Ο «τρίτος δρόμος» για την έξοδο από την κρίση

Η κόντρα δεν είναι νέα. Από τη μια οι νεοκλασικoί, από την άλλη οι  παλαιοκεϊνσιανιστές – δύο διαφορετικές σχολές σκέψης, δύο διαφορετικές συνταγές που στην περίπτωση της Ελλάδας είχαν μοιραίες συνέπειες: η πρώτη βάθυνε την κρίση στην οποία οδήγησε τη χώρα η δεύτερη.

Η Ελλάδα από το 2008 μετράει οκτώ χρόνια ύφεσης. «Δεν υπάρχει παγκοσμίως ανάλογο προηγούμενο και προβλέπω ότι και το 2016 θα κλείσει με έλλειμμα», λέει στα «ΝΕΑ» ο οικονομολόγος Αλέξανδρος Κρητικός, διευθυντής ερευνών του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (DIW) με έδρα το Βερολίνο. Μαζί με τον καθηγητή Κρίστιαν Ντρέγκερ επιμελήθηκε τον τόμο του DIW που είναι αφιερωμένος στην Ελλάδα και κυκλοφορεί σήμερα με τίτλο: «Η ελληνική κρίση: η ελληνική τραγωδία;». Ο τόμος είναι δομημένος ως τραγωδία με πρόλογο, πάροδο και πέντε βασικά επεισόδια. Είκοσι ερευνητές, οι περισσότεροι Ελληνες της διασποράς και Γερμανοί, κάνουν την ακτινογραφία της ελληνικής κρίσης. Η δραματικότερη έκφρασή της είναι το γεγονός ότι σήμερα πάνω από 50% των νοικοκυριών έχει ως βασική πηγή εισοδήματος τις συντάξεις και μόνον το 37% ζει από την εργασία. «Αυτό από μόνο του είναι μια καταστροφή», λέει ο Κρητικός. Είναι μια παταγώδης αποτυχία πολιτικών και οικονομολόγων. Από την έναρξη της κρίσης έχουν παρελάσει έξι κυβερνήσεις, τουλάχιστον δέκα υπουργοί Οικονομικών, «καμία στρατηγική και καμία συνέχεια στην εφαρμογή ενός μεταρρυθμιστικού προγράμματος». Παράλληλα εκτυλίχτηκε και μια «τραγελαφική κόντρα» των οικονομολόγων.

ΟΙ ΔΥΟ ΣΥΝΤΑΓΕΣ. Από τη μια οι νεοκλασικοί υπό τον γερμανό Χανς-Βέρνερ Ζιν του Ινστιτούτου ifo του Μονάχου ήθελαν δραστική μείωση του κόστους παραγωγής, μείωση των μισθών, -37% ήταν υπό συζήτηση το 2012. Από την άλλη, οι παλαιοκεϊνσιανιστές υπό τον Κρούγκμαν έβλεπαν τη λύση όχι στη μείωση των δαπανών του κράτους αλλά στην αύξησή τους. Αλλά από την ένταξη στο ευρώ μέχρι το ξέσπασμα της κρίσης εφαρμόστηκε από όλες τις κυβερνήσεις καθαρή κεϊνσιανή πολιτική, αύξηση κρατικών δαπανών, δανεικά που πήγαν στην κατανάλωση και σε μη παραγωγικές επενδύσεις. «Αυτό που οδήγησε στην κρίση ήταν καθαρή κεϊνσιανή πολιτική», λέει ο Κρητικός «και είναι ελάχιστα αξιόπιστο να προτείνεται η ίδια συνταγή για να βγει η χώρα από την κρίση».

Η αποτυχία των νεοκλασικών φαίνεται στο γεγονός ότι η Ελλάδα είναι στο μεταξύ η φτηνότερη χώρα της Ευρώπης, οι τουρίστες καταγράφουν ρεκόρ, αλλά η κρίση παραμένει. Η δραματικότερη επίπτωση στην ελληνική οικονομία φάνηκε στην αγορά ακινήτων. Υπέστη καθίζηση με πτώση μέχρι και 95% στον όγκο αγοραπωλήσεων με αντίστοιχη πτώση και της οικοδομικής δραστηριότητας. Η οικοδομική φούσκα έσκασε με την κρίση. Και το πρόβλημα οξύνθηκε ακόμα περισσότερο με τον κακοσχεδιασμένο φόρο ακινήτων (ΕΝΦΙΑ). Η πρώτη διαπίστωση της σχετικής έρευνας που περιλαμβάνεται στον τόμο είναι ότι τα έσοδα από τον ΕΝΦΙΑ είναι τα ίδια, αν όχι λιγότερα, από τα έσοδα του κράτους εάν δεν επιβαλλόταν αυτός ο φόρος.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ – ΕΡΕΥΝΑ. Ανάλογα είναι τα συμπεράσματα και στους υπόλοιπους τομείς που αναλύονται στον τόμο. Ο τομέας της εκπαίδευσης και έρευνας δεινοπάθησε επίσης από τη συνεχή αλλαγή υπουργών, την ακύρωση μεταρρυθμίσεων και την επάνοδο στην πολιτικοποίηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Δραματική επιδείνωση διαπιστώνεται στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης που σε συνδυασμό με την υψηλή ανεργία και την απουσία δικτύου κοινωνικής προστασίας οδηγεί μεγάλα τμήματα του πληθυσμού εκτός ασφαλιστικού συστήματος.

Μέσα από την έρευνα σε πέντε τομείς – επεισόδια η έκδοση του DIW δείχνει ότι και οι δύο συνταγές απέτυχαν για τον ίδιο λόγο. «Οσο δεν γίνονται δομικές μεταρρυθμίσεις δεν θα βγει η χώρα από την κρίση», λέει ο Κρητικός. Επιμένει στη λέξη μεταρρύθμιση μολονότι έχει δαιμονοποιηθεί και οι περισσότεροι την ταυτίζουν με νέες μειώσεις μισθών και συντάξεων. Μεταρρύθμιση σημαίνει δραστική μείωση  γραφειοκρατικών εμποδίων, απλοποίηση διατάξεων για άνοιγμα και κλείσιμο επιχειρήσεων, ασφάλεια επενδύσεων με σταθερό φορολογικό πλαίσιο, επιτάχυνση απόδοσης δικαιοσύνης, καλύτερη προστασία των ευρεσιτεχνιών.

ΕΠΑΝΕΚΚΙΝΗΣΗ. Ολα αυτά αποτελούν «επιτακτική προϋπόθεση» για την επανεκκίνηση της ελληνικής οικονομίας και την προσέλκυση επενδύσεων. Και όσο δεν θα πληρούται αυτή η προϋπόθεση θα συνεχίζουν να εγκαταλείπουν τη χώρα οι επιχειρήσεις που έχουν αναπτυξιακή δυναμική αλλά πνίγονται σήμερα από τη γραφειοκρατία. Γι’ αυτό και η κάθαρση αργεί. Πότε θα ρθει; «Οταν θα πάψει η πελατειακή αντίληψη να είναι η κινητήρια δύναμη όλων των πολιτικών δράσεων με κριτήριο την ικανοποίηση των συμφερόντων μεμονωμένων ομάδων», υποστηρίζει ο Κρητικός. Και «χρειάζεται μια νέα γενιά πολιτικών οι οποίοι θα δεσμευτούν να εργαστούν για το καλό ολόκληρης της χώρας».