Οι εγκλωβισμένοι πρόσφυγες και ο φόβος της γκετοποίησης

Νωρίς το μεσημέρι της περασμένης Τρίτης, ελάχιστες ώρες μετά το μπαράζ του τρόμου στις Βρυξέλλες, στη Λεωφόρο Κατεχάκη επικρατούσε αναβρασμός. Το ωστικό κύμα από τις βόμβες στην καρδιά της Ευρώπης οδηγούσε κιόλας σε ανασχεδιασμό και αναβάθμιση των μέτρων ασφαλείας σε ευαίσθητες εγκαταστάσεις, όπως το αεροδρόμιο της Αθήνας. Οι περιπολίες περισσότερων ενστόλων ακόμη και με εκπαιδευμένους σκύλους ή αστυνομικών της ΕΚΑΜ ενισχύουν άμεσα ψυχολογικά τους πολίτες και εξυπηρετούν κυρίως επικοινωνιακά το αίσθημα της ασφάλειας. Ωστόσο, τα στελέχη των υπηρεσιών ασφαλείας προσπαθούσαν ήδη να εκτιμήσουν και σε έναν βαθμό να προβλέψουν τις συνέπειες του τρομοκρατικού χτυπήματος καταρχήν στο Προσφυγικό. Η ανακοίνωση από την Πολωνία ότι δεν θα δεχθεί πρόσφυγες εκτιμήθηκε ήδη ως η πρώτη ψηφίδα στο ντόμινο που έπεσε. Παράλληλα, το ερώτημα αν η Ελλάδα μπορεί πλέον να αποτελέσει τόπο –  στόχο τρομοκρατών αποκτά διαφορετικό περιεχόμενο και η εύκολη αρνητική απάντηση των περασμένων δεκαετιών ανήκει στο παρελθόν.

Η διαπίστωση τον περασμένο Νοέμβριο, μετά το  χτύπημα στο Παρίσι, ότι μέλη του τρομοκρατικού δικτύου είχαν αφήσει τα ίχνη τους στη χώρα μας και μάλιστα η ΕΛ.ΑΣ. δεν είχε καταφέρει να τα εντοπίσει εγκαίρως είχε επιβεβαιώσει ότι η Ελλάδα αποτελεί πέρασμα ακραίων στοιχείων προς την Κεντρική Ευρώπη. «Και πώς θα μπορούσε να είναι διαφορετικά» έλεγαν τότε στελέχη των υπηρεσιών ασφαλείας παραπέμποντας στη γεωγραφική θέση της χώρας αλλά και στις παραδοσιακά καλές σχέσεις με τον αραβικό κόσμο για να καθησυχάσουν ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να αποτελέσει τόπο εκτέλεσης τρομοκρατικού χτυπήματος.

Αρκετό καιρό πριν από το Παρίσι, στα νησιά του Αιγαίου η ΕΥΠ είχε αναπτύξει δίκτυο προκειμένου να εξασφαλίσει τη μεγαλύτερη δυνατή πληροφόρηση, με δεδομένη όμως την τεράστια δυσκολία να ξεχωρίσουν οι ακραίοι ανάμεσα στους εκατοντάδες χιλιάδες των προσφύγων και των μεταναστών. Την ίδια ώρα, ένας ολόκληρος χορός κατασκόπων στήθηκε στον Εβρο, περιοχή που θεωρείται βασικό πέρασμα ακραίων ισλαμιστών στην Ευρώπη, πράγμα που αποτυπώνεται σε διάφορες υποθέσεις τόσο τους τελευταίους μήνες όσο και από τα τέλη του 2012, αρχές του 2013. Ωστόσο, στην Κατεχάκη αναγνωρίζουν ότι τα δίκτυα της πληροφόρησης που είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της πρόληψης τρομοκρατικών ενεργειών δεν επαρκούν και αξιολογούν ιδιαίτερα ότι το ενδεχόμενο να εγκλωβιστούν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι επί ελληνικού εδάφους δυσχεραίνει την κατάσταση, αφού η γενικευμένη ανασφάλεια που προκαλούν τα χτυπήματα στο Παρίσι και στις Βρυξέλλες ενισχύουν ακόμη περισσότερο τα τείχη που ούτως ή άλλως ύψωναν πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

«Με τους Δίδυμους Πύργους είχαμε την αμερικανοποίηση του φόβου. Εδώ έχουμε την ευρωπαϊκή πλευρά του φόβου. Δηλαδή τη γενικευμένη ανασφάλεια σε όλη την Ευρώπη» παρατηρεί ο καθηγητής Εγκληματολογίας, πρώην αναπληρωτής υπουργός Προστασίας του Πολίτη  Γιάννης Πανούσης. Την ίδια ώρα ο Νίκος Δένδιας, προκάτοχος του Πανούση στην Κατεχάκη, δεχόταν ότι οι δυνατότητες της Ελλάδας να αντιμετωπίσει σοβαρή τρομοκρατική επίθεση «είναι στα σπάργανα και μιλάω επιεικώς». Οπως προσέθετε: «Εάν θεωρήσουμε ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να είναι στόχος, τότε από εκεί και πέρα θα πρέπει να υπάρξει ένας μηχανισμός και ένα σύστημα το οποίο θα μπορούσε να εξασφαλίσει τη δυνατότητα των ελληνικών Αρχών καταρχήν να προλάβουν, διότι αυτό είναι το μείζον, και να αντιδράσουν. Δεν νομίζω ότι έχουμε ούτε το ένα ούτε το άλλο αυτήν τη στιγμή».

Ωστόσο η εκτίμηση των υπηρεσιών ασφαλείας παραμένει ότι η Ελλάδα δεν βρίσκεται στην πρώτη γραμμή για μαζικές επιθέσεις. Στοιχεία για θυλάκους ακραίων που θα θελήσουν να προβούν σε πλήγματα μίσους όπως αυτά του Βελγίου και του Παρισιού δεν υπάρχουν. Βέβαια σποραδικά στο παρελθόν σε περιόδους μεγάλων κρίσεων ο εδαφικός χώρος  της Ελλάδας είχε χρησιμοποιηθεί για επιχειρήσεις. Το 1973 είχε γίνει επίθεση ενόπλων στο αεροδρόμιο καθώς οι δράστες είχαν σκοπό να προχωρήσουν σε αεροπειρατεία ενώ τον Ιούλιο του 1988 είχε γίνει η αιματηρή ένοπλη επίθεση στο κρουαζιερόπλοιο «City of Poros». Και σε αυτές τις περιπτώσεις όμως στόχος ήταν τουρίστες, Ισραηλινοί ή Αμερικανοί.

Ωστόσο, ο μεγάλος προβληματισμός των υπηρεσιών ασφαλείας έγκειται στο γεγονός ότι με την ασφυκτική και αδιέξοδη κατάσταση που δημιουργείται με τη συγκέντρωση χιλιάδων μεταναστών – προσφύγων κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει ακραίες αντιδράσεις, ακόμα και αν δεν έχουν οργανωμένη μορφή και δεν κατευθύνονται από κέντρα διεθνούς  τρομοκρατικής δράσης.

Οι συνέπειες των τρομοκρατικών πληγμάτων όμως είναι δεδομένες και για την Ελλάδα. Οπως επισημαίνει ο Γιάννης Πανούσης, τα πρόσφατα τραγικά γεγονότα στην καρδιά της Ευρώπης, κλιμάκωσης των μαζικών επιθέσεων, προκαλούν αισθήματα γενικευμένης ανασφάλειας. «Οταν χτυπάς σε σημεία προσέλευσης κόσμου, σημεία όπου καθημερινά κυκλοφορούν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, ο καθένας αισθάνεται δυνάμει θύμα» εξηγεί.  

Το δεύτερο είναι, όπως επισημαίνει, ότι μετά τις επιθέσεις εμφανίζεται ο στρατός δίνοντας τη μορφή ενός ακήρυχτου πολέμου. «Ο στρατός εμφανίσθηκε και στο Παρίσι και στις Βρυξέλλες, και σε λίγο και αλλού».

ΞΕΝΟΦΟΒΙΚΑ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΑ. Για την Ελλάδα, σύμφωνα με τον καθηγητή, οι επιπτώσεις «είναι καταστροφή». Παρότι όπως εξηγεί αυτοί που εμπλέκονται στις τυφλές επιθέσεις είναι ευρωπαίοι πολίτες, διαφορετικής όμως καταγωγής, το Προσφυγικό δίνει μια βάση ξενοφοβικών ανακλαστικών. «Αυτήν τη στιγμή δεν θα αφήσουν να περάσει τίποτα προς την Ευρώπη. Αν είχαμε κάποιες ελπίδες – που δεν είχαμε κατά τη γνώμη μου με την πρόσφατη συμφωνία – ότι θα γινόταν μια αποχώρηση, δεν θα γίνει. Οπότε το σενάριο είναι ιδιαίτερα  προβληματικό, για να μην πω τρομακτικό για τη χώρα».

Οι επιδράσεις σύμφωνα με τον καθηγητή «θα εξελιχθούν σε όλα τα επίπεδα. Αυτή τη στιγμή στην ουσία η Σένγκεν έχει διαλυθεί, δεν υπάρχει όταν συμβαίνουν όλα αυτά. Ο φόβος  γενικεύεται και την ίδια ώρα, κάθε ημέρα έρχονται και περισσότεροι πρόσφυγες που καμία χώρα πια δεν είναι πρόθυμη να δεχθεί. Οι κυβερνήσεις φοβούνται να πούνε ότι θα δεχθούμε πρόσφυγες καθώς θα αντιδράσουν οι πολίτες».

Για την καθηγήτρια Διεθνούς Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο Πειραιά Μαίρη Μπόση εγείρονται πολλά ερωτήματα καθώς «τα ριζοσπαστικοποιημένα αυτά άτομα, τα φανατικά και ετοιμοπόλεμα, έχουν αναβαθμίσει τις πράξεις τους σε πολεμικές πράξεις. Εδώ εγείρονται και  ερωτήματα για τη μεγάλη πρόσβαση και χρήση στα όπλα που έχουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ακόμα περισσότερο εδώ πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι τουλάχιστον οι συνεργασίες που έχουν ενταθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο Αρχών ασφαλείας και η κινητοποίηση που έχει γίνει δεν έχουν αποδώσει». Οπως επισημαίνει μάλιστα, το ζήτημα δεν είναι μόνο πώς πρέπει να αντιμετωπισθεί το φαινόμενο «αλλά και πώς πρέπει να το κατανοήσουμε. Θεωρώ ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν έχει γίνει κατανοητό, δεν το αντιλαμβάνονται οι Αρχές ασφαλείας σε βάθος και ουσία. Αυτό που κάνουν μόνο είναι αναβάθμιση της καταστολής αλλά κανείς δεν κάνει πρόληψη».

ΚΑΤΕΒΑΖΟΥΝ ΡΟΛΑ. Η Ελλάδα σύμφωνα με την Μπόση θα επηρεασθεί πάρα πολύ και δυστυχώς θα υποστεί τις επιπτώσεις της συντηρητικοποίησης των πολιτικών των ευρωπαϊκών κρατών. «Κλείνουν σύνορα, κατεβάζουν ρολά δεν επιτρέπουν να περάσουν τα κύματα των ανθρώπων που προέρχονται από τους τόπους των συρράξεων, των εντάσεων και των πολέμων. Με το κλείσιμο των συνόρων και τη μη αποδοχή αυτών των ανθρώπων, η Ελλάδα κινδυνεύει να εξελιχθεί σε ένα τεράστιο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Δεν μπορεί να σηκώσει όλο το βάρος και βέβαια η πιθανότητα ριζοσπαστικοποίησης κάποιων ανθρώπων είναι πολύ πιθανή. Δεν υπάρχουν κράτη αεροστεγή. Η πιθανότητα χρήσης και του δικού μας χώρου για πράξεις βίας είναι πλέον πάρα πολύ μεγάλη και δεν είναι απαραίτητο να υπάρχουν θύλακοι, καθώς η οργή που συσσωρεύεται μπορεί να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης από ριζοσπαστικούς κύκλους».

«Το κλίμα  του φόβου και του πανικού είναι αυτό που επιζητούν οι τρομοκράτες» παρατηρεί από την πλευρά του ο αναπληρωτής γενικός γραμματέας του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη Τζανέτος Φιλιππάκος. Οπως επισημαίνει, αυτό το κλίμα «θα δημιουργήσει θέματα όσον αφορά τη διαχείριση του ζητήματος  των προσφύγων – μεταναστών». Κάνει όμως μια ακόμα παρατήρηση: «Είδαμε εκδηλώσεις στην Ειδομένη από πρόσφυγες που καταδίκαζαν αυτά που συνέβησαν στις Βρυξέλλες. Είναι πολύ σημαντικό καθώς δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να ταυτίσουμε τους ανθρώπους αυτούς, τους καταταλαιπωρημένους με τους τρομοκράτες. Αυτό που συνέβη στις Βρυξέλλες πιστεύω ότι οργανώθηκε εντός των πλαισίων της Ευρώπης. Είναι μια παράμετρος που πρέπει να μας απασχολήσει. Φαίνεται δηλαδή ότι όλο αυτό διαμορφώνεται, οργανώνεται, εξελίσσεται, σχεδιάζεται και υλοποιείται εντός των ορίων της Ευρώπης. Είναι μια μεγάλη αλήθεια που την προσπερνάμε. Δεν ήταν πρόσφυγες, ούτε οικονομικοί μετανάστες. Πρέπει λοιπόν να είμαστε πολύ προσεκτικοί, υπεύθυνοι και ψύχραιμοι».