Μια λερναία ύδρα στην καρδιά της Ευρώπης

Μετά το πρώτο σοκ από τις επιθέσεις του περασμένου Νοεμβρίου στο Παρίσι, όπου έχασαν τη ζωή τους 130 άνθρωποι, ένα από τα βασικά ερωτήματα που απασχολούσε όλο τον κόσμο ήταν πού θα χτυπούσαν την επόμενη φορά οι τρομοκράτες. Η απάντηση δόθηκε χθες το πρωί με ένα νέο μακελειό. «Εγινε αυτό που φοβόμασταν» είπε ο πρωθυπουργός του Βελγίου Σαρλ Μισέλ. Γιατί όμως επελέγησαν οι Βρυξέλλες; Και ήταν δυνατόν αυτές οι νέες επιθέσεις να αποτραπούν;

Η βελγική πρωτεύουσα έχει ένα βασικό χαρακτηριστικό: αποτελεί την έδρα των ευρωπαϊκών θεσμών. Είναι δηλαδή η καρδιά της Ευρώπης, όπως επισήμαναν χθες πολλοί από τους ηγέτες της. Αντιπροσωπεύει λοιπόν αυτό που μισούν περισσότερο οι τζιχαντιστές της οργάνωσης Ισλαμικό Κράτος, η οποία και ανέλαβε την ευθύνη για τις νέες πολύνεκρες επιθέσεις. Επιπλέον, οι Βρυξέλλες είναι το επίκεντρο των ευρωπαϊκών ερευνών για την τρομοκρατία, ιδιαίτερα μετά τις επιθέσεις του Παρισιού. Εδώ συνελήφθη την περασμένη Παρασκευή ο Σαλάχ Αμπντεσλάμ, ο μόνος που επέζησε από τους 10 άνδρες που πραγματοποίησαν τις επιθέσεις της 13ης Νοεμβρίου.

Οι βόμβες που εξερράγησαν χθες στο αεροδρόμιο Ζάβεντεμ και στον σταθμό του μετρό στο Μάελμπεκ, σκοτώνοντας τουλάχιστον 31 ανθρώπους, ήταν λοιπόν μια πράξη εκδίκησης; Οχι αναγκαστικά. Τέτοια χτυπήματα, άλλωστε, χρειάζονται πολύμηνη προετοιμασία. Το πιθανότερο είναι λοιπόν οι τρομοκράτες να επισπεύσανε επιθέσεις που είχαν προγραμματίσει επειδή φοβόντουσαν ότι κάποιοι από τους συλληφθέντες θα αποκάλυπταν τα κρησφύγετά τους. Αλλά και επειδή ήθελαν να δείξουν ότι μπορεί να υφίστανται πλήγματα, είναι όμως πάντα ενεργοί.

Οι ιστορικές ρίζες του σημερινού προβλήματος είναι βαθιές. Οπως και άλλες χώρες της Ευρώπης, το Βέλγιο γνώρισε τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 κύματα τρομοκρατίας που συνδέονταν με την αναταραχή στη Μέση Ανατολή. Ο καταλύτης της βίας, όμως, ήταν ο πόλεμος στη Συρία. Το Βέλγιο είναι η ευρωπαϊκή χώρα που έχει στείλει εκεί τους περισσότερους μαχητές: από 450 ώς 560. Ο ερευνητής Μοντασέρ αλ Ντεεμέχ, που εργάζεται στη συνοικία Μόλενμπεκ, τους χωρίζει σε δύο κατηγορίες: τους αφελείς ιδεαλιστές που ανήκαν στο πρώτο κύμα και τους πολύ πιο βίαιους εξτρεμιστές που ακολούθησαν. Πολλοί από τους τελευταίους, που έχουν ιστορικό συμμετοχής και σε σοβαρά εγκλήματα, επιστρέφουν με σκοπό να επιτεθούν στη χώρα τους.

Η σημασία των μέσων κοινωνικών δικτύωσης στην επικοινωνία μεταξύ των τρομοκρατών είναι αποφασιστική. Ο ρόλος των τζαμιών είναι αμφιλεγόμενος: άλλοι ριζοσπαστικοποιούνται εκεί, άλλοι δεν πατούν καθόλου. Και τα κίνητρά τους ποικίλα. Σε αυτά δεν φαίνεται να περιλαμβάνεται πάντως η φτώχεια: το είδαμε στις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, το είδαμε και στο Παρίσι, όπου πολλοί από τους δράστες ήταν μάλλον εύποροι.

Φέρουν ευθύνη οι υπηρεσίες ασφαλείας επειδή δεν μπόρεσαν να αποτρέψουν τις χθεσινές επιθέσεις; Το ζήτημα αυτό έρχεται στο προσκήνιο ύστερα από κάθε τρομοκρατικό χτύπημα. Ώς τώρα είχε δοθεί έμφαση στην προστασία των αεροπλάνων. Τώρα, οι Αρχές πολλών ευρωπαϊκών χωρών αντιλαμβάνονται ότι πρέπει να ενισχύσουν την ασφάλεια και των ίδιων των αεροδρομίων. «Μου φαίνεται περίεργο ότι μόνο το μισό αεροδρόμιο είναι ασφαλές» λέει ο Μάθιου Φιν από την ανεξάρτητη εταιρεία αεροπορικής ασφάλειας Augmentiq. «Θα έπρεπε οι έλεγχοι να ξεκινούν από τη στιγμή που φτάνεις στον χώρο στάθμευσης των αυτοκινήτων». Κάτι τέτοιο, βέβαια, θα δημιουργούσε αναταραχή και μεγάλες ουρές – οι οποίες, με τη σειρά τους, θα αποτελούσαν έναν ελκυστικό στόχο. Και, φυσικά, δεν θα απέτρεπε μια επίθεση εναντίον ενός σταθμού του μετρό.