Το βασικό ένστικτο

Ο Τζορτζ Σόρος προβλέπει κραχ στην κινεζική οικονομία. Η ανάπτυξη της Ινδίας επιβραδύνεται και η Βραζιλία βυθίζεται σε πολιτική αστάθεια. Το αποτέλεσμα του βρετανικού δημοψηφίσματος παραμένει αβέβαιο. Φαντάσματα του Μεσοπολέμου ζωντανεύουν στη Βιέννη. Ο καιρός των σκοτεινών προφητειών έχει επιστρέψει. Πώς λοιπόν κατάφερε ξανά, μέσα σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον, η ελληνική περίπτωση να ανοίξει δρόμο ώς τα πρωτοσέλιδα του διεθνούς Τύπου; Πώς και περίσσεψε μελάνι για την Ελλάδα, που επιστρέφει ως «η μητέρα όλων των ευρωκρίσεων» – όπως έγραφαν οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς»;

Πώς μαζεύτηκαν πάλι τόσα σύννεφα πάνω από μια χώρα που τον περασμένο Σεπτέμβριο έμοιαζε να έχει λύσει, επιτέλους, τον πολιτικό της γόρδιο δεσμό, με τη μεγάλη πλειοψηφία των κομμάτων να έχουν ψηφίσει από κοινού τη συμφωνία με τους δανειστές και το εκλογικό σώμα να έχει εξουσιοδοτήσει στις κάλπες την κυβέρνηση να την εφαρμόσει;

Η αλήθεια είναι ότι η ίδια η θερινή συμφωνία είχε κρυμμένο στο εσωτερικό της το ελατήριο μιας ενδεχόμενης νέας κρίσης. Η συμμετοχή του ΔΝΤ εκκρεμούσε να αποφασιστεί στο τέλος της πρώτης αξιολόγησης. Το Βερολίνο δεν ήταν έτοιμο να συνεχίσει χωρίς το Ταμείο, αλλά παραμένει πάντα απρόθυμο να ανοίξει συζήτηση περί χρέους. Το ίδιο το Ταμείο δεν είναι διατεθειμένο να προχωρήσει δίχως ελάφρυνση του ελληνικού χρέους και θεωρεί τους στόχους τού προγράμματος (πλεόνασμα 3,5% από το 2018) ανέφικτους.

Από την πλευρά της Αθήνας, συνεπώς, ο στόχος δεν μπορούσε να είναι άλλος. Επρεπε να εκμεταλλευτεί το μομέντουμ και την καλή διεθνή συγκυρία, να επισπεύσει και να αποδραματοποιήσει τη διαδικασία της αξιολόγησης, να τελειώσει το ταχύτερο δυνατόν, ώστε να βγάλει το φιτίλι από τη βόμβα και να διαψεύσει όσους εξαρχής προφήτευαν ότι η συμφωνία του καλοκαιριού θα ναυαγήσει, η εφαρμογή της θα αποδειχθεί ανέφικτη και το Grexit θα επανέλθει στο τραπέζι.

Η κυβέρνηση έκανε το ακριβώς αντίθετο. Αφησε τον χρόνο να περνά άκαρπος, δίσταζε, έστελνε διφορούμενα μηνύματα, έκανε ένα μεταρρυθμιστικό βήμα εμπρός κι έπειτα το έπνιγε στο κλάμα και το έσβηνε, ανέβαλλε. Η διαπραγμάτευση βράδυνε, ο Οκτώβριος έγινε Ιανουάριος, για να καταλήξει Μάιος. Ο χαμένος χρόνος είχε σημαντικό κόστος για την οικονομία, το κόστος αυτό με τη σειρά του επιβαρύνει την καθυστερημένη αξιολόγηση, η απαισιοδοξία επέστρεψε και εμπεδώθηκε, η διεθνής συγκυρία επιδεινώθηκε. Και η εμπλοκή από ενδεχόμενη έγινε αναπόφευκτη.

Ο ένας παράγοντας της εμπλοκής είναι εξωτερικός. Είναι η δυσαρμονία ανάμεσα στους διεθνείς παίκτες, η δυσπιστία τους (που η καθυστέρηση της διαπραγμάτευσης επιδείνωσε και το επεισόδιο του Wikileaks αποτελείωσε) ή η θρυλούμενη κακοπιστία μιας τουλάχιστον πλευράς, εκείνης του γερμανικού υπουργείου Οικονομικών, που περιμένει, όπως λένε οι κακές γλώσσες, να δικαιωθεί από την αποτυχία του νέου ελληνικού Μνημονίου. Αλλά ο κρισιμότερος παράγοντας είναι ιθαγενής, εσωτερικός. Είναι το βασικό ένστικτο της ελληνικής πολιτικής που αφυπνίζεται. Και, ανίκητο, επιστρέφει.

Το βασικό ένστικτο: μην κάνεις τίποτε αν έχεις έστω και μια αμυδρή δυνατότητα να το αναβάλεις («άσ’ το για αργότερα», που είχε πει ο Κώστας Καραμανλής στον Γιώργο Αλογοσκούφη, το 2007, όταν η συμφορά μπορούσε ακόμη να προληφθεί). Μη συναινείς ποτέ με τον αντίπαλο – η πόλωση τρέφει την πολιτική σου επιβίωση. Μη θεωρείς ένα πολιτικό πρόβλημα σημαντικότερο από την επικοινωνιακή διαχείρισή του. Και, προπάντων, μην αναλαμβάνεις ποτέ την ευθύνη. Ζεις πάντα ένα δράμα – σε πιέζουν οι ξένοι, σε υπονομεύουν, σε φέρνουν σε αδιέξοδο. Κι αν, εν τέλει, κάνεις το αναπόφευκτο, πρέπει προηγουμένως και ο τελευταίος θεατής της τελευταίας σειράς να έχει βιώσει το δράμα και να έχει δει ότι δεν μπορούσες να κάνεις αλλιώς. Μετά, θα πληρώσει τον λογαριασμό.

Εξι χρόνια τώρα, είναι λίγες, σπάνιες – και γι’ αυτό αξιομνημόνευτες – οι στιγμές που η ελληνική πολιτική τάξη έχει νικήσει το βασικό της ένστικτο. Είναι φανερό, νομίζω, πως τώρα δεν ζούμε μία από αυτές.