Και εγένετο Διεθνές Φεστιβάλ Γιαν Φαμπρ!

Πρόγραμμα (ακόμη) δεν έχουμε. Καλλιτεχνικό διευθυντή δεν έχουμε, καθώς επιμένει να δηλώνει επιμελητής. Ελληνικές συμμετοχές δεν έχουμε, με εξαίρεση τις θεσμικές συμμετοχές, δηλαδή τα κρατικά θέατρα και την Εθνική Λυρική Σκηνή. Ακριβή προϋπολογισμό δεν έχουμε. Και βεβαίως Ελληνικό Φεστιβάλ δεν έχουμε, καθώς μετονομάζεται σε Διεθνές Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Τότε τι ακριβώς κάναμε επί δύο και πλέον ώρες στο αμφιθέατρο του Μουσείου Ακρόπολης, εκεί όπου έκανε το ντεμπούτο του ο Γιαν Φαμπρ ως νέος υπεύθυνος του φεστιβάλ; «Δεν θα ήθελα να είμαι στη θέση σου και να πρέπει να γράψω» μου ψιθύρισε ο παλιός συνάδελφος που καθόταν δίπλα μου αναλογιζόμενος τη διάλεξη περί Σπινόζα που έδωσε ο υπουργός Πολιτισμού Αριστείδης Μπαλτάς, για να υποδεχθεί τον Φαμπρ. Τον διεθνώς καταξιωμένο και πολυσχιδή φλαμανδό καλλιτέχνη που με το «καλημέρα σας» θέλησε να διευκρινίσει ότι δεν είναι «καλλιτεχνικός διευθυντής», όπως θέλει ακόμη και η σχετική τροπολογία που ψηφίστηκε στη Βουλή, και δήλωσε ότι δεν είναι φτιαγμένος για να διευθύνει και ότι «σίγουρα θα υπήρχε κάποιος Ελληνας καλύτερος για τη θέση αυτή». Το πρόγραμμα είναι «κατά 80% έτοιμο», αλλά προς το παρόν απουσιάζει εντελώς η μουσική παρότι εμείς πήραμε ελάχιστη πρόγευση, η οποία περιλαμβάνει όμως μια γενναία δόση δικών του έργων.

ΒΕΛΓΙΚΗ ΑΠΟΒΑΣΗ. Τι πρέπει να περιμένουμε λοιπόν το καλοκαίρι από το νέο κεφάλαιο του φεστιβάλ; Μια βελγική απόβαση – χωρίς ίχνος υπερβολής. Ενα πρόγραμμα οκτώ εβδομάδων με αρχικά περίπου 40 εκδηλώσεις. Και σχεδόν ολόκληρος ο Ιούνιος με έργα του Γιαν Φαμπρ: έναρξη στις 15 Ιουνίου με την εικαστική του έκθεση Stigmata στο Μουσείο Μπενάκη. Τα νυχτερινά του ημερολόγια και τα ποιητικά του κείμενα που τώρα μεταφράζονται στα ελληνικά (θα κυκλοφορήσουν από τις Εκδόσεις Νήσος) και θα διαβάσουν έλληνες ηθοποιοί στις 28 Ιουνίου. Και η παράσταση του «Preparatio Mortis» στις 30 Ιουνίου. Μακριά από τις παραλίες πρέπει να κρατήσει και για ένα ολόκληρο Σαββατοκύριακο του Ιουλίου (9 – 10) τους θαυμαστές που θα θελήσουν να παρακολουθήσουν την 24ωρη παράστασή του «Ορος Ολυμπος», η οποία τον Οκτώβριο παρουσιάστηκε στη Θεσσαλονίκη.

«Δεν έχω καλή εικόνα για την ελληνική σκηνή. Γνωρίζω κάποιους καλλιτέχνες, αλλά όχι αρκετούς για να κάνω δυνατές επιλογές» εξήγησε στο «Νσυν» για τον λόγο που φέτος αποφάσισε να εστιάσει στο Βέλγιο. Και οι Ελληνες; Δεν κατάφεραν να χωρέσουν πάνω στη σκηνή για φέτος. Πενήντα τυχεροί, των οποίων η αίτηση θα γίνει δεκτή, θα καταφέρουν να εξασφαλίσουν δωρεάν εισιτήρια για τις παραστάσεις και τα εργαστήρια της επιλογής τους, ενώ επτά ακόμη θα μπορούν να λάβουν μέρος σε ένα επταήμερο θερινό σχολείο.

Πιο τυχεροί φαίνεται ότι θα είναι του χρόνου, καθώς το 2017 ναι μεν θα έχουν την τιμητική τους εικαστικοί, παραστατικοί καλλιτέχνες και συγγραφείς που έχουν συνεργαστεί ή συνεργάζονται με τον Γιαν Φαμπρ, αλλά το ένα τρίτο των καλλιτεχνών που θα παρουσιάζονται θα είναι Ελληνες, η αίτηση των οποίων θα έχει εγκριθεί. Η ποσόστωση των Ελλήνων δεν θα ανέβει ούτε το 2018, ενώ κεντρική θέση θα κατακτήσουν πλέον το 2019, οπότε και θα ετοιμάζεται ο φλαμανδός δημιουργός να παραδώσει τη σκυτάλη.

Και από μεγάλα ονόματα; Θα πρέπει να περιμένουμε τη διετία 2018-2019 όπως όλα δείχνουν, καθώς τότε αναμένονται «φρέσκες» παραγωγές με την Ιζαμπέλ Ιπέρ, τον Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ, τον Μπομπ Ουίλσον και τον Ρομέο Καστελούτσι, γνώριμους πάντως στους θιασώτες του φεστιβάλ από την εποχή Λούκου (στον οποίο παρεμπιπτόντως ουδεμία αναφορά έγινε, πλην μιας ατάκας του Γιώργου Βέλτσου).

ΑΝΟΙΓΜΑ ΤΟΥ ΕΜΣΤ. Ο Ιούνιος έχει ωστόσο μια έκπληξη. Στις 29 Ιουνίου θα ανοίξει για πρώτη φορά το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης με – τι άλλο; – έργα από το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Αμβέρσας που θα «συνομιλήσουν» με εκείνα των συλλογών του ΕΜΣΤ. Δράση που είχε προγραμματιστεί για τον Οκτώβριο, αλλά μετατέθηκε για να ενταχθεί στο πλαίσιο του φεστιβάλ όπως αποκάλυψε η διευθύντρια του ΕΜΣΤ και συνεργάτις ετών του Γιαν Φαμπρ, Κατερίνα Κοσκινά, από τις ελάχιστες αν όχι η μοναδική ελληνική παρουσία στο περιβάλλον των συνεργατών του. Και με την κουζίνα του φεστιβάλ τι γίνεται; Από τη στιγμή που ο Γιαν Φαμπρ βάζει μόνο τις ιδέες και τον σχεδιασμό, ποιος υπογράφει τις συμβάσεις, ποιος ελέγχει τα οικονομικά και ποιος θα ξεχρεώσει τους καλλιτέχνες που δεν έχουν εξοφληθεί από προηγούμενες χρονιές; «Το Διοικητικό Συμβούλιο» ήταν η απάντηση του προέδρου του, Γιώργου Αντωνακόπουλου, ο οποίος έκανε λόγο για διαβεβαιώσεις για πλήρη εξόφληση.

Φαμπρ: «Δεν μου αρέσει να διοικώ»

«Βλέπω το φεστιβάλ ως πεταλούδα που έχει σώμα και φτερά. Το σώμα είναι το κομμάτι των περφόρμανς. Το ένα φτερό είναι η μουσική, το θέατρο, ο χορός και το άλλο τα εικαστικά» μας έλεγε ο Γιαν Φαμπρ, που δέχτηκε να παραχωρήσει ορισμένες ολιγόλεπτες συνεντεύξεις μετά την επίσημη παρουσίαση. Γιατί όμως ένας καταξιωμένος και με γεμάτο πρόγραμμα δημιουργός να αναλάβει το φεστιβάλ σε μια χώρα που μαστίζεται από την οικονομική και προσφυγική κρίση; «Διότι καθήκον του καλλιτέχνη είναι να μεταδίδει τη γνώση και την ενέργειά του. Να μοιράζεται, να είναι γενναιόδωρος. Αλλωστε πάντα μια κρίση οδηγεί σε κάτι νέο».

Τι ζήτησε από τον Αριστείδη Μπαλτά για να δεχθεί τη θέση; «Καλλιτεχνική ελευθερία και βεβαίως έναν προϋπολογισμό για να δουλέψω». Το ποσό ωστόσο δεν το αποκαλύπτει. «Μπορείς να κάνεις κάτι με ένα ευρώ και με χιλιάδες ευρώ. Για να δημιουργήσεις κάτι καλό, αυτό δεν εξαρτάται από το χρήμα αλλά από την ιδέα» υποστηρίζει ο πολυπράγμων Φλαμανδός, που δηλώνει ότι δεν εξεπλάγη όταν του έγινε η πρόταση διότι «μου έχουν γίνει ανάλογες προτάσεις από τα φεστιβάλ της  Μαδρίτης, της Νέας Υόρκης. Είναι η τέταρτη φορά που αναλαμβάνω τέτοια θέση (σ.σ.: εννοεί του Associated Artist). Εχω περάσει από τα φεστιβάλ της Αβινιόν, της Σλοβενίας και της Μπριζ. Κι αν έχεις επιβιώσει από την Αβινιόν μπορείς να κάνεις τα πάντα».

Πάντα ως επιμελητής, όπως επιμένει να δηλώνει; «Το να είσαι επιμελητής δεν σημαίνει ότι είσαι προγραμματιστής. Δεν ταιριάζω εκδηλώσεις με ημερομηνίες. Αντιμετωπίζω την επιμέλεια του προγράμματος ως καλλιτέχνης που φτιάχνει ένα έργο, μια έκθεση, έναν διάλογο ανάμεσα σε εικαστικούς, φιλοσόφους, συγγραφείς, μουσικούς». Αν και δεν του αρέσει να διοικεί όπως λέει, θα κρατήσει το τιμόνι του φεστιβάλ για μια τετραετία, διάστημα αξιοζήλευτο πλέον για μια κυβέρνηση.

Σε ποια θέση έχει βάλει τον πήχη ώστε να ξέρει αν πέτυχε την ώρα του απολογισμού; «Για έναν καλλιτέχνη, δεν έχει τόση σημασία η επιτυχία. Μπορεί να είναι και ο αυτοκράτορας της αποτυχίας, διότι η αποτυχία είναι κάτι ποιητικό. Σημασία έχει να προσπαθείς. Υπάρχει η βαθιά πίστη ότι θα έχει δημιουργηθεί αργά ύστερα από τέσσερα χρόνια μια ομάδα από έλληνες επιμελητές γύρω μου, τους οποίους θα αφήσω πίσω μου και θα μπορούν να συνεχίσουν. Βεβαίως και με ενδιαφέρει να έρχεται ο κόσμος στις παραστάσεις, αλλά ως καλλιτέχνης θέλω να είμαι γενναιόδωρος».