Δύο ώρες με τη Μαρίνα Αμπράμοβιτς

Με τις καλύτερες των προθέσεων δεν πήγα. Το παραδέχομαι. Λίγο που με εκνευρίζει το ύφος της ντίβας που αποπνέει η Μαρίνα Αμπράμοβιτς, λίγο που μου φαίνονταν δήθεν όσα είχα ακούσει για την περιβόητη «μέθοδο Αμπράμοβιτς», δεν ήθελα και πολύ σε όλους όσοι με ρωτούσαν «Τι θα κάνετε στο Μουσείο Μπενάκη;» να έχω έτοιμη την απάντηση: «Θα μετράμε φακές!».

Στην κόντρα ανάμεσα στην αμφισβήτηση και την περιέργεια, νικήτρια βγήκε με διαφορά η δεύτερη. Ετσι βρέθηκα κι εγώ στην ουρά για να ανακαλύψω τη «μέθοδο Αμπράμοβιτς». Αφού ξεφορτωθήκαμε κινητά, ρολόγια, τσάντες και πανωφόρια, τα οποία κλειδώσαμε σε ντουλαπάκια, όπως στα αποδυτήρια του γυμναστηρίου, ξεκίνησε η προθέρμανση. Η πρώτη καθοδηγήτρια, που έμοιαζε να διασκεδάζει λίγο με την αμηχανία μας, μας έβαλε να τρίψουμε δυνατά τα χέρια μας και εν συνεχεία να τα ακουμπήσουμε στα μάτια, στο στόμα, στα αφτιά και στη μύτη. Με τη δεύτερη κάναμε διατάσεις. Και με την τρίτη εστιάσαμε στις αναπνοές. Οι πρώτες απώλειες είχαν αρχίσει ήδη. Ορισμένοι είχαν αποφασίσει να μην ακολουθήσουν το δρώμενο, καθώς μας είχε ξεκαθαριστεί ότι η συμμετοχή είναι προαιρετική. Κανείς όμως δεν έσπαγε τον κανόνα της σιωπής, απαραίτητο για την εφαρμογή της «μεθόδου».

Οταν η τρίτη καθοδηγήτρια μας έδωσε το σύνθημα ότι μπορούμε να προχωρήσουμε στο «κυρίως πιάτο», πίσω από τη βαριά κουρτίνα αποκαλύφθηκε ένα τραπέζι γεμάτο μεγάλα μαύρα ακουστικά. Μια κοπέλα στα μαύρα – κάτι σαν κλώνος της Μαρίνας Αμπράμοβιτς, όπως όλες οι συμμετέχουσες – μου προσέφερε ένα ζευγάρι, από το οποίο δεν άκουγα τίποτα (ο σκοπός ήταν να απομονωθώ από τους ήχους του περιβάλλοντος), και μου άπλωσε το χέρι της. Προχωρήσαμε λες και ήμασταν συμμαθήτριες σε εκδρομή του Δημοτικού. Στον χώρο, άψογα τοποθετημένες καρέκλες, στρατιωτικά ράντζα, χρωματιστές κόλλες κολλημένες στις κολόνες, τραπέζια με χαρτιά, μολύβια και μικρά λοφάκια από ανακατεμένες φακές με ρύζι.

Μια καρέκλα ήταν η πρώτη μου στάση. Απέναντί μου καθόταν μια άγνωστη κοπέλα. Κοιταζόμασταν στα μάτια. Αντιγράφαμε την περφόρμανς της Αμπράμοβιτς στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης; Πόση ώρα μπορείς άραγε να κοιτάξεις κάποιον άγνωστο; Πόσο συχνά κοιτάμε κάποιον στα μάτια όταν του μιλάμε; Κι ενώ αυτές είναι οι πρώτες σκέψεις, χωρίς καν να το καταλάβω, αισθάνθηκα έναν χείμαρρο σκέψεων να με πνίγει. Νόμιζα ότι την πυροβολούσα με την ταχύτητα όσων μου έρχονταν στον νου. Την είδα να βουρκώνει. Ποιος ξέρει τι σκεφτόταν. Βούρκωσα κι εγώ.

Κάπου με την άκρη του ματιού μου εντόπισα τη Μαρίνα Αμπράμοβιτς να καθοδηγεί κάποιον άλλο συμμετέχοντα. Δεν ένιωσα όμως την ανάγκη να την προσεγγίσω. Σηκώθηκα από την καρέκλα και ξαφνικά ένιωσα ένα χέρι να με κρατά. Μια άλλη καθοδηγήτρια με ανέβασε σε μια μικρή πλατφόρμα. Μου έκανε νόημα να κλείσω τα μάτια. Το χέρι της ζέσταινε την παλάμη μου. Δεν ξέρω πόση ώρα έμεινα εκεί. Ο χρόνος είχε σταματήσει. Οταν αποφάσισα να κατέβω, ήταν σαν να είχα ξυπνήσει από έναν γρήγορο μεσημεριανό ύπνο. Η επόμενη καθοδηγήτρια μου έδεσε τα μάτια με μια μαύρη κορδέλα. Περιφερόμουν ψαχουλεύοντας τους τοίχους και χάνοντας συχνά την ισορροπία μου. Οταν σήκωσα ψηλά το χέρι – ένδειξη ότι «δεν θέλω να συνεχίσω» -, βρέθηκα ξαπλωμένη σε ένα ράντζο με σοβαρό κίνδυνο να αποκοιμηθώ. Οι σκέψεις και πάλι έπεφταν βροχή. Οταν σηκώθηκα, με περίμενε μια καρέκλα μπροστά σε μια μπλε κόλλα χαρτιού. Δεν αισθάνθηκα τίποτα. Δεν μου άρεσε. Κοίταξα γύρω μου. Ολοι χαμένοι στον κόσμο τους. Αφοσιωμένοι. Ακόμη κι εκείνοι που μετά μου είπαν ότι δεν τους άγγιξε η εμπειρία, εκείνη τη στιγμή έμοιαζαν να συμμετέχουν απολύτως. Κατόπιν έπρεπε να περπατήσω σε έναν αυτοσχέδιο διάδρομο με εξαντλητικά αργά βήματα. Εκνευρίστηκα. Βρήκα μια θέση στο τραπέζι με τις φακές. Αρχισα με μανία να τις ξεχωρίζω και να τις μετρώ. Ο νεαρός απέναντί μου δεν μετρούσε. Ζωγράφιζε. Δεν ξέρω πόση ώρα είχε περάσει, αλλά ήξερα ότι έπρεπε να φύγω. Το μυαλό όμως χρειαζόταν διατάσεις για να επιστρέψει στον έξω κόσμο και η «μέθοδος» έχει προβλέψει στάδιο αποθεραπείας. Στην έξοδο μου πρότειναν να γράψω τη γνώμη μου σε ένα χαρτί και να το ρίξω σε ένα κουτί. Δεν μου ήταν εύκολο να περιγράψω το πώς ένιωθα έπειτα από δύο ώρες και κάτι: είχα βιώσει ένα αίσθημα λύτρωσης. Είχα χαλαρώσει. Είχα «εξομολογηθεί» σε μια άγνωστη. Είχα αφεθεί. Είχα ακολουθήσει. Είχα μοιραστεί. Είχα απομονωθεί. Κι όλα αυτά στο καταμεσήμερο μιας καθημερινής. Εγραψα μόνο «Ευχαριστώ», έριξα το χαρτί στο κουτί κι έφυγα.