«Δείχνουμε το φως. Δεν καταγράφουμε γεγονότα»

Λατρεύει να χτυπά το τρίτο κουδούνι τα μεσάνυχτα. Οχι επειδή είναι βαμπίρ, όπως λέει, αλλά επειδή εκείνη την ώρα ο οργανισμός χαλαρώνει και η θεατρική εμπειρία παίρνει άλλη διάσταση. Λατρεύει τις παραστάσεις που ξεφεύγουν από τα συνήθη χρονικά όρια και βασίζονται σε κείμενα που θεωρούνται δύσκολα. Γι’ αυτό και πριν από τρία χρόνια ο Γιάννης Κακλέας ζήτησε από τους θεατρόφιλους να καθήσουν στις καρέκλες του Φεστιβάλ Αθηνών επί ένα 24ωρο για να παρακολουθήσουν Μπέκετ, ενώ φέτος τους προσκαλεί να ξενυχτήσουν για χάρη της Σάρα Κέιν (ανεβάζει το έργο της «Ψύχωση 4:48» μαζί με άλλα κείμενά της, αλλά κι ένα αφιέρωμα στη συγγραφέα που χάραξε νέους δρόμους στη θεατρική γραφή μέσα στον 28χρονο βίο της) – συντροφιά με τη θεατρική ομάδα Citizens Kane (ηθοποιοί που παρακολούθησαν τον χειμώνα τα δωρεάν μαθήματά του). Ο σκηνοθέτης με την 35χρονη πορεία στο θέατρο και τη διπλή παρουσία φέτος το καλοκαίρι (υπογράφει και τον «Σιρανό» με τον Βασίλη Χαραλαμπόπουλο) μάς αποκαλύπτει τι θα συμβεί από τα μεσάνυχτα ώς τις 8 το πρωί, αλλά και για ποιο λόγο όσοι αποκοιμηθούν θα ξυπνήσουν με γλυκό τρόπο στις 04.48. 

Γιατί αποφασίσατε να ασχοληθείτε με τη Σάρα Κέιν; 
Πρόκειται για ένα ταξίδι στον κόσμο της, διότι – αν και μπορεί να φανώ υπερβολικός – μετά τον Μπέκετ άφησε μια πολύ γερή υπογραφή στον τρόπο που θα γράφονται από εδώ και πέρα τα θεατρικά κείμενα. Δεν καθορίζει τόπο, χρόνο, ηθοποιούς, αλλά αφήνει χώρο στη φαντασία και στο ασυνείδητο, κάτι που είναι νέο στη θεατρική γραφή. Η θεματολογία της είναι βαθιά και η ματιά της διεισδυτική κι επιθετική προς έναν κόσμο που θεωρεί βίαιο και ως εκ τούτου γίνεται και η ίδια βίαιη. Είναι τόσο σκοτεινός που τον εξομοιάζει με την κόλαση. Δεν με γοητεύει ως μια πάσχουσα προσωπικότητα, αλλά ως ποιήτρια. 

Η Κέιν δεν δίνει σκηνοθετικές οδηγίες για την «Ψύχωση». Εσείς πού την έχετε τοποθετήσει; 
Ερχεται ως η συνέχεια μιας νύχτας. Στις 12 ακριβώς μπαίνουμε σε έναν κόσμο που έχουμε ονομάσει Ωρα Κοινής Ανησυχίας, δηλαδή μπαίνουμε στις ψυχές των περφόρμερ, διότι η παράστασή μας έχει τον χαρακτήρα της περφόρμανς, έχει δηλαδή έναν ανοιχτό χρόνο και όχι θεατρικό. Καταγράφουμε μια νύχτα στην πόλη, με οδηγό κείμενα της Σάρα Κέιν από τα «Λαχταρώ», «Καθαροί πια» και κείμενα προσωπικής εμπειρίας των ηθοποιών πάνω στην έννοια της νύχτας και του ασυνείδητου. Και φθάνουμε στις 04.48, οπότε αλλάζει όλη η σκηνή, μετατρέπεται σε ένα άχρονο λευκό τοπίο ασθένειας και καταλήγουμε σε έναν ονειρικό, ψυχιατρικό χώρο, όπου 24 ψυχωσικές διαγνώσεις περνάνε μπροστά από τα μάτια μας. Το έργο μπορεί να είναι γραμμένο για έναν ηθοποιό, αλλά η δική μας ματιά είναι 24 διαφορετικές περιπτώσεις ψύχωσης.

Κι αν κάποιος θεατής δεν αντέξει οκτώ ώρες στην καρέκλα; 
Μπορεί να κοιμηθεί. Θα τον ξυπνήσουμε γλυκά στις 04.48. Γι’ αυτό και στις τέσσερις πρώτες σειρές υπάρχουν μαξιλάρες και υπνόσακοι. Οποιος θέλει μπορεί να ξαπλώσει άνετα και να κοιμηθεί. Δεν θέλουμε να είναι ψυχαναγκαστική η παρουσία του θεατή. Από την 24ωρη παράσταση διαπιστώσαμε ότι οι άνθρωποι μπορούν να σέβονται όσα βλέπουν χωρίς να κάθονται σε καρέκλα. 

Γιατί σκηνοθετείτε πολύωρες παραστάσεις; Δεν μπορούν να ειπωθούν όλα στον συμπυκνωμένο χρόνο μιας συμβατικής παράστασης;
Εχω κάνει πολλές παραστάσεις που δεν είχαν μεγάλη διάρκεια, αλλά εδώ πρόκειται για μια φεστιβαλική πρόταση που δεν αφορά τη θεατρική πιάτσα. Είναι μια πρόταση εμπειρίας διότι το Φεστιβάλ πρέπει να έχει παραστάσεις που να θέτουν έναν άλλον όρο παρακολούθησης. Σκηνοθετικά είναι ιδιαιτέρως απελευθερωτικό να καταλύεται η έννοια του χρόνου και να αναπτύσσονται οι δυναμικές του ηθοποιού. Με ανανεώνει διότι με πάει πιο βαθιά στην αναζήτηση της εμπειρίας. 

Δεν θα εξαντληθούν ύστερα από οκτώ ώρες ηθοποιοί και θεατές;
Οι ηθοποιοί δεν εξαντλούνται. Μπορούν να παίζουν και πέντε μέρες συνέχεια. Οι θεατές πρέπει να έρθουν όχι με ψυχαναγκαστική διάθεση, αλλά για να ζήσουν μια ωραία εμπειρία. Δεν έχει νόημα να βασανίζουμε κανέναν. Πληρώνουν εισιτήριο και πρέπει να έρθουν με συνείδηση τού τι ζητάνε σε αυτό το παιχνίδι και πιστεύω ότι θα αποζημιωθούν.

Γιατί αρχίζει η παράσταση μεσάνυχτα;
Οχι επειδή είμαι βαμπίρ, να το ξεκαθαρίσουμε, αλλά επειδή αυτή είναι η ώρα που χαλαρώνει ο οργανισμός, που το ασυνείδητο αρχίζει και παίρνει μορφή. Ζούμε όλοι μας πολύ έντονη ζωή. Δεν υπάρχει πιο ωραία πρόταση για ένα όμορφο καλοκαιρινό βράδυ ασχέτως αν το θέμα ακούγεται σκληρό ή καταθλιπτικό – δεν πιστεύω ότι είναι έτσι – από μια θεατρική εμπειρία.

Πολλοί παρομοιάζουν την κατάσταση που βιώνουμε στην Ελλάδα του 2016 με κόλαση. Γιατί να τη δούμε και στη σκηνή, και μάλιστα επί οκτώ ώρες;
Είναι εύλογη η απορία αυτή, αν και είναι ίσως υπερβολή ότι ζούμε σε κατάσταση κόλασης. Η Σάρα Κέιν όμως δεν περιγράφει την κόλαση με την έννοια της καταγραφής. Στον μονόλογο από το «Λαχταρώ» ζητάει την προσωπική επαφή, τον έρωτα, βιώνει την κόλαση αλλά αναζητά το φως, λέξη που εμφανίζεται στο κείμενό της πάνω από 50 φορές. Είναι ιδιαίτερα συναισθηματική και τρυφερή αλλά όλο αυτό έχει επισκιαστεί από το γεγονός της αυτοκτονίας της, γεγονός που δεν κάνει καλό στη φήμη της. Πολλοί νομίζουν ότι θα δουν το έργο και θα πάθουν κατάθλιψη. Δεν είναι έτσι. Και τους «Αχαρνής» του Αριστοφάνη να παρακολουθούσατε πέρυσι θα βλέπατε μια κοινωνία σε απόλυτο σκοταδισμό και παρακμή. Τι κάνουμε οι σκηνοθέτες και οι συγγραφείς; Δείχνουμε το φως. Αλλιώς γιατί να ανεβάζουμε τους τραγικούς; Για να δούμε τη «Μήδεια» να σκοτώνει τα παιδιά της; Δεν κάνουμε καταγραφή των γεγονότων. Χρησιμοποιούμε καταστάσεις ζωής για να απαντήσουμε πιθανόν σε κάποια ερωτήματα, αναπάντητα τελικά, που μας ωθούν προς το φως.

Δεδομένων των συνθηκών υπάρχει διάθεση από την πλευρά του κοινού να παρακολουθήσει μια «δύσκολη» παράσταση;
Υπάρχουν δύο δρόμοι. Εκείνος της παρακμής – ελάτε να κάνουμε ότι δεν βλέπουμε – και ο δύσκολος της αυτογνωσίας. Η παρότρυνση η δική μου είναι η πορεία στην αυτογνωσία. Γι’ αυτό κάνω θέατρο. 

Αν η παράσταση σας οδηγεί στην αυτογνωσία μήπως θα έπρεπε να καλέσετε σύσσωμο τον πολιτικό κόσμο να τη δει; 
Ωραίο ανέκδοτο! Η ψυχή του πολιτικού ανήκει σε πιο εωσφορικές σφαίρες, είναι ήδη σαθρή για να επιλέξει αυτόν τον δρόμο. Σε αυτή τη φάση δεν με ενδιαφέρει. Αν κάναμε Αριστοφάνη να σας μιλούσα. Τώρα τα πράγματα είναι πιο νυχτερινά και εσωτερικά.

INFO
«Σάρα Κέιν – Ψύχωση 4:48 – Κοίταξέ με», Πειραιώς 260 (Η), 8 και 9 Ιουλίου στις 24.00