδος που εγκαινίασε ο «Πιστός βοσκός» του Μπατίστα Γκουαρίνι εμπνευσμένος από τον αρχικό «Αμύντα». Και πριν από δυο – τρία χρόνια ο ελληνικός «Αμύντας» του Μόρμορη, με επτανησιακά στοιχεία και διαλεκτικά των Κυθήρων συνδυασμένα με την καθομιλουμένη της εποχής, εκδόθηκε από το Μορφωτικό Ιδρυμα της Εθνικής Τράπεζας. Λίγο πριν, δηλαδή, δει τα φώτα της σκηνής το όνειρο εκείνου του εντυπωσιασμένου νεαρού, του Σπύρου Ευαγγελάτου. Ητοι, απόψε, 8 Ιουλίου, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. Με την έκδοση της θεατρικής διασκευής του από τον ακαδημαϊκό πλέον και σκηνοθέτη Ευαγγελάτο στο πρόγραμμα της μίας και μοναδικής παράστασης, που θα σηματοδοτήσει και τον εμπλουτισμό του ελληνικού ρεπερτορίου. Ξεδιπλώνοντας εικόνες από ένα δάσος με άγρια μη ευρωπαïκά ζώα και μυθικά όντα, όπου ο Μόρμορης – βασισμένος στον Τάσο – βάζει βοσκούς και αμαζόνες να μιλούν σαν πρίγκιπες, όπως παρατηρεί ο Σπύρος Ευαγγελάτος. Μεταγράφοντας, μεταφορικά, μια πρώτη – τότε – τάση επιστροφής στη φύση.

ΒΕΚΙΟ  Ή ΜΟΝΤΕΡΝΟ; Δεν είναι παλιακά όλα αυτά; «Βέκια» που λένε και στο θέατρο, ιταλισμό που οι νεότεροι και «μοντέρνοι» αποδίδουν στην παλαιότερη σκηνοθετική σχολή, την οποία έχει τιμήσει ο Σπύρος Ευαγγελάτος. «Τα πάντα είναι θέμα καλού ή κακού γούστου και γνώσης ή άγνοιας» αντιδρά στωικά, αντηχώντας στην αίθουσα συνεδριάσεων της Ακαδημίας Αθηνών. «Να πάρεις και να διαλύσεις ένα έργο είναι το εύκολο. Το να μην το διαλύσεις, αλλά να κερδίσεις με αυτό το κοινό με σύγχρονα μέσα, αυτό είναι το θέμα. Εχω βαρεθεί να βλέπω τζιν και σχισμένα μπλουζάκια στη σκηνή για δήθεν μοντέρνα. Νομίζω ότι και το κοινό τα έχει βαρεθεί».

Μάλλον όμως ούτε ο ίδιος – το λέει χαμογελώντας – ούτε το κοινό έχει βαρεθεί να μιλάει και να σκέφτεται πάνω στο πιο διαχρονικό θέμα, τον έρωτα, όπως και ο «Αμύντας». «Ο έρωτας είναι η τρίτη – όχι κατά σειρά – μεγάλη φάση του ανθρώπου, μαζί με τη γέννηση και τον θάνατο». Μας λείπει σήμερα ο έρωτας; «Εμένα δεν μου λείπει» με αποστομώνει με ένα πονηρό χαμόγελο. «Τον σχολιασμό τον αφήνω στους άλλους».

Η παράξενη γλώσσα του Μόρμορη, λέει ο σκηνοθέτης, «όταν λιώσει στο στόμα σου αποκτά μια γοητεία που δεν καταλαβαίνεις από πού έρχεται. Οπως και το μυστήριο χιούμορ του. Που θυμίζει Μποστ». Βοηθούν αυτά την πικρή γεύση στο στόμα μας, με όσα συμβαίνουν γύρω; «Τέτοιες δύσκολες συνθήκες δυστυχώς αδικούν το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα και τις αμοιβές των ανθρώπων» μου απαντά σιβυλλικά. «Επικρατεί δε τέτοια θολούρα και ένας αγώνας να προβληθούν ως ανανεωτικά κάποια στοιχεία, που ακόμη και δόκιμοι καλλιτέχνες δίνουν μια εντύπωση αβεβαιότητας. Διότι προέχει ο εντυπωσιασμός. Το σχόλιο για το σχόλιο. Ομως ένα ξέρω: αν δεν φτάσει να λαλήσει, όπως λένε, το έργο, φτάνει σε αδιέξοδο». Καμία σωτηρία; «Ο πνευματικός βίος παγκοσμίως και κυρίως στην Ελλάδα μόνο από νησίδες σώζεται. Δεν ξεπεράσαμε την παλιά τάση που έλεγε: ανέβασε τη μετριότητα, κατέβασε την υψηλή ποιότητα για να είμαστε όλοι ίσοι».

INFO
«Αμύντας» του Γεωργίου Μόρμορη, σε σκηνοθεσία Σπύρου Ευαγγελάτου, στις 8 Ιουλίου (21.00) στο Ηρώδειο, με μουσική Γιάννη Αναστασόπουλου. Παίζουν: Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος, Φαίη Ξυλά, Βίκυ Βολιώτη κ.ά.