Φόροι φόροι, αλλά από μεταρρυθμίσεις τίποτα

Τον Ιούνιο του 2015 μια ομάδα τεχνικής βοήθειας της Κομισιόν με τη συμμετοχή στελεχών του βελγικού υπουργείου Οικονομικών είχε βρεθεί στην Αθήνα προκειμένου να αξιολογήσει τα ευρήματα των υπηρεσιών της Γενικής Γραμματείας Δημοσίων Εσόδων στην πιλοτική εφαρμογή ενός ειδικού λογισμικού για την καταπολέμηση της απάτης στον ΦΠΑ.

Αξιολογώντας τα ευρήματα, διαπιστώθηκε ότι με την πιλοτική χρήση του λογισμικού είχαν εντοπιστεί 30 επιχειρήσεις που είχαν προχωρήσει σε ενδοκοινοτικές συναλλαγές – μαϊμού ύψους 500 εκατ. ευρώ. Από τις συναλλαγές αυτές η απώλεια ΦΠΑ έφτανε τα 100 εκατ. για το ελληνικό υπουργείο Οικονομικών, ποσό διπλάσιο σε σχέση με τα προσδοκώμενα έσοδα από την επιβολή ειδικού φόρου κατανάλωσης στο κρασί, λίγους μήνες αργότερα. Στις 30 αυτές επιχειρήσεις απενεργοποιήθηκε αμέσως ο Αριθμός Φορολογικού Μητρώου.

Το παράδειγμα της μνημονιακής δέσμευσης περί προμήθειας του ειδικού λογισμικού καταπολέμησης της απάτης στον ΦΠΑ από τους Βέλγους αποτελεί ένα μόνο χαρακτηριστικό μέτρο που προβλέπεται αλλά έχει μείνει στα χαρτιά (προβλέφθηκε με το τρίτο Μνημόνιο η απόκτησή του ώς τον Σεπτέμβριο του 2015) και το οποίο θα μπορούσε να συμβάλει καταλυτικά στην αύξηση των δημοσίων εσόδων. Αντί για πραγματικές μεταρρυθμίσεις όμως στον τομέα της φορολογίας και της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής η κυβέρνηση στρέφεται για μια ακόμα φορά στην πεπατημένη της αποτυχημένης συνταγής της διαρκούς αύξησης φόρων.

Πίσω από αυτή την πολιτική της επιλογή, για την οποία μάλιστα έχουν καταγραφεί σφοδρές αντιδράσεις από τους δανειστές, κρύβεται η αδυναμία της να λάβει μέτρα αναδιάρθρωσης του φορολογικού μηχανισμού και πάταξης της φοροδιαφυγής στη βάση δεσμεύσεων που η ίδια ανέλαβε με το τρίτο Μνημόνιο αλλά ουδέποτε υλοποίησε.

Πολλές από αυτές άλλωστε όπως τα μέτρα για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου καυσίμων και τσιγάρων ή η ενεργοποίηση του Περιουσιολογίου αποτέλεσαν προεκλογικές και μετεκλογικές σημαίες, με ορισμένους υπουργούς να υπόσχονται δισεκατομμύρια ευρώ από την εφαρμογή των μέτρων.

ΣΤΑ ΧΑΡΤΙΑ. Μια ματιά στις μνημονιακές δεσμεύσεις που σχετίζονται με το Φορολογικό, εξαιρώντας τις προβλέψεις αύξησης φόρων (ενοίκια, αγρότες, κατάργηση φοροαπαλλαγών, αναμόρφωση φορολογίας εισοδήματος), αποδεικνύει ότι από τις 70 δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί μένουν στα χαρτιά παραπάνω από τις μισές (40 συγκεκριμένα).  Η κυβέρνηση προετοιμάζεται να αυξήσει και πάλι τον ανώτατο συντελεστή ΦΠΑ από το 23% στο 24%, σχεδιάζει αυξήσεις του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα, των φόρων στα τσιγάρα και πλήθος άλλων παρεμβάσεων (πέρα από το καπέλο έξτρα φόρων 1,8 δισ. ευρώ στη φορολογία εισοδήματος) για να κλείσει τον λογαριασμό των λεγόμενων παραμετρικών παρεμβάσεων ύψους 1,8 δισ. ευρώ. Αφήνει όμως να κυλά ο χρόνος χωρίς να έχει λάβει το παραμικρό μέτρο για την αύξηση της χρήσης πλαστικού χρήματος παρότι έχει δεσμευθεί με το Μνημόνιο ότι θα εκπονηθεί ειδικό σχέδιο έως τον Οκτώβριο του 2015 και από τον Μάρτιο του 2016 θα τεθεί σε εφαρμογή δέσμη μέτρων για τον περιορισμό της χρήσης χρημάτων σε φυσική μορφή.

ΜΕΓΑΛΑ ΚΕΝΑ. Στοιχεία της Κομισιόν δείχνουν παράλληλα ότι σε ετήσια βάση το υπουργείο Οικονομικών χάνει έσοδα ΦΠΑ 6-7 δισ. ευρώ καθώς η Ελλάδα εμφανίζει ένα από τα μεγαλύτερα «κενά ΦΠΑ» στην ΕΕ. Η νέα αύξηση του συντελεστή ΦΠΑ από το 23% στο 24% προβλέπεται ότι θα φέρει πρόσθετα έσοδα 500 εκατ. ευρώ, εκτίμηση η οποία αμφισβητείται έντονα από παράγοντες της αγοράς. Οι σαρωτικές μετατάξεις προϊόντων και υπηρεσιών από τους χαμηλότερους προς τους υψηλότερους συντελεστές ΦΠΑ το περασμένο καλοκαίρι είχε προβλεφθεί ότι θα οδηγήσει σε αύξηση εσόδων 1 δισ. ευρώ. Τα επίσημα στοιχεία όμως δείχνουν αύξηση εσόδων από ΦΠΑ κατά 12 εκατ. ευρώ. Στο μέτωπο του λαθρεμπορίου καυσίμων και τσιγάρων, όπου επίσης ψήνονται αυξήσεις φόρων, κυβερνητικά στελέχη είναι αυτά τα οποία έχουν αναφέρει στο παρελθόν εκτιμήσεις ετήσιων απωλειών έως και 1,5 δισ. ευρώ. Οι μνημονιακές δεσμεύσεις ωστόσο για την καταπολέμησή του επίσης μένουν στα χαρτιά.

ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΙΣ. Χαρακτηριστικές καθυστερήσεις καταγράφονται και στο μέτωπο της είσπραξης προστίμων για τα οποία έχουν γίνει πάμπολλες ανακοινώσεις αλλά έχουν μείνει στη σφαίρα των εξαγγελιών. Παρότι η επιβολή προστίμων για ανασφάλιστα οχήματα ή για οχήματα τα οποία δεν έχουν περάσει ΚΤΕΟ είναι δεδομένο ότι θα επιβαρύνουν τους φορολογουμένους, είναι σαφές ότι εκτός από δημοσιονομικές υπάρχουν και άλλου είδους προεκτάσεις. Ούτε αυτό έγινε παρότι είχε προβλεφθεί για τον Νοέμβριο του 2015.

Ορισμένες από τις παρεμβάσεις που περιγράφονται στο Μνημόνιο εμπίπτουν στις αρμοδιότητες της Γενικής Γραμματείας Δημοσίων Εσόδων, η οποία όμως παραμένει ακόμα υπό τη σκέπη του υπουργείου Οικονομικών, ενώ θα έπρεπε να είναι αυτόνομη από το 2015.

Από τους τελευταίους στην Ευρώπη
Ποσοστό της τάξεως του 34% των εσόδων από ΦΠΑ που αναλογούν στις συναλλαγές οι οποίες διενεργούνται σε ετήσια βάση δεν εισπράττεται, με την Ελλάδα να εμφανίζει την τέταρτη χειρότερη επίδοση μετά τη Ρουμανία, τη Λιθουανία και τη Σλοβενία.